Nje histori e shkurtere krizes se borxhit
Te tjera rreth shkrimit Harta e borxhit publik
Ne syte e Gjermanise kriza e borxhit eshte faji i leshimeve te qeverive. Kryesisht nje besim i tille u forcua nga genjeshtrat e Greqise per gjendjen e saj te meparshme ekonomike. Nuk vihet ne diskutim gjendja aktuale e Greqise apo fakti se edhe pjesetaret e tjere te me probleme ne eurozone Portugalia Irlanda Spanja dhe Italia tani duhet te paguajne nje cmim te larte. Por ato vende nuk ishin aspak liberal.
Para krizes te dyja qeverite e Spanjes dhe e Irlandes po perjetonin rritje te forte ekonomike dhe teprica ne buxhetin e tyre. Te dyja ne menyre te kujdesshme kontrollonin deficitin dhe borxhin per te mos tejkaluar limitet e vena nga pakti i stabilitetit dhe i rritjes ndash ne te kundert me Gjermanine e cila ndryshoi rregullat per kater vjet me radhe qe nga viti 2003 dhe evitoi ndeshkimin. As Italia nuk i lejoji vetes nje ekstravagance te tille.
Borxhi i ketyre vendeve u be nje peshe jo per faj te nje qeverie liberale por sepse cdo person perfitoi ne menyre te pangopur per nje dekade te tere nga interesat e ulet dhe me pas u godit nga kriza financiare. Kredite e lehta i dhane nje shtyse te paprecedente borxheve per shtepite dhe sektorit financiar. Banka qendrore europiane mbikeqyri nje feste shkembimesh te borxheve pertej kufirit. Ne krize papunesia dhe vuajtjet varen nga rritja e takses per mireqenien. Disa vende si Irlanda dhe Spanja paten nevojen te merrnin hua pera per te financuar bankat e tyre. Keto shpenzime te reja rane ne kurriz te shteteve ne nje kohe kur taksimi ra ne menyre katastrofike ne vendet qe perjetuan bumin e pronave.
Ne te njejten kohe interesat u rriten. Para krizes investitoret mendonin se asnje qeveri e eurozones nuk do falimentonte mbi borxhin e vet. Sipas Peter Bone dhe Simon Johnsoon te insitutit Peterson ne Washinton Gjermania paralajmeroi atehere se falimentimi mund te ndodhte dhe investitoret do duhet te ndajne humbjet e tyre ndash nje kerkese e arsyeshme por e veshtire per tu aplikuar ne mes te krizes. Disa investitor kerkuan te shperbleheshin per rrezikun ekstra qe po merrnin per siper dhe te tjere duke mos dashur te paguajne per studime mbi kredine u larguan. Kjo spirale e renies se cmimeve te bonove te thesarit dobesoi bankat dhe ngadalesoi rritjen.
Edhe pse asnje prej vendeve te eurozones nuk ishte liberal te gjithe gjendeshin ne nje deficit ne buxhet te papranueshem. Interesat e ulet i dhane shtyse shpenzimeve private dhe rriten inflacionin ne pagat dhe produktet gje qe beri eksportet me te shtrenjta dhe importet me te lira. Por ndodhi edhe pse Gjermania po riciklonte tepricen e produkteve te saj me eksportet te ekzagjeruara duke financuar kosumin.
Ekonomia gjermane eshte per tu lavderuar por arriti ne ate pike sepse prishi balancen e ekonomive periferike te eurozones. Si kursimtar te medhenj Gjermanet harruan se ne kohen afat gjate eksportet nuk kane me kuptim nese nuk paguhet per importet. Tani duhet te jene pishman qe investuan parat e tyre ne kredite e keqija subprime amerikane dhe ne borxhin e qeverise.
Borxhi yt faji jot
Per ti dhene fund krizes pjesetaret e eurozones rane dakord muajin e shkuar per te paguar gjysmen e borxhit greke qe zoterohet sektori privat te shtetezojne bankat europiane dhe te fryne fondin e krijuar si mbrojtje ndaj falimentimit. eshte nje plan ambicioz por Greqia mund te kete nevoje edhe per me teper ndihme dhe fondi i shpetimit nuk duket aq i forte sa te perballoj falimentimin e saj.
Edhe nese kriza kalohet ti japesh mireqenien Europes do te duhen vite te tera. Kjo sepse vendet me probleme duhet te kontrollojne deficitin e tyre dhe te rrisin kompetitivitetin e tyre.
