Pavarsia e pashmangshme
Tavolinat e gjata t pallateve t vjetra t Vjens nuk do t presin m paln serbe dhe kosovare. Ato do t bhen gati pr ndonj kriz tjetr q nuk gjen zgjidhje n ndonj vend tjetr t bots. Nuk do t ket afate, negociata dhe kompromis n mes t t dyja palve. Negociatat kan prfunduar, ndrsa negociatort jan kthyer n shtpi. Ajo q ka ndodhur n procesin negociator pr Kosovn ka qen nj gj e ditur, pa marrveshje.
Negociatat pa fund t lumtur
Pritet t ndodh nj arbitrazh politik me pakon e ndrmjetsit Marti Ahtisari, pas vendimit te Kshillit t Sigurimit, ndrsa Ekipi i Unitetit ka qen nj mjet fizik pr t provuar arritjen e asaj q sht nisur pas rezistencs, lufts s UK-s dhe intervenimit t NATO-s. Bashksia ndrkombtare e ka nisur procesin negociator pr t par qndrimet e t dyja palve, aftsit negociuese, por ka pasur planet e veta ansore. Ktu ka prfunduar edhe praktika e negociatorve, q pr lidert ka qen nj prvoj e mir personale. Disa prej tyre mund t botojn ndonj libr pr kujtimet dhe kohn kur jan djersitur para vendimeve t rndsishme, ndrsa t tjert do t zgjedhin fushatat parazgjedhore pr t treguar kontributin e tyre apo munges e patriotizmit t kundr kandidatve. Por, gjithka ka prfunduar pa ndonj marrveshje dhe puna e UNOSEK-ut, organizats q udhhiqte bisedimet, do t bartet n Nju Jork. Kosova sht n pritje, ka nj ndjenj se do t jet nj shtet i ri, por pas shtyrjes s gjith atyre afateve, edhe dita apo data e vrtet e pavarsis do t ishte e pabesueshme. sht nj stres pas takimeve maratonike - pa prfundim. Pr serbt vazhdon demagogjia se Kosova sht pjes e Serbis. Megjithat, presidenti serb Boris Tadiq, para pak ditsh ka thn se, fatkeqsisht, Serbia nuk vendos m pr Kosovn. Beogradit i ka mbetur t ndrroj veton n dorn e Rusis. Ajo sht streha e vetme e sigurt dhe e qet. Por, nga ana tjetr Kosova pret q t fitoj pavarsin e saj, t pritur pr shum vite. Megjithat, t dyja vendet, tashm, duhet t presin Kshillin e Sigurimit, pr Po ose Ne (jo n serbisht) pr krijimin e nj shteti t ri n Ballkan. Kosovart kan qndruar t qet duke vn baste n premtimet q u jan dhn dhe karta e premtimeve ka qen rruga e stabilitetit dhe e kundrta deri tani, ndrsa serbt e Kosovs, ata q nuk jan kthyer, jetojn keq n Serbi, kurse ata n Kosov komandohen nga Beogradi. Nuk e din as vet se ku sht m mir. Mundsia reale sht q t ken t drejtn e dyshtetsis, komunat e tyre t ken nj lidhje natyrale me Serbin, por t jetojn brenda shtetit t pavarur t Kosovs, shtet q mund t jet i kushtzuar. Kosova do t jet nj shtet multi-etnik, me shumic shqiptare rreth 90 pr qind. Ndrsa pakicat etnike do t ken nj mirqenie, e veanrisht serbt. Negociatat pr statusin e Kosovs kan zgjatur 14 muaj, ndrsa t dyja palt jan takuar 17 her n takime t quajtura direkte, kurse 26 vizita t ekspertve t ndryshm n Prishtin dhe Beograd kan qen si mjet pr t arritur te marrveshja. Megjithat, qndrimet e t dyja palve kan mbetur pothuajse n pikn e fillimit. Pr dallim prej shum viteve m par, Beogradi ka ofruar nj autonomi substanciale, q do t nnkuptonte q Kosova t jet gati shtet, por t mbetej nn Serbi. Kosova krkon pavarsi prej vitesh dhe nj autonomi nuk mund t jet e pranueshme pas nj lufte.
