Performanca evropiane e ekonomisë shqiptare

Ndrkoh q kreu i “popullit t majt” n Shqipri flet pr “kriz t rnd” t ekonomis shqiptare, krert e Bashkimit Evropian shkruajn raporte pa fund pr nj “performanc jashtzakonisht t shklqyer” t ksaj ekonomie. Tash s fundi sht Drejtoria e Prgjithshme e shtjeve t Ekonomis dhe Financave n BE, q prmes nj raporti t publikuar kto dit, e rendit ekonomin e vendit ton “afr 10 vendeve m t zhvilluara” t ktij kontinenti, pr shkak se sht nj “ekonomi e moderuar dhe shum e lir”, n raport edhe me vende t tilla t zhvilluara si Turqia e ndonj tjetr.

Gjat viteve t qeveris “Berisha” ka pasur mjaft vlersime pozitive pr ekonomin shqiptare nga ekspert dhe institucione t ndryshme ndrkombtare, por ky i fundit sht i prmasave historike pr kushtet e vendit ton. Pr shembull, n vitin e dyt t krizs botrore, “Global Insight”, nj institucion prestigjioz i krkimeve analitike t ekonomive n m shum se 200 vendeve t bots, e radhiste Shqiprin “t parn n Evrop”, pr sa i prket treguesit t rritjes ekonomike, duke e konsideruar “impresionuese” nj arritje t till. Ndrkoh, ishin nj sr institutesh e organizmash t tjer ndrkombtare si; Banka Evropiane pr Rindrtim e Zhvillim, Fondi Monetar Ndrkombtar, Departamenti Ekonomik e Social i Kombeve t Bashkuara, "The Economist", seksioni “Intelligence Unit” dhe Instituti Vienez pr Studime Ndrkombtare Ekonomike, q doln menjher n t njjtin prfundim me “Global Insight” pr “vendin e par” n Evrop t Shqipris, lidhur me treguesin e lart t rritjes ekonomike. Kto konstatime pozitive vinin vetm pak koh pas vlersimeve t Banks Botrore, t cilat e shpallnin Shqiprin, si “vendin e dyt n bot” pr zhvillimin ekonomik dhe raportit t TI, q e rendiste vendin ton “t dhjetn n bot” pr luftn kundr korrupsionit. T njjtn gj ka br, her pas here, kto 4-5 vitet e fundit, edhe shtypi ndrkombtar, me shkrimet dhe komentet q i ka kushtuar qeverisjes efiiente dhe arritjeve t ekonomis shqiptare, pr t cilat ka rezervuar cilsime t tilla entuziaste si; “arritje impresionuese”, “vend i suksesit supriz”, “nxnsi m i mir i klass n Europ”, “reforma mbreslnse” e kshtu me radh.

Kto arritje t lavdrueshme n fushn e ekonomis dhe vlersimet e larta t ekspertve ndrkombtar pr to marrin nj rndsi t veant pr shkak se jan realizuar n kushte e nj krize t rnd globale, duke filluar nga shtatori i vitit 2008 e n vazhdim. Qeverisja e vogl dhe efiiente, reformat fiskale, prmirsimi i klims s biznesit, lufta kundr korrupsionit, rritja e investimeve t huaja, standartizimi i veprimtaris institucionale, shtimi i investime publike n sektort m problematik, rritja e siguris apo dhe paisja e shtetasve me karta identiteti dhe pasaporta biometrike jan disa prej ktyre reformave. N fund t fundit, arritje t tilla n fushn ekonomike dhe at financiare jan shtje e filozofis s nj qeverisjeje progresiste, q operon n mnyr transparente me standartet m t mira ndrkombtare t demokracis dhe ekonomis s tregut. Kryeministri Berisha, duke komentuar, kto dit, n mbledhjen e qeveris raportin e Drejtoris s Prgjithshme t shtjeve t Ekonomis dhe Financave n BE pr vlersimin q i bn ekonomis shqiptare si, “… e moderuar dhe shum e lir”, theksoi se: “Liria funksionon n kt vend, sepse ishte vota e lir”.

