Nevoja e dialogut dhe tolerancs n globalizm
Nevoja pr dialog midis popujve dhe besimeve, sht
m e theksuar prej ngjarjeve q kan ndodhur n vitet e fundit. Dialogu ndrfetar sht par si nj prej alternativave pr t shumprfolurn prplasja e civilizimeve. Ata q nuk pajtohen me teorin q prplasja e civilizimeve sht e pashmangshme, kmbngulin n dialogun e civilizimeve, nj shkmbim vshtrimi q ka pr qllim nj pasurim t ndrsjell, nj shkmbim mendimesh q on drejt kuptimit m t thell t bashkjetess n kt planet.
Vlerat baz q jan tipare t shek.XXI jan: modernizmi, pluralizmi, individualizmi dhe religjioni. Disa pretendojn q modernizmi i ka
njsh jetn vetjake dhe shoqrore duke krijuar forma t reja t jets fetare, kulturore dhe pluralizmit politik. Megjithse trajtohet me pikpamje t ndryshme, modernizmi ka krijuar dy nnfenomene ideologjike: zhvillimin dhe globalizmin. Shum teoricien e kan prshkruar modernizmin prej perspektivs s shtimit t sovranitetit njerzor prtej kufirit t tyre dhe prparimit t shkencs.
Kjo lidhje e drejtprdrejt e vendosur midis shkencs, nga njra an, dhe aftsive e sovranitetit, nga ana tjetr, ka treguar mundsin q u jepet shteteve t superfuqishme pr t sjell forma t reja t dominimit t vendeve dhe popujve t tjer. Pasionet imperialiste n koht moderne kan prodhuar konsekuenca t shumta e t rnda.
Meq globalizmi ka nj kuptim t till ideologjik, shum e shohin t jet thjesht nj imperializm klasik nn nj emr tjetr. Ideologjik ose jo, globalizmi ka shkaktuar nj ndryshim fondamental n t gjitha fushat, nga ato ekonomike dhe t shkencave shoqrore, n marrdhniet e politiks, n fushn e ligjeve, n historin dhe gjeografin e administrimit t shtetit.
N fakt, globalizmi ka vulgarizuar pasurin, teknologjin, pluralizmin demokratik, prodhimin, dhe konsumin. Dhe pas ksaj prsri, ka ndihmuar t shpalosen t gjitha llojet e prdhosjes: njerzore, mjedisore, ose politike. Varfria, ndotja ekologjike, armt e shkatrrimit n mas, terrorizmi dhe violenca jan globalizuar si jo m mir. Globalizimi i dijeve, pushteteve dhe teknologjive sht pasuar prej teoris s nj konflikti t mundshm midis kulturave dhe qytetrimeve. Pr pasoj, t gjitha kto, q jan rezultat i modernizmit apo globalizmit, kan vendosur nj numr t madh konceptesh n rend t dits. Nj duzin konceptesh jan prcaktuar ose riprcaktuar brenda kontekstit t modernizmit, demokracis dhe pluralizmit: t qent njerzor, individualizmi, liria e t menduarit dhe feja, politika, shoqria dhe toleranca kulturore, konflikti me konkurrencn, dialogu me konfliktet....
Nuk ka dyshim se bota sot ka nevoj pr dialog ndrmjet kulturave dhe qytetrimeve m shum se kurr m par dhe me shum urgjenc. Shkenca dhe teknologjia e armatimeve - mbase jo krejtsisht, por n nj mas domethnse - mund t jet e shqetsuar prej shprdorimit t saj pr manipulime ideologjike. Ky lloj i manipulimit ideologjik t shkencs dhe teknologjis prhap dhe prgjithson krcnimet fetare, kulturore, shoqrore si dhe dallimet krahinore. Reagimet m t mdha kundr globalizmit vijn nga t gjith vendet e bots q jan n zhvillim. Ky reagim nuk mund t shihet vetm si nj kundrprgjigje ndaj modernizmit. Dimensionet ideologjike t modernizmit jan perceptuar, n nj sens t gjer, si nj krcnim ndaj religjioneve sovrane, kombsive, historis, kulturs dhe identitetit. Ather nj situat e till mund t shkaktoj grindje t reja n konfliktet e ngjallura. Nga njra an, pr pothuajse nj erek shekulli, platformat e marrdhnieve ndrkombtare kan dshmuar nj proces me diskutime t ashpra, t rndsishme dhe me nj rrezik t madh, t till si nj prplasje civilizimesh.
