Nga lufta e ftoht n luftn e nxeht
Qe lufta e ftoht q pr pes dekada me rradh ndau Rusin me Perndimin. Por pas viteve nntdhjet do gj mori nj rrjedh tjetr. Lufta e ftoht prfundoi dhe filloi epoka e pax-americana. Nga sistemi dypolar gjeopolitika botrore kaloi n at unipolar. Por n politikn botrore do gj, q nga vitet nntdhjet ka qen shum dinamike. Me rnien e rrezikut nga ish-Bashkimit Sovjetik kundrejt Europs Perndimore, ambicjet e ktyre t fundit menjher u shfaqn duke u munduar t krijonin nj sistem brenda BE pr t qen m aktiv n arenn ndrkombtare dhe pr t qen t pavarur n marjen e vendimeve sidomos ata q kishin lidhje me mbrojtjen dhe sigurin e Europs.
Kto prpjekje uan BE n zhvillimin e Politiks Europiane t Mbrojtjes dhe Siguris (ESDP). Kjo politik ishte nj nga temat m t nxehta mbi t ciln ShBA nga ana tjetr her pas here shprehte rezervat dhe skepticizmin e saj duke e par si nj struktur t panevojshme meqnse NATO-ja vazhdonte ta ruante ekzistencn e saj, duke u munduar t prshatet me sfidat e kohs q kishin ardhur te dera.
Shtetet e Bashkuara i dhan nj rndsi t vecant riorientimit dhe rishikimit t objektivave t NATO-s e cila si fillim ishte themeluar si nj kallkan pr Evropn Perndimore kundr Rusis. Duke marr parasysh rreziqet e reja q po i kanoseshin ShBA-s, Evrops por edhe m gjr NATO-ja u shndrua n nj struktur paqeruajtse duke i kaluar kufinjt e dy kontinenteve ku ndodheshin vendet antare t saj. Ndrkoh q ShBA, si aktori kryesor i NATO-s, prpiqej ta mbante at si Organizatn m t rndsishme ndrkombtare, BE me n krye Francn dhe Gjermanin po bnin hapa t shpejt drejt t qnit m autonom n aspektet e mbrojtjes dhe siguris.
Ksaj rradhe bhej fjal pr nj konkurrenc mes vet perndimit dhe konkretisht mes ShBA-s nga njra an dhe dyshja Franc-Gjermani nga ana tjetr e mbeshtetur nga disa shtete t tjera si Belgjika dhe Luksemburgu. Por m interesante ishte se n kto momente (kryesisht n luftn e Irakut n 2003) kemi futjen e terminologjis Evropa e Re dhe Evropa e Vjetr, ku Evropa e Re ishin vendet pro-amerikane n luftn e Irakut dhe ajo e vjetr ishin ato kundr saj.
Megjithse ambicioze, BE-ja prfshir Francn dhe Gjermanin ishin t vetdijshm pr mangsit dhe dobsit e tyre sidomos n fushn e mbrojtjes dhe siguris. Kjo u pa qart gjat ndrhyrjes n Kosov n 1999 ku shtetet Evropiane nuk mundn t bnin gj tjetr prvecse t prisnin mbarimin e aksionit q NATO-ja me n krye ShBA-n ndrmorn.
Gjat ksaj kohe vazhduan nj sr tentativash pr nj bashkpunim t ngusht mes NATO-s dhe BE-s. NATO-ja megjithse duke pasur ShBA brenda saj sht shum m efikase n aspektin e misioneve civile BE pr t do t ishte nj bashkpuntor shum i favorshm.
Ardhja e Nicolas Sarkozys-t n krye t Francs shnoi nj hap shum t rndsishm n mardhniet transatlantike pas viteve 90.Ky politikat q n ditt e para t presidencs s tij u duk haptazi ndryshimi i qnndrimit Francez si rrjedhim gjith ai evropian kundrejt ShBA, duke marr nj pozocion shum t ndryshm nga ai i paraardhsit t tij Jacque Chirac. Sarkozy, q n hapat e para t tij u perpoq t ripozociononte Francn n mardhniet e saj me Amerikn duke korrigjuar deri diku at q ishte
n 2003 gjat ndrhyrjes n Irak. Kto veprime t Sarkozy-t solln nj frym t re ne diplomacin Franceze, Evropiave por gjithashtu n arenn ndrkombtare.
Ndrhyrja ushtarake e Rusis n Gjeorgji tregoi shum gjera t rndsishme n lidhjet e BE me ShBA-n. Se pari, vizita e menjhershme e presidentit francez n Rusi si dhe t ministrit t punve t jashtme n Gjeorgji dhe Rusi tregoi hapur vazhdimsin e ambicjeve franceze pr t qen nj faktor i rndsishm n prcaktimin e ekuilibrave n arenn ndrkombtare. Por ksaj rradhe duke vepruar shum m ndryshe nga ata t bra m par. S dyti, me ndrhyrjen ushtarake n Gjeorgji, Rusia bri nj hap prpara q nuk e kishte hedhur pr shum dekada. Ajo kaloi nga lufta e ftoht n nj luft t nxeht e cila akoma nuk dihet se si do t prfundoj. Por nj gj duket e qart, kt ndrhyrje ushtarake t paktn Rusia do ta paguaj n nj form. Por shpresojm q kjo t mos pasohet me konflikte t tjera dhe t mos prfshij shtete te tjera pr ta keqsuar gjendjen m shum.