E ardhmja pr shtetin
Kosova nuk ka humbur shpresat e saj. Ndrsa Serbia sht mes dilemash. I sht trhequr vrejtja shum her se e ardhmja e saj mund t jet m tragjike, nse nuk bashkpunon. Kosova apo Evropa. Por, nga ana tjetr, kosovart nuk mund t jen aq t lehtsuar me prfundimin e negociatave. Bisedimet pr statusin kan prfunduar pa ndonj marrveshje. N baz t parashikimeve t diplomacis dhe t Prishtins zyrtare, Kshilli i Sigurimit duhet t nxjerr nj rezolut t re n baz t t cils do t funksionoj Kosova dhe do t zyrtarizohej dokumenti i Ahstiarit, i cili sht treguar i pranueshm pr paln kosovare, por jo pr Serbin. Madje, politikant serb kan thn se nuk e pranojn, pasi q pakoja sht substanca e shtetit. Ata kan thn se do t pranonin gjithka, prve pavarsis pr Kosovn. Shpresa e kosovarve, pas prfundimit t negociatave, mbetet n at q do fshihet n letrn tjetr, q do t jet jasht pakos s ish-presidentit finlandez. Aty do t shkruhet edhe propozimi pr statusin politik t Kosovs. Vetoja e Rusis, mund ti jep nj rrug tjetr statusit t Kosovs. N kt rast, Kshilli i Sigurimit do t prfundonte n njfar forme punn e tij, ndrkaq Kuvendi i Kosovs do t detyrohet t shpall pavarsin e njanshme t vendit ose t rishpall at edhe nj her, pas 2 korrikut 1991. Megjithat, negociatat n mes t Kosovs dhe Serbis kan treguar se t dyja palt jan pa kompromis dhe vet nuk mund t arrijn marrveshje. Ndrsa, edhe pala kosovare nuk ka marr at q ka dashur n trsi. N pako nuk sht prmendur fjala pavarsi. Por, Kosova ka humbur shum raste q nga viti 1999 dhe tashm sht e qart se ky vit do t jet nj vit i zgjidhjes, apo i nj ngatrrese t re, q n fakt kjo e fundit ka shum pak gjasa q t ndodh. Trazirat e marsit 2004 kan qen nj hap i keq i Kosovs. Pas tyre ka pasur shum takime q jan cilsuar si historike, por kan kaluar me nj rutinn e takimeve ditore. Pas prfundimit t lufts, takimet midis liderve serb e shqiptar, n nivel t lart, do t ndodhin vetm gjat mandatit t ish -kryeadministratorit t katrt t Kosovs Hari Hollkeri, i cili si dihet si prioritet t par t agjends s tij n Kosov kishte vendosur dialogun midis Prishtins e Beogradit. Me insistimin e tij, t mbshtetur edhe nga faktori ndrkombtar, m 14 tetor t vitit 2003, n Pallatin Hofburg n qendr t Vjens, sht zhvilluar takimi i par i lart pas lufts midis liderve. Pala kosovare sht prfaqsuar nga presidenti i ndjer Ibrahim Rugova dhe ish-kryeparlamentari Nexhat Daci, por n takim nuk kishte shkuar kryeministri nga radht e PDK-s, Bajram Rexhepi, pasi q kjo parti mendonte se ky takim nuk kontribuonte asgj. Por, edhe ky takim ka qen vetm paraqitje idesh. Prpjekjet pr nj dialog kan ardhur edhe n kohn e ish-shefit t UNMIK-ut, Mihael Shtajnerit. sht biseduar pr decentralizimin, n nj takim q prap ka treguar se armiqsit vjetra shqiptar-serbe. Madje, m pas, gjat tr kohs, kan qen elemente t vogla q kan
q takimet t vlersohen si pozitive, ndonjher pr vet faktin q ato jan mbajtur. T paktn nuk ka pasur gjak n dysheme, kshtu ka thn nj diplomat kur ka vlersuar si pozitiv njrin prej takimeve t vitit 2006. Presidenti Rugova kishte caktuar Ekipin e Unitetit, m 13 shtator 2005. Megjithat, vet nuk kishte arritur t onte deri n fund procesin pr shkak t smundjes. Ai ka ndrruar jet me 21 janar t vitit t kaluar. Kjo ka
