NJE BAST NE POLITIKEN E JASHTME
Duke shfrytëzuar forumin e organizuar nga Instituti Shqiptar për Studimet Ndërkombëtare, zv/kryeministri dhe ministri i Jashtëm shfrytëzoi rastin për të bërë një paraqitje më të zgjeruar të programit të politikës së jashtme dhe të boshteve që do ndjekë institucioni që drejton gjatë muajve në ardhje.
Nuk është e re nëpër botë shfrytëzimi nga ana e ministrit të Jashtëm i një tribune të një organizate joqeveritare për shpalosjen e prioriteteve të tij, por risia qëndron në Shqipëri, kur kjo deri më tani është bërë nga tribuna e Parlamentit. Dhe për më tepër, e veçanta është se theksimi i kryeradhëve të politikës së jashtme bëhet në një auditor ku përbërja me profesionistë të politikës së jashtme e bën më impenjative dhe serioze iniciativën dhe argumentet që trajtohen në të, e në një farë mënyre kërkon bashkëpjesëmarrjen.
Por risia kryesore e kësaj iniciative qëndron në përmbajtjen e objektivave.
Së pari, është ridimensionuar roli i politikës së jashtme të vendit tonë, në përputhje me kapacitetin njerëzor dhe ekonomik që ka vendi ynë në skakierën botërore, duke u marrë më shumë me politikat rajonale, ku Shqipëria mund të ketë ndikimin e saj, dhe më pak me botën në përgjithësi, ku fuqitë tona janë modeste dhe pak të kërkuara nga lojtarët e mëdhenj. Ky është edhe një rikthim në identitetin fillestar të detyrave të Ministrisë së Jashtme, ku ato bazike janë marrëdhëniet dypalëshe dhe ato shumëpalëshe me organizatat ndërkombëtare. Elaborimi korrekt i këtyre marrëdhënieve sjell natyrshëm edhe pjesëmarrjen e këtij institucioni të politikës së jashtme në politikat integruese, ku ka një rol komplementar në bashkëpunim edhe me Ministrinë e Integrimit.
Padyshim që përmenden në këtë fjalim-program edhe partnerët tanë të mëdhenj europiano-perëndimorë, por me modestinë e duhur dhe të vetëdijshëm për spektrin që zëmë në objektivat e politikës së jashtme të tyre, por edhe për t‘ju dhënë garanci në luajalitetin e miqësisë sonë, dhe garancinë se ndër të pakta gjëra që mund të lavdërohen se kanë një tendencë lineare përmirësimi dhe përparimi në botën shqiptare, ajo e politikës së jashtme është ndër më të spikaturat.
Gjithashtu, shmangia e gjuhës së drunjtë në trajtimin e subjekteve të marrëdhënieve ndërkombëtare, si Rusia dhe Kina, ishte tregues se politika shqiptare po del nga psikoza provincialiste. Të paktën ne e shtrijmë dorën e bashkëpunimit për aq sa na takon dhe aq sa mundemi, pavarësisht se rreshtimi ynë është qartas në kampin perëndimor.
Dhe futja në rrezen e shikimit të politikës sonë me jashtë të shteteve si Brazili, India dhe Japonia, tregon jo vetëm ndryshimin e psikologjisë lidhur me sipërfaqen që duhet të mbulojë nga harta e botës shërbimi ynë i jashtëm, por edhe ambicien e një shteti, i cili tashmë e ka lënë pas përfundimisht periudhën e emergjencave ekonomike dhe qenien klient i organizatave ndërkombëtare të ndihmave, dhe rreshtimin ndonëse të ndrojtur në shtetet me dinjitet dhe pretendentë për partneritet.
Së dyti, fokusimi në marrëdhëniet dypalëshe ka sjellë edhe shqyrtimin shtet për shtet të këtyre marrëdhënieve, ku dukshëm spikaste trajtimi i problemeve me Serbinë.
Vetë përmendja e emrit, natyrshëm shkakton tkurrje në dëgjuesin shqiptar, por e veçanta e kësaj radhe është se shikimi i Serbisë nga pala shqiptare këtë radhë bëhet me syze të prodhuara në Bashkimin Europian.
Kjo ndihmon së pari si një siguri në BE, se vendi i ri që ka paraqitur kandidaturën për anëtar, Shqipëria, do përdorë në politikat e saj mjete të standardeve europiane dhe jo të politikave të ndryshkura ballkanike të shekullit të shkuar.
Thënë kjo nga një vend anëtar i NATO-s, japin garanci se deklarata të tipit "në të ardhmen, ne mund t‘i vëmë veton Serbisë për t‘u anëtarësuar", të bëra nga disa politikanë të ekzaltuar në momentin e pranimit të Shqipërisë në organizatë, nuk janë veçse disa opinione periferike të politikës shqiptare dhe jo mendim i përpunuar i politikës së jashtme të vendit tonë. Gjithashtu janë edhe garanci se vendi ynë ka ndryshuar mentalitetin dhe do jetë i prirur drejt bashkëpunimin me fqinjët.