Ky sht nj konkluzion mjaft i drejt, dhe nuk duhet marr me rezerva nga askush n kt vend, vetm pr faktin se del nga goja e kundrshtarit politik t Rams, i cili, n retorikn e tij politike t ktyre muajve t fundit ka krijuar parrulln demagogjike: “Hap kutit, zhblloko ekonomin”(!?) Por kreu i PS-s, m shum se sa t konkludoj realisht, synon t justifikoj verbrisht qndrimet dhe veprimet e tij politike. Vlersimet dhe konkluzionet e Berishs n kt rast duhen marr trsisht t vrteta, edhe pr shkak se ato prputhen plotsisht me raportimet e her pas hershme t ekspertve ndrkombtar pr performancn europiane t ekonomis shqiptare gjat 4-5 viteve t fundit. Nga ana tjetr, besoj se biem t gjith n nj mendje, q kto vlersime nuk jan nj elozh “meksikan” i mods s viteve 80, kur na dhan “mimin e par” pr ushqimin me tallona, por prbjn konkluzione studimesh pa fund t ekspertve t njohur nga e gjith bota, t cilt jan t panashm dhe nuk ndikohen n mnyr absolute nga politika n prgjithsi apo pasionet e ndryshme politike n Shqipri. Vlersimet e tyre jan “aksima” q s’duan vrtetim.

N raste t veanta, simpatin apo prkrahjen ndrkombtare, mund t sigurosh edhe pr konjuktur t politiks globale, po kur kjo prkrahje vjen pr shkak t arritjeve ekonomike apo respektimit t standarteve demokratike n qeverisje, ather gjithka sht jo vetm e ndjer por edhe partneriale. Ksioj ti si vend, nga numr rendues kthehesh n faktor bashkpunues. sht pikrisht pr shkak t ktyre reformave impresionuese apo arritjeve spurizuese q Shqipria po integrohet me shpejtsi n strukturat euroatlantike, ku n m pak se tre vjet t qeveris “Berisha” u b antare e NATO-s, ndrsa n vitin e par t mandatit t dyt pret liberalizimin e vizave me vendet e zons “Shengen” dhe marrjen e statusit t vendit kantidat pr n Bashkimin Europian. Nga ana tjetr, sht e rndsishme t theksohet se, performanca europiane pr ekonomin shqiptare nuk vjen si rezultat i vlersimit t ndonj malli t domosdoshm n tregun e lndve energjitike si sht, fjala vjen, nafta dhe gazi pr Turkmenistanin, q e prfshijn at n dhjetshen m t mir t globit, po pr shkak t politikave t suksesshme ekonomike dhe reformave t shumta impresionuese t qeveris “Berisha”.

sht hera e dyt, gjat viteve t tranzicionit, q prsritet ky sukses i nivelit t lart europian pr ekonomin shqiptare nn qeverisjen e demokratve. Dhe n t dy rastet, duke sfiduar kriza t mdha; ku n rastin e par prmendim krizn kombtare q kishte ln tashgim diktatura komuniste dhe pushteti punisto-pluralist i social-komunistve deri n 22 mars ’92, ndrsa n rastin e dyt, krizn kombtare t qeverisjes tetvjeare t social-komunistve duke filluar nga 1997-a dhe krizn globale t ktyre 3 viteve t fundit duke filluar nga 2008-a.