Me ngjyrimet e tyre politike dhe ideologjike, kto jan teza q kan ardhur nga shekuj t trazuar. Ndoshta akoma mijra mendimtar dhe burra shteti, gjykojn dhe mendojn pr t ardhmen e njerzimit. Tezat e Hantingtonit pr konfliktin e civilizimeve kan qen n qendr t vmendjes ndrkombtare dhe kan fituar nj vend t gjer dhe shum fondamental n diskutimet globale t dekads s fundit. Jehona dhe efektet e ksaj teorie n marrdhniet ndrkombtare vazhdojn akoma. A mundet q modernizmi dhe globalizmi t mos realizojn m shum konstruktivitet; a mundet q ata t mos prqendrohen m shum te vlerat njerzore dhe etike? Ata q mendojn t'u prgjigjen ktyre pyetjeve, prpiqen t'i minimizojn ato ose ti shohin thjesht si nj problem pr t'u perceptuar.
A jan modernizmi dhe globalizmi, n fakt, kaq fenomene t thjeshta q ata ta minimizojn problemin thjesht pr tu perceptuar dhe pr tu kuptuar? Globalizmi dhe modernizmi n terma ideologjike jan kuptuar prej popujve q vijn nga kultura dhe qytetrime t ndryshme n formn e konflikteve t shkuara dhe llogarive t kqija. N kt mnyr, tezat e ktyre, t t njjtve Hantington dhe Fukujama, q - deri diku - u ndeshn me parashikimet, vijn n ekzistencn e ksaj platforme t brisht.
N ann tjetr, bashk me problemet kronike t qytetrimit modern, t tilla si prhapja e terrorizmit global, dhuna dhe armt e shkatrrimit n mas, nga t cilat, do njra shkon n mbshtetje t tezave t konflikteve, jan
edhe prpjekje serioze q vn n dukje prputhjet midis shoqrive me kultura t ndryshme dhe qytetrimeve prmes demokracis, tolerancs, dashuris dhe dialogut. Kto kan spikatur m tepr n erekun e fundit t shekullit t kaluar. Kto prpjekje nuk kan shkaktuar, direkt ose indirekt, ndonj konflikt t brendshm me modernizmin ose globalizmin. Ato kan prodhuar m shum vlera etike universale dhe fondamentale njerzore, si edhe dinamizm pr t kaprcyer aspektet shkatrruese t modernizmit dhe globalizmit...
Reagimin e ashpr kundr tezave t Hantingtonit, n fakt, e shfaqi nevoja e zjarrt pr konkurrenc dhe dialog, ndonse veprimet konkrete q jan marr n drejtim t vnies s themeleve pr konkurrencn dhe dialogun, jan fare pak pr t'u prmendur. Ose prpjekje t tilla nuk kan pasur efekt global. Arsyet e ktij qndrimi t prgjithshm t heshtur dhe indiferent duhen krkuar n efektet e transformimeve moderniste tek njerzit dhe shoqria. sht fakt q modernizmi ka nxitur individualitetin, materializmin dhe instinktet vetjake t njerzve n kundrshtim me shoqrin, i ka larguar njerzit nga gjithka q ata mbajn t shenjt, humane dhe etike, nga dashuria, prkujdesja, prkushtimi dhe vetsakrifica. N fund, pasoja ka qen nj qenie njerzore e ult, q jeton vetm me instinktet egoiste. Kur vshtrojm degradimin e qytetrimit t sotm, ajo q kuptojm sht - pr fardolloj arsye - se gjithka prfundon tek problemi i njeriut. Rruga pr t shptuar qytetrimin bashkkohor prej shkatrrimit t shpejt sht t'i riedukojm qeniet njerzore n baz t dashuris, tolerancs dhe dialogut....
Njerzit presin toleranc dhe mirkuptim prej prindrve n shtpi n prgjigje t djallzis, prej msuesve n prgjigje t gabimeve n shkoll, prej atyre viktimave t pafajshme ndaj t cilve sht vepruar dhe jan dhunuar pa t drejt, prej prokurorve dhe gjykatsve n gjykat, prej komandantve n ushtri, prej inspektorve t policis dhe prej gjykuesit. Ndrkaq, sht shum e rndsishme q t meritohet ajo q krkohet. Dikush q nuk fal, nuk mund t ket t drejt t krkoj mirkuptim. N vendet ku mbizotron korrupsioni, intoleranca dhe mungesa e mshirs, nocione t tilla si liria e mendimit, kritika e qytetruar, shkmbimi i ideve n prputhje me normat e drejtsis dhe debati i paanshm jan t prjashtuara, sht e pakuptimt t flassh pr prfundimet e logjiks dhe frymzimit.
