Pas 14 vitesh dominim politik, Vuçiç pëson goditjen më të rëndë! Studentët sfiduan represionin shtetëror dhe sfiduan opozitën tradicionale

Lëvizja studentore në Serbi shndërroi protestat kundër korrupsionit në një sfidë të drejtpërdrejtë elektorale, duke i dhënë fund epërsisë së gjatë të kampit të Aleksandar Vuçiçit, sipas rezultateve paraprake.

Pas vitesh kritikash për kontrollin e medias, presionin ndaj opozitës dhe reagimin e policisë ndaj protestave, studentët u bënë forca kryesore e pakënaqësisë qytetare.

Nga tragjedia në Novi Sad te revolta mbarëkombëtare

Shkëndija që ndryshoi skenën politike serbe ishte tragjedia e 1 nëntorit 2024, kur shembja e një strehe betoni në stacionin hekurudhor të Novi Sadit shkaktoi vdekjen e 16 personave. Ngjarja nxiti zemërim publik dhe akuza për korrupsion, mungesë përgjegjësie dhe dështime institucionale. Studentët dolën në rrugë, bllokuan fakultetet dhe organizuan protesta që u përhapën në të gjithë vendin.

Ajo që nisi si kërkesë për drejtësi dhe transparencë u shndërrua gradualisht në një lëvizje kundër mënyrës se si qeverisej Serbia. Studentët kërkuan përgjegjësi për tragjedinë, funksionim të institucioneve dhe zgjedhje të parakohshme. Me kalimin e muajve, ata arritën të mobilizonin qytetarë përtej universiteteve, duke u kthyer në sfidën më serioze politike me të cilën Vuçiç është përballur gjatë dominimit të tij politik.

Presion ndaj opozitës, medias dhe protestuesve

Vuçiç dhe Partia Progresive Serbe (SNS) kanë dominuar politikën serbe që nga viti 2012, ndërsa ai vetë ka drejtuar qeverinë si kryeministër nga viti 2014 dhe më pas ka qenë president që nga viti 2017.

Gjatë kësaj periudhe, organizatat ndërkombëtare dhe mbikëqyrësit e demokracisë kanë ngritur vazhdimisht shqetësime për përqendrimin e pushtetit, pabarazinë në garën zgjedhore, ndikimin e qeverisë mbi mediat dhe presionin ndaj kundërshtarëve politikë. Freedom House ka dokumentuar presion ligjor dhe jashtëligjor ndaj mediave të pavarura, opozitës dhe organizatave të shoqërisë civile, si dhe raste të dhunës policore ndaj protestuesve.

Edhe liria e medias është kthyer në një nga pikat më të debatueshme të qeverisjes së tij. Sipas një analize të Institutit Reuters për Studimin e Gazetarisë, ndikimi politik dhe ekonomik mbi tregun mediatik, si dhe armiqësia ndaj mediave kritike, kanë kontribuar në përkeqësimin e lirisë së medias dhe sigurisë së gazetarëve në Serbi.

Përgjigjja ndaj protestave e thelloi më tej krizën. Organizatorë dhe pjesëmarrës të lëvizjes studentore u përballën me arrestime, sulme dhe fushata denigruese, ndërsa autoritetet i kanë kundërshtuar akuzat për abuzim dhe kanë pretenduar se protestat janë nxitur edhe nga faktorë të jashtëm.

Studentët sfidojnë edhe opozitën tradicionale

Një nga veçoritë e kësaj lëvizjeje ishte distancimi nga partitë tradicionale opozitare. Studentët u përpoqën ta ruanin identitetin e tyre si një lëvizje qytetare, të organizuar përmes strukturave universitare dhe rrjeteve lokale, dhe jo si një projekt të kontrolluar nga politikanët e vjetër.

Kjo u dha mundësinë të tërhiqnin mbështetje nga qytetarë të zhgënjyer si nga qeveria, ashtu edhe nga opozita ekzistuese. Përballë tyre, kampi i Vuçiçit ruante avantazhe të rëndësishme në ekspozimin mediatik dhe përdorimin e burimeve shtetërore, shqetësime që janë evidentuar edhe në raportet e vëzhguesve të zgjedhjeve.

Rezultati zgjedhor, një kthesë historike për Serbinë

Sipas rezultateve paraprake të publikuara nga CESID dhe IPSOS, Lista Studentore pritet të sigurojë 138 nga 250 mandatet në Kuvendin e Serbisë, ndërsa lista e mbështetur nga Vuçiçi 104 mandate. Vetë Vuçiç e pranoi humbjen, duke deklaruar se kundërshtarët e tij kanë fituar zgjedhjet. Pjesëmarrja iu afrua 70%, niveli më i lartë që nga shpërbërja e Jugosllavisë më 1992, sipas Reuters.

Në Beograd, rezultati u prit me festime, brohoritje dhe flakadanë, ndërsa përfaqësues të lëvizjes studentore e cilësuan fitoren një mundësi për të ndërtuar një të ardhme të re për vendin.

Megjithatë, humbja elektorale e Vuçiçit nuk do të thotë se problemet institucionale të Serbisë janë zgjidhur automatikisht. Sfidat e qeverisë së ardhshme do të jenë rikthimi i besimit te institucionet, garantimi i pavarësisë së drejtësisë, përmirësimi i kushteve për median dhe sigurimi i një gare politike më të barabartë.

Pas 14 vitesh dominimi politik, rezultati shënon një goditje të rëndë për kampin e Vuçiçit. Ai tregon se një lëvizje e lindur jashtë strukturave tradicionale partiake mund të shndërrojë pakënaqësinë qytetare në një alternativë elektorale me peshë kombëtare.