Në Francë, gjenocidi është bërë një tullë politike

Të hënën e ardhshme Senati francez do të votojë mbi një projekt-ligj që do të kriminalizojnë mohimin e gjenocidit amerikan të vitit 1915, së bashku me ndonjë ngjarje tjetër të njohur si gjenocidi në ligjin francez. Projektligji ka kaluar tashmë përmes Asamblesë Kombëtare, dhoma e ulët e parlamentit francez. Senati duhet ta refuzojë atë, në emër të fjalës së lirë, lirisë së hetimit historik dhe nenit 11 të deklaratës së Francës 1789 të të drejtave të njeriut dhe qytetarit (“komunikimi i lirë i mendimeve dhe opinioneve është një nga të drejtat më të vyera”).   
Çështja këtu nuk është nëse mizoritë e kryera kundër armenëve në vitet e fundit të Perandorisë Otomane ishin të tmerrshme, ose nëse ato duhet të mesin në kujtesën turke dhe europiane. Ata ishin dhe duhet të jenë. Çështja është: A duhet të përbëjë një krim për ligjin e Francës, apo vendeve të tjera, nëse ato ngjarje të tmerrshme përbënin një gjenocid, një term të përdorur në të drejtën ndërkombëtare? Duke mos minimizuar vuajtjet e armenëve, specialisti osman, Bernard Lewis, në të kaluarën e ka kontestuar atë pikë precize. A është parlamenti francez i pajisur dhe ka të drejtën për t’u paraqitur si një gjykatë në historinë botërore? Përgjigjet janë jo dhe jo. Në një kthesë të mëtejshme, ligji do të kriminalizojnë jo vetëm "kontestimin" e gjenocidin armen, por edhe "minimizimin fyes" të tij.
Ndërsa Chandernagor Françoise i fushatës “Liberté pour Histoire” mbetet jashtë, kjo paraqet një koncept të mjegullt edhe me standardet e ligjeve të kujtesës të tillë. Nëse turqit vlerësojnë armenët e vdekur në rreth 500.000 dhe armenët e tjerë në 1.5 milionë, a do të llogaritet kjo si minimizimin? 547.000? Dhe a duhet që kryeministri turk, Rexhep Tajip Erdogan, të arrestohet për "minimizimin" e vizitës së tij të ardhshme zyrtare në Francë? (Projekt-ligji parashikon një gjobë prej 45.000 € dhe burgim një vit.)   
Duke marrë parasysh një pamje të mirë të natyrës njerëzore në përgjithësi dhe politikës franceze në mënyrë të veçantë, ju mund të thoni se kjo është një përpjekje e ngathët për të realizuar një qëllim fisnik. Kjo do të ishte naive. Ka një korrelacion të shquar në mes paraqitjes së propozimeve të tilla në parlamentin francez dhe afërsisë së zgjedhjeve nacionale, në të cilën disa gjysmë milion votues me origjinë armene luajnë një rol të rëndësishëm. Çfarë ndodhi me armenët që u njohën zyrtarisht si gjenocid në ligjin francez në dhjetor të vitit 2001, pak para zgjedhjeve presidenciale dhe parlamentare? Një projektligj i ngjashëm me këtë është miratuar në dhomën e ulët në vitin 2006 (por u refuzua nga sipër) gjatë zgjedhjeve të vitit 2007. Po këtë vit, c po ndodh? Zgjedhjet.   
Jo të gjithë politikanët kryesorë të partisë UMP të Nicolas Sarkozy e kanë mbështetur ligjin e propozuar nga një prej parlamentarëve të tyre. Ministri i Jashtëm, Alain Juppé, e kundërshton atë. Kjo për shkak se ai është i shqetësuar për pasojat për marrëdhëniet e Francës me Turqinë. Reagimi i qeverisë turke ka qenë i fortë. Ajo tërhoqi ambasadorin e saj në shenjë proteste dhe kryeministri Erdogan tha se "rreth 15% e popullsisë në Algjeri iu nënshtrua një masakre nga francezët, duke filluar nga viti 1945. Ky është gjenocid."   