q UNOSEK-u t shtyej takimin e par mes Prishtins dhe Beogradit, i parapar t mbahet m 25 janar, pr muajin shkurt. Takimi i par i njohur si takimi i elefantve sht mbajtir me 24 korrik t vitit t kaluar. Megjithse bisedimet shum shpesh kan shkuar drejt fundit, ato kan rifilluar prap. Kshtu ka ndodhur edhe pas 2 shkurtit 2007, kur Ahtisari kishte sjell n Prishtin pakon e tij. Ksaj radhe duket se nuk do t prsritet skenari dhe delegacionet do t mbesin pa u prshndetur. Dallimet e thella jan shprehur pr numrin e komunave serbe, ndrkaq nj rndsi e veant i sht kushtuar trashgimis relegjioze-kulturore n Kosov. Serbt kishin krkuar 10 komuna m shum se sa q ofronin kosovart dhe normalisht marrveshje nuk kishte. E shtuna e 10 marsit i ka dhn fund bisedimeve. Marti Ahtisari, pas takimit t fundit n Vjen, deklaron se "nuk kishte vullnet" nga palt q t pajtohen pr zgjidhjen. Tashm jan shterur mundsit pr negociata, ka thn Ahtisari, duke
t ditur se nga fundi i marsit e drgon propozimin n OKB. E vetmja gj q dihet tashm sht se pavarsia sht e pashmangshme, por ende nuk dihet konfigurimi i fotografis historike t saj.
Ajo q nuk bn t ndodh
Nj gj q sht e pandryeshueshme, jan Parimet Udhheqse t Grupit t Kontaktit, t mbshtetura nga Kshilli i Sigurimit. N kto 10 parime, t miratura me 10 nntor, ka mbshtetur tr strategjin e Ahtsiarit. Pikat kryesore t saj kan qen q zgjidhja pr statusin duhet t jet e pranueshme pr shumicn e popullit t Kosovs. Por, ajo q kurr nuk bn t ndodh, ka qen e prcaktuar q territori i Kosovs nuk mund t coptohet, Kosova nuk mund t bashkohet me ndonj shtet fqinj apo pjes t ndonj shteti fqinj si dhe nuk mund t kthehet n statusin politik para vitit 1999.
Negociatat pa fund t lumtur
Pritet t ndodh nj arbitrazh politik me pakon e ndrmjetsit Marti Ahtisari, pas vendimit te Kshillit t Sigurimit, ndrsa Ekipi i Unitetit ka qen nj mjet fizik pr t provuar arritjen e asaj q sht nisur pas rezistencs, lufts s UK-s dhe intervenimit t NATO-s. Bashksia ndrkombtare e ka nisur procesin negociator pr t par qndrimet e t dyja palve, aftsit negociuese, por ka pasur planet e veta ansore. Ktu ka prfunduar edhe praktika e negociatorve, q pr lidert ka qen nj prvoj e mir personale. Disa prej tyre mund t botojn ndonj libr pr kujtimet dhe kohn kur jan djersitur para vendimeve t rndsishme, ndrsa t tjert do t zgjedhin fushatat parazgjedhore pr t treguar kontributin e tyre apo munges e patriotizmit t kundr kandidatve. Por, gjithka ka prfunduar pa ndonj marrveshje dhe puna e UNOSEK-ut, organizats q udhhiqte bisedimet, do t bartet n Nju Jork. Kosova sht n pritje, ka nj ndjenj se do t jet nj shtet i ri, por pas shtyrjes s gjith atyre afateve, edhe dita apo data e vrtet e pavarsis do t ishte e pabesueshme. sht nj stres pas takimeve maratonike - pa prfundim. Pr serbt vazhdon demagogjia se Kosova sht pjes e Serbis. Megjithat, presidenti serb Boris Tadiq, para pak ditsh ka thn se, fatkeqsisht, Serbia nuk vendos m pr Kosovn. Beogradit i ka mbetur t ndrroj veton n dorn e Rusis. Ajo sht streha e vetme e sigurt dhe e