Gjithsesi strategjia rrezikon te kthehet ne vete shkaterruese. Duke shtyre per shkurtime te menjehershme eurozona eshte duke u zhytur ne recesion gje qe bene borxhet e vendeve problematike akoma me te veshtire per tu paguar. Ideja e Gjermanise per te dale nga borxhi eshte e gabuar. Per te dale nga nje krize ekonomike dikush duhet te konsumoj.
Para krizes te dyja qeverite e Spanjes dhe e Irlandes po perjetonin rritje te forte ekonomike dhe teprica ne buxhetin e tyre. Te dyja ne menyre te kujdesshme kontrollonin deficitin dhe borxhin per te mos tejkaluar limitet e vena nga pakti i stabilitetit dhe i rritjes ndash ne te kundert me Gjermanine e cila ndryshoi rregullat per kater vjet me radhe qe nga viti 2003 dhe evitoi ndeshkimin. As Italia nuk i lejoji vetes nje ekstravagance te tille.
Borxhi i ketyre vendeve u be nje peshe jo per faj te nje qeverie liberale por sepse cdo person perfitoi ne menyre te pangopur per nje dekade te tere nga interesat e ulet dhe me pas u godit nga kriza financiare. Kredite e lehta i dhane nje shtyse te paprecedente borxheve per shtepite dhe sektorit financiar. Banka qendrore europiane mbikeqyri nje feste shkembimesh te borxheve pertej kufirit. Ne krize papunesia dhe vuajtjet varen nga rritja e takses per mireqenien. Disa vende si Irlanda dhe Spanja paten nevojen te merrnin hua pera per te financuar bankat e tyre. Keto shpenzime te reja rane ne kurriz te shteteve ne nje kohe kur taksimi ra ne menyre katastrofike ne vendet qe perjetuan bumin e pronave.
Ne te njejten kohe interesat u rriten. Para krizes investitoret mendonin se asnje qeveri e eurozones nuk do falimentonte mbi borxhin e vet. Sipas Peter Bone dhe Simon Johnsoon te insitutit Peterson ne Washinton Gjermania paralajmeroi atehere se falimentimi mund te ndodhte dhe investitoret do duhet te ndajne humbjet e tyre ndash nje kerkese e arsyeshme por e veshtire per tu aplikuar ne mes te krizes. Disa investitor kerkuan te shperbleheshin per rrezikun ekstra qe po merrnin per siper dhe te tjere duke mos dashur te paguajne per studime mbi kredine u larguan. Kjo spirale e renies se cmimeve te bonove te thesarit dobesoi bankat dhe ngadalesoi rritjen.
Edhe pse asnje prej vendeve te eurozones nuk ishte liberal te gjithe gjendeshin ne nje deficit ne buxhet te papranueshem. Interesat e ulet i dhane shtyse shpenzimeve private dhe rriten inflacionin ne pagat dhe produktet gje qe beri eksportet me te shtrenjta dhe importet me te lira. Por ndodhi edhe pse Gjermania po riciklonte tepricen e produkteve te saj me eksportet te ekzagjeruara duke financuar kosumin.
Ekonomia gjermane eshte per tu lavderuar por arriti ne ate pike sepse prishi balancen e ekonomive periferike te eurozones. Si kursimtar te medhenj Gjermanet harruan se ne kohen afat gjate eksportet nuk kane me kuptim nese nuk paguhet per importet. Tani duhet te jene pishman qe investuan parat e tyre ne kredite e keqija subprime amerikane dhe ne borxhin e qeverise.
Borxhi yt faji jot
Per ti dhene fund krizes pjesetaret e eurozones rane dakord muajin e shkuar per te paguar gjysmen e borxhit greke qe zoterohet sektori privat te shtetezojne bankat europiane dhe te fryne fondin e krijuar si mbrojtje ndaj falimentimit. eshte nje plan ambicioz por Greqia mund te kete nevoje edhe per me teper ndihme dhe fondi i shpetimit nuk duket aq i forte sa te perballoj falimentimin e saj.
Edhe nese kriza kalohet ti japesh mireqenien Europes do te duhen vite te tera. Kjo sepse vendet me probleme duhet te kontrollojne deficitin e tyre dhe te rrisin kompetitivitetin e tyre.
Gjithsesi strategjia rrezikon te kthehet ne vete shkaterruese. Duke shtyre per shkurtime te menjehershme eurozona eshte duke u zhytur ne recesion gje qe bene borxhet e vendeve problematike akoma me te veshtire per tu paguar. Ideja e Gjermanise per te dale nga borxhi eshte e gabuar. Per te dale nga nje krize ekonomike dikush duhet te konsumoj.