Ndertimi i Murit te Berlinit ne veshtrimin e Shqiperise komuniste
Kjo ngjarje u perjetua dhe ne Shqiperine nen diktaturen e Enver Hoxhes qe ishte ne procesin e shkeputjes se vendit nga Bashkimi Sovjetik per ta afruar me Kinen. Deshmitare te asaj kohe shprehen Shqiperia ishte me agresive se Moska per ceshtjen e Berlinit pasi Enver Hoxha kishte frike se mos ndonje reaksion zinxhir i brendshem liberalizmi rrezonte edhe ate vete.
Nje precedent i ralle ne historine e Evropes
Shkrimtari dhe historiani Agim Musta e kujton shume mire aktin e ndertimit te Murit te Berlinit pasi kjo periudhe lidhet me nje ngjarje te paharruar per te personalisht dhe familjen e tij. Ish mesuesi i lendes se Historise ne njerin prej gjimnazeve te Tiranes ne gusht te vitit 1961 ishte pikasur nga Sigurimi i Shtetit per veprimtari subversive se bashku me nje grup intelektualesh. Pas nje procesi hetimor ne kushte cnjerezore nje gjykates vendosi ta denoje me 13 vite burg me motivacionin per organizimin e nje grupi armiqesor per permbysjen e Pushtetit Popullorhellip. Agim Musta kaloi 11 vite ne burgun me famekeq ne Shqiperi ne ate te Burrelit ku mblidheshin kryesisht nga rradhet e te burgosurve me te rrezikshem per regjimin komunist. Bildunterschrift Groszligansicht des Bildes mit der Bildunterschrift Spartak Ngjela
Populli shqiptar dhe ne pergjithesi shtresa e persekutuar e vendit vazhdimisht shikonim tek Gjermania epiqendren e Evropes se si do te shkonin punet mes Lindjes e Perendimit sepse aty ishte dhe pika kulminante e tensionit mes Lindjes e Perendimit. Pikerisht ne gusht te vitit 1961 kur nisi te ndertohet Muri lajmin ne e mesuam nga mediat perndimore qe transmetonin ne gjuhe te huaj dhe menduam qe ishte nje precedent i papare ne historine e Evropes qe ne mes te Berlinit te ngrihej nje Mur per te penguar qytetaret gjermane te Lindjes per te kaluar ne Perendim. Ai Mur u be nje lsquomur i vdekjes se aty kane lene koken disa qindra qytetare gjermane te cilet tentonin te kalonin ne boten perendimore. Ajo tregonte se sistemi komunist mundej qe vetem me anen e forces dhe me anen e dhunes te qendronte ne kembe.
Agim Musta ne muajin maj te ketij viti prezantoi ne Leipzig nje ekspozite te tijen mbi krimet e komunizmit ne Shqiperi quajtur Burgjet e shtetit burg. Duke sjelle dhe frymen e diskutimit ne ditet e ketij aktiviteti me koleget gjermane dhe nga vendet e ish Lindjes komuniste Musta permend per DW si nje problem te mprehte per te gjithe keto vende nivelin jo te mjaftueshem te njohurive qe kane gjeneratat e reja mbi historine e diktaturave ne kohen e Luftes se Ftohte. Bildunterschrift Groszligansicht des Bildes mit der Bildunterschrift Jorgji Kote - Berlini pa mure
Brezat e rinj jane pak te interesuar per te mesuar. Kjo per mua eshte nje fatkeqesi eshte nje humbje e kujteses. E nese nje popull humbet kujtesen e se kaluares ai eshte i corinetuar per te ardhmen.
Shqiperia ishte me agresive se Moska per ceshtjen e Berlinit
Avokati Spartak Ngjela ish i burgosur politik ne kohen e diktatures komuniste e vlereson ndertimin e Murit te Berlinit si nje ndarje e inferioreve me superioret ne funksion te qyteterimit. Duke iu kthyer realitetit shqiptar te fundit te veres se vitit 1961 Ngjela analizon se udheheqesi i diktatures komuniste ne Shqiperi Enver Hoxha ne dukje ishte pa ndonje vemendje te madhe per kete ngjarje. Sipas tij Tirana zyrtare e asaj periudhe shpenzonte energji te jashtezakonshme per shkeputjen nga miqesia me Mosken dhe per tu afruar me Pekinin.