qet. Por, nga ana tjetr Kosova pret q t fitoj pavarsin e saj, t pritur pr shum vite. Megjithat, t dyja vendet, tashm, duhet t presin Kshillin e Sigurimit, pr Po ose Ne (jo n serbisht) pr krijimin e nj shteti t ri n Ballkan. Kosovart kan qndruar t qet duke vn baste n premtimet q u jan dhn dhe karta e premtimeve ka qen rruga e stabilitetit dhe e kundrta deri tani, ndrsa serbt e Kosovs, ata q nuk jan kthyer, jetojn keq n Serbi, kurse ata n Kosov komandohen nga Beogradi. Nuk e din as vet se ku sht m mir. Mundsia reale sht q t ken t drejtn e dyshtetsis, komunat e tyre t ken nj lidhje natyrale me Serbin, por t jetojn brenda shtetit t pavarur t Kosovs, shtet q mund t jet i kushtzuar. Kosova do t jet nj shtet multi-etnik, me shumic shqiptare rreth 90 pr qind. Ndrsa pakicat etnike do t ken nj mirqenie, e veanrisht serbt. Negociatat pr statusin e Kosovs kan zgjatur 14 muaj, ndrsa t dyja palt jan takuar 17 her n takime t quajtura direkte, kurse 26 vizita t ekspertve t ndryshm n Prishtin dhe Beograd kan qen si mjet pr t arritur te marrveshja. Megjithat, qndrimet e t dyja palve kan mbetur pothuajse n pikn e fillimit. Pr dallim prej shum viteve m par, Beogradi ka ofruar nj autonomi substanciale, q do t nnkuptonte q Kosova t jet gati shtet, por t mbetej nn Serbi. Kosova krkon pavarsi prej vitesh dhe nj autonomi nuk mund t jet e pranueshme pas nj lufte.
E ardhmja pr shtetin
Kosova nuk ka humbur shpresat e saj. Ndrsa Serbia sht mes dilemash. I sht trhequr vrejtja shum her se e ardhmja e saj mund t jet m tragjike, nse nuk bashkpunon. Kosova apo Evropa. Por, nga ana tjetr, kosovart nuk mund t jen aq t lehtsuar me prfundimin e negociatave. Bisedimet pr statusin kan prfunduar pa ndonj marrveshje. N baz t parashikimeve t diplomacis dhe t Prishtins zyrtare, Kshilli i Sigurimit duhet t nxjerr nj rezolut t re n baz t t cils do t funksionoj Kosova dhe do t zyrtarizohej dokumenti i Ahstiarit, i cili sht treguar i pranueshm pr paln kosovare, por jo pr Serbin. Madje, politikant serb kan thn se nuk e pranojn, pasi q pakoja sht substanca e shtetit. Ata kan thn se do t pranonin gjithka, prve pavarsis pr Kosovn. Shpresa e kosovarve, pas prfundimit t negociatave, mbetet n at q do fshihet n letrn tjetr, q do t jet jasht pakos s ish-presidentit finlandez. Aty do t shkruhet edhe propozimi pr statusin politik t Kosovs. Vetoja e Rusis, mund ti jep nj rrug tjetr statusit t Kosovs. N kt rast, Kshilli i Sigurimit do t prfundonte n njfar forme punn e tij, ndrkaq Kuvendi i Kosovs do t detyrohet t shpall pavarsin e njanshme t vendit ose t rishpall at edhe nj her, pas 2 korrikut 1991. Megjithat, negociatat n mes t Kosovs dhe Serbis kan treguar se t dyja palt jan pa kompromis dhe vet nuk mund t arrijn marrveshje. Ndrsa, edhe pala kosovare nuk ka marr at q ka dashur n trsi. N pako nuk sht prmendur fjala pavarsi. Por, Kosova ka humbur shum raste q nga viti 1999 dhe tashm sht e qart se ky vit do t jet nj vit i zgjidhjes, apo i nj ngatrrese t re, q n fakt kjo e fundit ka shum pak gjasa q t ndodh. Trazirat e marsit 2004 kan qen nj hap i keq i Kosovs. Pas tyre ka pasur shum takime q jan cilsuar si historike, por