* Sociolog, Master SHPU, Tiran
m e theksuar prej ngjarjeve q kan ndodhur n vitet e fundit. Dialogu ndrfetar sht par si nj prej alternativave pr t shumprfolurn prplasja e civilizimeve. Ata q nuk pajtohen me teorin q prplasja e civilizimeve sht e pashmangshme, kmbngulin n dialogun e civilizimeve, nj shkmbim vshtrimi q ka pr qllim nj pasurim t ndrsjell, nj shkmbim mendimesh q on drejt kuptimit m t thell t bashkjetess n kt planet.
Vlerat baz q jan tipare t shek.XXI jan: modernizmi, pluralizmi, individualizmi dhe religjioni. Disa pretendojn q modernizmi i ka
njsh jetn vetjake dhe shoqrore duke krijuar forma t reja t jets fetare, kulturore dhe pluralizmit politik. Megjithse trajtohet me pikpamje t ndryshme, modernizmi ka krijuar dy nnfenomene ideologjike: zhvillimin dhe globalizmin. Shum teoricien e kan prshkruar modernizmin prej perspektivs s shtimit t sovranitetit njerzor prtej kufirit t tyre dhe prparimit t shkencs.
Kjo lidhje e drejtprdrejt e vendosur midis shkencs, nga njra an, dhe aftsive e sovranitetit, nga ana tjetr, ka treguar mundsin q u jepet shteteve t superfuqishme pr t sjell forma t reja t dominimit t vendeve dhe popujve t tjer. Pasionet imperialiste n koht moderne kan prodhuar konsekuenca t shumta e t rnda.
Meq globalizmi ka nj kuptim t till ideologjik, shum e shohin t jet thjesht nj imperializm klasik nn nj emr tjetr. Ideologjik ose jo, globalizmi ka shkaktuar nj ndryshim fondamental n t gjitha fushat, nga ato ekonomike dhe t shkencave shoqrore, n marrdhniet e politiks, n fushn e ligjeve, n historin dhe gjeografin e administrimit t shtetit.
N fakt, globalizmi ka vulgarizuar pasurin, teknologjin, pluralizmin demokratik, prodhimin, dhe konsumin. Dhe pas ksaj prsri, ka ndihmuar t shpalosen t gjitha llojet e prdhosjes: njerzore, mjedisore, ose politike. Varfria, ndotja ekologjike, armt e shkatrrimit n mas, terrorizmi dhe violenca jan globalizuar si jo m mir. Globalizimi i dijeve, pushteteve dhe teknologjive sht pasuar prej teoris s nj konflikti t mundshm midis kulturave dhe qytetrimeve. Pr pasoj, t gjitha kto, q jan rezultat i modernizmit apo globalizmit, kan vendosur nj numr t madh konceptesh n rend t dits. Nj duzin konceptesh jan prcaktuar ose riprcaktuar brenda kontekstit t modernizmit, demokracis dhe pluralizmit: t qent njerzor, individualizmi, liria e t menduarit dhe feja, politika, shoqria dhe toleranca kulturore, konflikti me konkurrencn, dialogu me konfliktet....
Nuk ka dyshim se bota sot ka nevoj pr dialog ndrmjet kulturave dhe qytetrimeve m shum se kurr m par dhe me shum urgjenc. Shkenca dhe teknologjia e armatimeve - mbase jo krejtsisht, por n nj mas domethnse - mund t jet e shqetsuar prej shprdorimit t saj pr manipulime ideologjike. Ky lloj i manipulimit ideologjik t shkencs dhe teknologjis prhap dhe prgjithson krcnimet fetare, kulturore, shoqrore si dhe dallimet krahinore. Reagimet m t mdha kundr globalizmit vijn nga t gjith vendet e bots q jan n zhvillim. Ky reagim nuk mund t shihet vetm si nj kundrprgjigje ndaj modernizmit. Dimensionet ideologjike t modernizmit jan perceptuar, n nj sens t gjer, si nj krcnim ndaj religjioneve sovrane, kombsive, historis, kulturs dhe identitetit. Ather nj situat e till mund t shkaktoj grindje t reja n konfliktet e ngjallura. Nga njra an, pr pothuajse nj erek shekulli, platformat e marrdhnieve ndrkombtare kan dshmuar nj proces me diskutime t ashpra, t rndsishme dhe me nj rrezik t madh, t till si nj prplasje civilizimesh.