Kto prpjekje uan BE n zhvillimin e Politiks Europiane t Mbrojtjes dhe Siguris (ESDP). Kjo politik ishte nj nga temat m t nxehta mbi t ciln ShBA nga ana tjetr her pas here shprehte rezervat dhe skepticizmin e saj duke e par si nj struktur t panevojshme meqnse NATO-ja vazhdonte ta ruante ekzistencn e saj, duke u munduar t prshatet me sfidat e kohs q kishin ardhur te dera.
Shtetet e Bashkuara i dhan nj rndsi t vecant riorientimit dhe rishikimit t objektivave t NATO-s e cila si fillim ishte themeluar si nj kallkan pr Evropn Perndimore kundr Rusis. Duke marr parasysh rreziqet e reja q po i kanoseshin ShBA-s, Evrops por edhe m gjr NATO-ja u shndrua n nj struktur paqeruajtse duke i kaluar kufinjt e dy kontinenteve ku ndodheshin vendet antare t saj. Ndrkoh q ShBA, si aktori kryesor i NATO-s, prpiqej ta mbante at si Organizatn m t rndsishme ndrkombtare, BE me n krye Francn dhe Gjermanin po bnin hapa t shpejt drejt t qnit m autonom n aspektet e mbrojtjes dhe siguris.
Ksaj rradhe bhej fjal pr nj konkurrenc mes vet perndimit dhe konkretisht mes ShBA-s nga njra an dhe dyshja Franc-Gjermani nga ana tjetr e mbeshtetur nga disa shtete t tjera si Belgjika dhe Luksemburgu. Por m interesante ishte se n kto momente (kryesisht n luftn e Irakut n 2003) kemi futjen e terminologjis Evropa e Re dhe Evropa e Vjetr, ku Evropa e Re ishin vendet pro-amerikane n luftn e Irakut dhe ajo e vjetr ishin ato kundr saj.
Megjithse ambicioze, BE-ja prfshir Francn dhe Gjermanin ishin t vetdijshm pr mangsit dhe dobsit e tyre sidomos n fushn e mbrojtjes dhe siguris. Kjo u pa qart gjat ndrhyrjes n Kosov n 1999 ku shtetet Evropiane nuk mundn t bnin gj tjetr prvecse t prisnin mbarimin e aksionit q NATO-ja me n krye ShBA-n ndrmorn.
Gjat ksaj kohe vazhduan nj sr tentativash pr nj bashkpunim t ngusht mes NATO-s dhe BE-s. NATO-ja megjithse duke pasur ShBA brenda saj sht shum m efikase n aspektin e misioneve civile BE pr t do t ishte nj bashkpuntor shum i favorshm.
Ardhja e Nicolas Sarkozys-t n krye t Francs shnoi nj hap shum t rndsishm n mardhniet transatlantike pas viteve 90.Ky politikat q n ditt e para t presidencs s tij u duk haptazi ndryshimi i qnndrimit Francez si rrjedhim gjith ai evropian kundrejt ShBA, duke marr nj pozocion shum t ndryshm nga ai i paraardhsit t tij Jacque Chirac. Sarkozy, q n hapat e para t tij u perpoq t ripozociononte Francn n mardhniet e saj me Amerikn duke korrigjuar deri diku at q ishte
n 2003 gjat ndrhyrjes n Irak. Kto veprime t Sarkozy-t solln nj frym t re ne diplomacin Franceze, Evropiave por gjithashtu n arenn ndrkombtare.
Ndrhyrja ushtarake e Rusis n Gjeorgji tregoi shum gjera t rndsishme n lidhjet e BE me ShBA-n. Se pari, vizita e menjhershme e presidentit francez n Rusi si dhe t ministrit t punve t jashtme n Gjeorgji dhe Rusi tregoi hapur vazhdimsin e ambicjeve franceze pr t qen nj faktor i rndsishm n prcaktimin e ekuilibrave n arenn ndrkombtare. Por ksaj rradhe duke vepruar shum m ndryshe nga ata t bra m par. S dyti, me ndrhyrjen ushtarake n Gjeorgji, Rusia bri nj hap prpara q nuk e kishte hedhur pr shum dekada. Ajo kaloi nga lufta e ftoht n nj luft t nxeht e cila akoma nuk dihet se si do t prfundoj. Por nj gj duket e qart, kt ndrhyrje ushtarake t paktn Rusia do ta paguaj n nj form. Por shpresojm q kjo t mos pasohet me konflikte t tjera dhe t mos prfshij shtete te tjera pr ta keqsuar gjendjen m shum.