Ne Shqiperi ishte mpire gjithcka. Komunizmi dukej ne goditje sepse Enver Hoxha po pergatiste shkeputjen nga Moska por jo nga komunizmi gje qe ishte kuptohet ne funksion te pushtetit te tij. Shqiperia ishte me agresive se Moska per ceshtjen e Berlinit. Nuk kuptohej fare ky njeri. Shqiperia drejtohej nga nje demon i cili njihej si marksist por qe Marksin nuk e njihtehellip Ne funksionin politik ai ishte qe per Berlinin te behej nje zgjidhje drastike. Enver Hoxha kishte frike se mos ndonje reaksion zinxhir i brendshem liberalizmi rrezonte edhe ate vete. Dhe po ta shikosh nga shtypi i kohes keta ishin per masa drastike. Pra Shqiperia nuk doli kurre nga Lindja. Gjate gjithe kohes qe jetoi Enver Hoxha te njejten devize kishte ekstrem i majte. Ai ishte stalinist jo neostalinist si ata qe ishin shfaqur ne rradhet e politikes ruse. Bildunterschrift Groszligansicht des Bildes mit der Bildunterschrift Jorgji Kote
Ne tetor te vitit 1975 Spartak Ngjela u arrestua nen akuzen e aktivitetit kunder regjimit komunist dhe nga ajo kohe deri ne shkurt te vitit 1991 ai vuajti denimin si i burgosur politik ne qelite e Burrelit. Renia e atij Muri rreth 28 vite pas ndertimit ishte simboli i shpetimit nga komunizmi. Nga renia e atij Muri ja nisen ndryshimet demokratike ne Shqiperi dhe te burgosurit politike fituan lirine- thote avokat Ngjela per DW.
Ndertimi i Murit nuk u kap nga e gjithe shoqeria shqiptare
Jorgji Kote diplomat karriere ka botuar para dy viteve ne Tirane librin Berlini pa mure. Kote qe ka punuar ne periudhen 2001 ndash 2005 si funksionar ne ambasaden shqiptare ne Berlin thote per DW-ne se domethenia e ndertimit te Murit 50 vite me pare nuk eshte se u kap nga e gjithe shoqeria shqiptare.
Do te duheshin vite dhe dekada madje dhe vete shembja e Murit te Berlinit qe te kuptoheshin ne gjithe gjeresine e vet pasojat me permasa boterore te atij 13 gushti te vitit 1961. Kjo mendoj per shkak te izolimit dhe heshtjes se propagandes sone zyrtare te asaj kohe ku fjala lsquoMur nuk permendej. Se me siguri po te permendej se u ngrit nje Mur ne mes te Berlinit 156 km i gjate me tela me gjemba se jo perendimi kapitalist por lindja komuniste po lsquopermbytej me refugjate nga perendimi atehere dhe jehona politike e kesaj ngjarjeje do te ishte shume me e madhe. Por nese ngritja e Murit 50 vite me pare nuk u pa e nuk u ndje nga shumica e shqiptareve shembja e tij dha nje efekt shume te madh. Manifestimet madheshtore te berlinezeve ato dite te flakta nentori zgjuan dhe ngjallen shpresen e madhe te shqiptareve dhe familjet tona. Kishte filluar numerimi mprapsht i diteve drejt lirise dhe demokracise se vertete. Ne qendrat e punes e te prodhimit ne dikasteret e ndryshme ndihej atmosfera e zymte dhe tronditja qe kishte shkaktuar renia e Murit. Ne ato vite punoja si ekspert ne ish-Ministrine e Tregtise se Jashtme aty e kam pare dhe ndier nga afer kete shokim te papare politik te regjimit. U shtuan pa mase tensioni kerkesat per mobilizim lsquodite e nate ne pune. Po me se Ekonomia kishte rene ne kolaps te plote besimi yne tek e ardhmja socialiste kishte shteruar.
Autor Arben Muka
RedaktoiAida Cama