Kështu, një tragjedi e cila duhet të jetë subjekt për përkujtimin e rëndë dhe debatin e lirë historik, që të testojë qetësisht edhe hipotezën e pabindur ndaj provave, është reduktuar në një instrument të manipulimit politik. Kufomat e djeshme janë baste të votave të numëruara të së nesërmes. Ju më akuzoni mua për gjenocid, unë ju akuzoj ju për gjenocid.   
Ndërkohë, intelektualët turq - të tillë si shkrimtari Nobel Orhan Pamuk - të cilët kanë guxim të thonë se ajo që ishte bërë ndaj armenëve ishte gjenocid, janë të detyruar të ndiqen penalisht në Turqi. Çfarë është shtet-urdhërimi i vërtetë në Francë dhe shtet-urdhërimi fals në Turqi?     
Akoma këto janë gjithnjë e më simbolike dhe jo akte efektive. Në një vend si Franca dhe me më shumë vështirësi se Turqia, interneti lejon njerëzit të shohin pamjet e ndaluara. Ata janë vetëm disa klikimeve mausi larg.   
Pra, kjo është vetëm shembulli i fundit i një sfidë shumë më të gjerë. Cilët duhet të jenë kufijtë e shprehjes së lirë në moshën e internetit? Cilat duhet të jenë normat e fjalës së lirë në një botë të ndërlidhur? Dhe kush duhet të vendosi? Këto janë ndër pyetjet e adresuara në një projekt të quajtur “Fjala e debatit të lirë” (freespeechdebate.com) që ne kemi nisur në Universitetin e Oksfordit. Në mesin e 10 parimeve të projektit që ne ofrojmë për debat, kritika e rishikime, një është veçanërisht i rëndësishëm për polemikën armene të gjenocidit. Ai thotë: "Ne nuk do të lejojmë asnjë tabu në diskutimet dhe në përhapjen e dijes."   
Ligjet e kujtesës të tillë si ai i propozuar në Francë në mënyrë të qartë e dështojnë këtë provë, por ata nuk janë shembull i vetëm. Në Britani, shkrimtari Simon Singh duhet të mbronte një veprim të kushtueshëm për kritikat e tij kundrejt trajtimeve kiropraktike. Kisha e Shkencës përdor të drejtën e autorit në fjalët e pavdekshme e L. Ron Hubbard për të parandaluar njerëzit të shohin të fshehtat më të lartë të Thetan Operative. Sot, në gjuhën angleze Wikipedia është njollosur për 24 orë për të protestuar kundër piraterisë amerikane online, e cila, në versionin e tanishëm, do të ketë një efekt katastrofik , duke ngrirë efektet e lira dhe të përhapjes së njohurive online.   
Ka edhe raste më të vërtetë të vështirë. Në fund të vitit të kaluar, Bordi Këshillimor i Shkencës Kombëtare të SHBA-së për Bio-sigurinë, i kërkoi revistave të shkencës dhe natyrës të hartonin detajet e një studimi në lidhje me një formë të transmetimit të virusit H5N1, apo gripit të shpendëve, për shkak të frikës se mund të keqpërdoret nga bio-terroristët. Po në lidhje me mohimin e Sidës? Kur u miratua nga presidenti Thabo Mbeki i Afrikës së Jugut, kjo ka rezultuar mjaft e drejtpërdrejtë në vdekjen e qindra mijëra njerëz që mund të ketë qenë trajtuar siç duhet. Parimet e "Jo tabuve" duhet të testohen kundrejt rasteve të tillë të vështirë. Projektligji oportunist i Francës nuk është një rast i vështirë. Javën e ardhshme, le të jetë Senati francez ai që duhet t’i japë një shembull Kongresit amerikan për mbrojtjen e lirisë intelektuale.

*Autori i shkrimit është profesor i njohur i studimeve europiane në Universitetin e Oksfordit dhe autor i librit “Bota e Lirë”. Shkrimi është marrë nga sajti “timothygartonash.com”