Me ngjyrimet e tyre politike dhe ideologjike, kto jan teza q kan ardhur nga shekuj t trazuar. Ndoshta akoma mijra mendimtar dhe burra shteti, gjykojn dhe mendojn pr t ardhmen e njerzimit. Tezat e Hantingtonit pr konfliktin e civilizimeve kan qen n qendr t vmendjes ndrkombtare dhe kan fituar nj vend t gjer dhe shum fondamental n diskutimet globale t dekads s fundit. Jehona dhe efektet e ksaj teorie n marrdhniet ndrkombtare vazhdojn akoma. A mundet q modernizmi dhe globalizmi t mos realizojn m shum konstruktivitet; a mundet q ata t mos prqendrohen m shum te vlerat njerzore dhe etike? Ata q mendojn t'u prgjigjen ktyre pyetjeve, prpiqen t'i minimizojn ato ose ti shohin thjesht si nj problem pr t'u perceptuar.
A jan modernizmi dhe globalizmi, n fakt, kaq fenomene t thjeshta q ata ta minimizojn problemin thjesht pr tu perceptuar dhe pr tu kuptuar? Globalizmi dhe modernizmi n terma ideologjike jan kuptuar prej popujve q vijn nga kultura dhe qytetrime t ndryshme n formn e konflikteve t shkuara dhe llogarive t kqija. N kt mnyr, tezat e ktyre, t t njjtve Hantington dhe Fukujama, q - deri diku - u ndeshn me parashikimet, vijn n ekzistencn e ksaj platforme t brisht.
N ann tjetr, bashk me problemet kronike t qytetrimit modern, t tilla si prhapja e terrorizmit global, dhuna dhe armt e shkatrrimit n mas, nga t cilat, do njra shkon n mbshtetje t tezave t konflikteve, jan
edhe prpjekje serioze q vn n dukje prputhjet midis shoqrive me kultura t ndryshme dhe qytetrimeve prmes demokracis, tolerancs, dashuris dhe dialogut. Kto kan spikatur m tepr n erekun e fundit t shekullit t kaluar. Kto prpjekje nuk kan shkaktuar, direkt ose indirekt, ndonj konflikt t brendshm me modernizmin ose globalizmin. Ato kan prodhuar m shum vlera etike universale dhe fondamentale njerzore, si edhe dinamizm pr t kaprcyer aspektet shkatrruese t modernizmit dhe globalizmit...
Reagimin e ashpr kundr tezave t Hantingtonit, n fakt, e shfaqi nevoja e zjarrt pr konkurrenc dhe dialog, ndonse veprimet konkrete q jan marr n drejtim t vnies s themeleve pr konkurrencn dhe dialogun, jan fare pak pr t'u prmendur. Ose prpjekje t tilla nuk kan pasur efekt global. Arsyet e ktij qndrimi t prgjithshm t heshtur dhe indiferent duhen krkuar n efektet e transformimeve moderniste tek njerzit dhe shoqria. sht fakt q modernizmi ka nxitur individualitetin, materializmin dhe instinktet vetjake t njerzve n kundrshtim me shoqrin, i ka larguar njerzit nga gjithka q ata mbajn t shenjt, humane dhe etike, nga dashuria, prkujdesja, prkushtimi dhe vetsakrifica. N fund, pasoja ka qen nj qenie njerzore e ult, q jeton vetm me instinktet egoiste. Kur vshtrojm degradimin e qytetrimit t sotm, ajo q kuptojm sht - pr fardolloj arsye - se gjithka prfundon tek problemi i njeriut. Rruga pr t shptuar qytetrimin bashkkohor prej shkatrrimit t shpejt sht t'i riedukojm qeniet njerzore n baz t dashuris, tolerancs dhe dialogut....
Njerzit presin toleranc dhe mirkuptim prej prindrve n shtpi n prgjigje t djallzis, prej msuesve n prgjigje t gabimeve n shkoll, prej atyre viktimave t pafajshme ndaj t cilve sht vepruar dhe jan dhunuar pa t drejt, prej prokurorve dhe gjykatsve n gjykat, prej komandantve n ushtri, prej inspektorve t policis dhe prej gjykuesit. Ndrkaq, sht shum e rndsishme q t meritohet ajo q krkohet. Dikush q nuk fal, nuk mund t ket t drejt t krkoj mirkuptim. N vendet ku mbizotron korrupsioni, intoleranca dhe mungesa e mshirs, nocione t tilla si liria e mendimit, kritika e qytetruar, shkmbimi i ideve n prputhje me normat e drejtsis dhe debati i paanshm jan t prjashtuara, sht e pakuptimt t flassh pr prfundimet e logjiks dhe frymzimit.
* Sociolog, Master SHPU, Tiran