kan kaluar me nj rutinn e takimeve ditore. Pas prfundimit t lufts, takimet midis liderve serb e shqiptar, n nivel t lart, do t ndodhin vetm gjat mandatit t ish -kryeadministratorit t katrt t Kosovs Hari Hollkeri, i cili si dihet si prioritet t par t agjends s tij n Kosov kishte vendosur dialogun midis Prishtins e Beogradit. Me insistimin e tij, t mbshtetur edhe nga faktori ndrkombtar, m 14 tetor t vitit 2003, n Pallatin Hofburg n qendr t Vjens, sht zhvilluar takimi i par i lart pas lufts midis liderve. Pala kosovare sht prfaqsuar nga presidenti i ndjer Ibrahim Rugova dhe ish-kryeparlamentari Nexhat Daci, por n takim nuk kishte shkuar kryeministri nga radht e PDK-s, Bajram Rexhepi, pasi q kjo parti mendonte se ky takim nuk kontribuonte asgj. Por, edhe ky takim ka qen vetm paraqitje idesh. Prpjekjet pr nj dialog kan ardhur edhe n kohn e ish-shefit t UNMIK-ut, Mihael Shtajnerit. sht biseduar pr decentralizimin, n nj takim q prap ka treguar se armiqsit vjetra shqiptar-serbe. Madje, m pas, gjat tr kohs, kan qen elemente t vogla q kan
q takimet t vlersohen si pozitive, ndonjher pr vet faktin q ato jan mbajtur. T paktn nuk ka pasur gjak n dysheme, kshtu ka thn nj diplomat kur ka vlersuar si pozitiv njrin prej takimeve t vitit 2006. Presidenti Rugova kishte caktuar Ekipin e Unitetit, m 13 shtator 2005. Megjithat, vet nuk kishte arritur t onte deri n fund procesin pr shkak t smundjes. Ai ka ndrruar jet me 21 janar t vitit t kaluar. Kjo ka
q UNOSEK-u t shtyej takimin e par mes Prishtins dhe Beogradit, i parapar t mbahet m 25 janar, pr muajin shkurt. Takimi i par i njohur si takimi i elefantve sht mbajtir me 24 korrik t vitit t kaluar. Megjithse bisedimet shum shpesh kan shkuar drejt fundit, ato kan rifilluar prap. Kshtu ka ndodhur edhe pas 2 shkurtit 2007, kur Ahtisari kishte sjell n Prishtin pakon e tij. Ksaj radhe duket se nuk do t prsritet skenari dhe delegacionet do t mbesin pa u prshndetur. Dallimet e thella jan shprehur pr numrin e komunave serbe, ndrkaq nj rndsi e veant i sht kushtuar trashgimis relegjioze-kulturore n Kosov. Serbt kishin krkuar 10 komuna m shum se sa q ofronin kosovart dhe normalisht marrveshje nuk kishte. E shtuna e 10 marsit i ka dhn fund bisedimeve. Marti Ahtisari, pas takimit t fundit n Vjen, deklaron se "nuk kishte vullnet" nga palt q t pajtohen pr zgjidhjen. Tashm jan shterur mundsit pr negociata, ka thn Ahtisari, duke
t ditur se nga fundi i marsit e drgon propozimin n OKB. E vetmja gj q dihet tashm sht se pavarsia sht e pashmangshme, por ende nuk dihet konfigurimi i fotografis historike t saj.
Ajo q nuk bn t ndodh
Nj gj q sht e pandryeshueshme, jan Parimet Udhheqse t Grupit t Kontaktit, t mbshtetura nga Kshilli i Sigurimit. N kto 10 parime, t miratura me 10 nntor, ka mbshtetur tr strategjin e Ahtsiarit. Pikat kryesore t saj kan qen q zgjidhja pr statusin duhet t jet e pranueshme pr shumicn e popullit t Kosovs. Por, ajo q kurr nuk bn t ndodh, ka qen e prcaktuar q territori i Kosovs nuk mund t coptohet, Kosova nuk mund t bashkohet me ndonj shtet fqinj apo pjes t ndonj shteti fqinj si dhe nuk mund t kthehet n statusin politik para vitit 1999.