Por, shtrirja e dorës në rrugën e bashkëpunimit drejt integrimit europian është edhe një ndihmë për forcat progresiste në Serbi, që duan të lënë pas të kaluarën nacionaliste, dhe një argument ndihmës për ta bërë më të tretshme humbjen e Kosovës për publikun serb. Dhe mbi të gjitha, ndihmon që marrëdhëniet të vendosen mbi atë që rëndom në diplomaci quhet besimi reciprok dhe mbi të gjitha që marrëdhëniet Shqipëri-Serbi të kalojnë në hullinë institucionale.
Në fund të fundit, për dekada me radhë, nga pikëpamja ekonomike, ish-Jugosllavia ka qenë partneri ynë kryesor tregtar. Nuk ka asgjë të keqe që nëse e kërkojnë instinktet e tregut, mos t‘ju lihet rrugë e lirë shkëmbimeve me Serbinë, si trashëgimtarja kryesore e ish-federatës.
Pika e tretë interesante e qëndrimit të titullarit të institucionit të politikës së jashtme ishte qëndrimi ndaj Maqedonisë.
Padyshim është një qëndrim që i shkon kostumit europian, por mbetet për t‘u parë se sa do realizohet, pasi duhet të kihet parasysh se përveç shtetit shqiptar, ka edhe lojtarë të tjerë si ekstremistët dhe të moderuarit shqiptarë e maqedonas në terren. Shto këtu edhe stilin e çuditshëm të Kryeministrit aktual maqedonas, bëhet e vështirë të vësh bast për një të ardhme të shpejtë europiane të Maqedonisë, dhe a do jetë në gjendje të sillet në të ardhmen, sipas kodit europian ndaj të tretëve, por ajo që është më e rëndësishme, të sillet me parametrat e sipërthënë, ndaj përbërësit shqiptar të këtij shteti.
Në mbyllje, mund të thuhet se kjo është pika e hapjes së politikës sonë të jashtme për vitet që vijnë. Ne shqiptarët kemi proverbin se "nga e thëna në të bërë, shkon në mes një lumë i tërë", që nënkupton zgjuarsinë tonë në identifikimin e objektivave, por edhe dembelizmin në arritjen e tyre.
A do jetë në gjendje politika e jashtme të realizojë maksimalisht gjithë sa janë parashtruar në programin e saj të paraqitur së fundmi? A do jetë në gjendje të jetë në ditët që vijnë po kaq sistematike dhe e koordinuar në kapjen e objektivave të saj, që përkthehet afrim me standardet evropiane, të paktën për sa i takon asaj? Këtë do na e tregojnë ditët që vijnë.
Nuk është e re nëpër botë shfrytëzimi nga ana e ministrit të Jashtëm i një tribune të një organizate joqeveritare për shpalosjen e prioriteteve të tij, por risia qëndron në Shqipëri, kur kjo deri më tani është bërë nga tribuna e Parlamentit. Dhe për më tepër, e veçanta është se theksimi i kryeradhëve të politikës së jashtme bëhet në një auditor ku përbërja me profesionistë të politikës së jashtme e bën më impenjative dhe serioze iniciativën dhe argumentet që trajtohen në të, e në një farë mënyre kërkon bashkëpjesëmarrjen.
Por risia kryesore e kësaj iniciative qëndron në përmbajtjen e objektivave.
Së pari, është ridimensionuar roli i politikës së jashtme të vendit tonë, në përputhje me kapacitetin njerëzor dhe ekonomik që ka vendi ynë në skakierën botërore, duke u marrë më shumë me politikat rajonale, ku Shqipëria mund të ketë ndikimin e saj, dhe më pak me botën në përgjithësi, ku fuqitë tona janë modeste dhe pak të kërkuara nga lojtarët e mëdhenj. Ky është edhe një rikthim në identitetin fillestar të detyrave të Ministrisë së Jashtme, ku ato bazike janë marrëdhëniet dypalëshe dhe ato shumëpalëshe me organizatat ndërkombëtare. Elaborimi korrekt i këtyre marrëdhënieve sjell natyrshëm edhe pjesëmarrjen e këtij institucioni të politikës së jashtme në politikat integruese, ku ka një rol komplementar në bashkëpunim edhe me Ministrinë e Integrimit.
Padyshim që përmenden në këtë fjalim-program edhe partnerët tanë të mëdhenj europiano-perëndimorë, por me modestinë e duhur dhe të vetëdijshëm për spektrin që zëmë në objektivat e politikës së jashtme të tyre, por edhe për t‘ju dhënë garanci në luajalitetin e miqësisë sonë, dhe garancinë se ndër të pakta gjëra që mund të lavdërohen se kanë një tendencë lineare përmirësimi dhe përparimi në botën shqiptare, ajo e politikës së jashtme është ndër më të spikaturat.
Gjithashtu, shmangia e gjuhës së drunjtë në trajtimin e subjekteve të marrëdhënieve ndërkombëtare, si Rusia dhe Kina, ishte tregues se politika shqiptare po del nga psikoza provincialiste. Të paktën ne e shtrijmë dorën e bashkëpunimit për aq sa na takon dhe aq sa mundemi, pavarësisht se rreshtimi ynë është qartas në kampin perëndimor.
Dhe futja në rrezen e shikimit të politikës sonë me jashtë të shteteve si Brazili, India dhe Japonia, tregon jo vetëm ndryshimin e psikologjisë lidhur me sipërfaqen që duhet të mbulojë nga harta e botës shërbimi ynë i jashtëm, por edhe ambicien e një shteti, i cili tashmë e ka lënë pas përfundimisht periudhën e emergjencave ekonomike dhe qenien klient i organizatave ndërkombëtare të ndihmave, dhe rreshtimin ndonëse të ndrojtur në shtetet me dinjitet dhe pretendentë për partneritet.
Së dyti, fokusimi në marrëdhëniet dypalëshe ka sjellë edhe shqyrtimin shtet për shtet të këtyre marrëdhënieve, ku dukshëm spikaste trajtimi i problemeve me Serbinë.
Vetë përmendja e emrit, natyrshëm shkakton tkurrje në dëgjuesin shqiptar, por e veçanta e kësaj radhe është se shikimi i Serbisë nga pala shqiptare këtë radhë bëhet me syze të prodhuara në Bashkimin Europian.
Kjo ndihmon së pari si një siguri në BE, se vendi i ri që ka paraqitur kandidaturën për anëtar, Shqipëria, do përdorë në politikat e saj mjete të standardeve europiane dhe jo të politikave të ndryshkura ballkanike të shekullit të shkuar.
Thënë kjo nga një vend anëtar i NATO-s, japin garanci se deklarata të tipit "në të ardhmen, ne mund t‘i vëmë veton Serbisë për t‘u anëtarësuar", të bëra nga disa politikanë të ekzaltuar në momentin e pranimit të Shqipërisë në organizatë, nuk janë veçse disa opinione periferike të politikës shqiptare dhe jo mendim i përpunuar i politikës së jashtme të vendit tonë. Gjithashtu janë edhe garanci se vendi ynë ka ndryshuar mentalitetin dhe do jetë i prirur drejt bashkëpunimin me fqinjët.
Por, shtrirja e dorës në rrugën e bashkëpunimit drejt integrimit europian është edhe një ndihmë për forcat progresiste në Serbi, që duan të lënë pas të kaluarën nacionaliste, dhe një argument ndihmës për ta bërë më të tretshme humbjen e Kosovës për publikun serb. Dhe mbi të gjitha, ndihmon që marrëdhëniet të vendosen mbi atë që rëndom në diplomaci quhet besimi reciprok dhe mbi të gjitha që marrëdhëniet Shqipëri-Serbi të kalojnë në hullinë institucionale.
Në fund të fundit, për dekada me radhë, nga pikëpamja ekonomike, ish-Jugosllavia ka qenë partneri ynë kryesor tregtar. Nuk ka asgjë të keqe që nëse e kërkojnë instinktet e tregut, mos t‘ju lihet rrugë e lirë shkëmbimeve me Serbinë, si trashëgimtarja kryesore e ish-federatës.
Pika e tretë interesante e qëndrimit të titullarit të institucionit të politikës së jashtme ishte qëndrimi ndaj Maqedonisë.
Padyshim është një qëndrim që i shkon kostumit europian, por mbetet për t‘u parë se sa do realizohet, pasi duhet të kihet parasysh se përveç shtetit shqiptar, ka edhe lojtarë të tjerë si ekstremistët dhe të moderuarit shqiptarë e maqedonas në terren. Shto këtu edhe stilin e çuditshëm të Kryeministrit aktual maqedonas, bëhet e vështirë të vësh bast për një të ardhme të shpejtë europiane të Maqedonisë, dhe a do jetë në gjendje të sillet në të ardhmen, sipas kodit europian ndaj të tretëve, por ajo që është më e rëndësishme, të sillet me parametrat e sipërthënë, ndaj përbërësit shqiptar të këtij shteti.
Në mbyllje, mund të thuhet se kjo është pika e hapjes së politikës sonë të jashtme për vitet që vijnë. Ne shqiptarët kemi proverbin se "nga e thëna në të bërë, shkon në mes një lumë i tërë", që nënkupton zgjuarsinë tonë në identifikimin e objektivave, por edhe dembelizmin në arritjen e tyre.
A do jetë në gjendje politika e jashtme të realizojë maksimalisht gjithë sa janë parashtruar në programin e saj të paraqitur së fundmi? A do jetë në gjendje të jetë në ditët që vijnë po kaq sistematike dhe e koordinuar në kapjen e objektivave të saj, që përkthehet afrim me standardet evropiane, të paktën për sa i takon asaj? Këtë do na e tregojnë ditët që vijnë.