Si shkruan, tashm, historia, kur qeveria e Partis Demokratike e mori pr her t par pushtetin n vitet e pluralizmit, “Shqipria nuk kishte m shum se 6 dit buk”. Megjithat, n saj t reformave t ndrmarra n harkun e 2-3 viteve, ajo e bri Shqiprin “vendin me rritjen m t lart ekonomike n Europn Lindore”. Mjafton t kujtojm se, pr vitet ’95-n, treguesi i rritjes ekonomike arriti n shifrn 13,3% ose tre her m shum se sa ishte ky tregues n 8 vitet e pas nntdhjet e shtats, q pasuan qeverisjen e vendit nn pushtetin e forcave t majta politike. Por arritja m e madhe e asaj periudhe (’92-’96) ishte lindja dhe konsolidimi i siprmarrjes s lir private, ku pr 3-4 vjet u krijuan afro tre t katrtat e numurit t bizneseve q jan sot, t cilat jepnin mbi 70% t Prodhimit t Prgjithshm Kombtar t vendit ton. Njkohsisht kishte m pak t papun, korrupsion e trafiqe t kufizuara, m shum mirqnie, optimizm e siguri pr t ardhmen, etj. Dhe t gjitha kto arritje u realizuan ende pa u njohur mir doktrina e sistemit kapitalist, si teori dhe praktik e zhvillimit t duhur ekonomiko-shoqror n kohn e sotme. Me sa duket administratort e asaj periudhe e kishin zgjidhur pa shum vshtirsi problemin e “mungess” s njohurive dhe eksperiencs n kt drejtim, thjesht duke zvendsuar demagogjin komuniste t “ndrtimit t socializmit, duke mbajtur n njern dor kazmn dhe n tjetrn pushkn” me devotshmrin pr t punuar, duke mbajtur n njern “dor” shtetin ligjor dhe n tjetrn ekonomin e tregut t lir. Dhe rezultatet ishin mjaft suprizuese, jo vetm pr shqiptart por edhe pr ndrkombtart, t cilt shpreheshin me superlativa pr “mrekullin ton ekonomike”, q nse vazhdonte pr 9-10 vjet rresht do t na kishte uar n dern e familjes s madhe europiane n maj t vitit ‘04, s bashku me 8 vendet e tjera ish-komuniste t Europs Lindore. Kush ka kujtesn e dobt dhe vesin e kundrshtimit apriori t gjrave, le t shfletoj shtypin e kohs, vendas dhe t huaj, ku gjithka sht e shkruar, e zeza mbi t bardh.

Gjithashtu rezultat suprizuese n fushn e ekonomis dhe standarteve europiane t demokracis n manadatin e par qeveriss s demokratve jan nj argument m shum pr t’i
t heshin dhe t ulin kokn t turpruar kritizert e tipit Rama, q duan t prbaltin me do mnyr riprsritjen e fuqishme t ktyre arritjeve pas rikthimit dinjitoz t demokratve n pushtet n korrik t vitit 2005, pr m tepr, duke sfiduar edhe pasojat e krizs globale t 3 viteve t fundit. Por opozita e bashkuar i ka mbyllur vesht pr t dgjuar ’thon ndrkombtart lidhur me performancn europiane t ekonomis dhe demokracis shqiptare, njkohsisht, pr t hapur “vesh m vesh” gojn q t flasin pr krizn, “…me m shum pasion sesa poeti i famshm persian, Omar Khajam, flet pr dashurin”, do t thoshte n nj dalje publike vitin e kaluar kryeministri shqiptar, Sali Berisha. Qllimi i tyre sht t ngallin panik e pasiguri tek qytetart n prgjithsi, pse jo edhe tek nj pjes siprmarrsish t vegjl, q t rrin “duarkryq”, duke mos investuar n pritje t kalimit t “krizs”, e cila, realisht, sht vetm n kokn e Rams dhe mbshtetsve t tij; sikundr synojn t ngjallin besim tek “populli i majt”, q t’u shkojn atyre pas, sipas “avazit t krizs”. Dhe kjo lloj propagande demoralizuese e mobilizuese, njkohsisht, sht mse e logjikshme t ndikoj, pasi jo vetm e tashmja politike e PS-s por edhe ndrgjegjia njerzore e prkrahsve t saj, qofshin kta vullnetar apo dhe mercenar, jan rndshm nn influencn e s shkuars. Aq m tepr tani, pas kooptimit t forumet m t larta t saj t pinjollve t ish Byros Politike dhe ish Komitetit Qndror t PPSH-s, Partia Socialiste e ka t shkruar n ball t shkuarn. Ndrkoh, si ka treguar edhe eksperienca shqiptare e ngjarjeve t ’07-s, krizat n prgjithsi prbjn klimn e prshtatshme pr ringjalljen e nostalgjis pr t shkuarn apo pr t majtn ekstreme, e cila ka alergji pr Perndimin, filozofin dhe iltrsin e tij politike. Pr shum koh n vitet e monizmit, por edhe tani n pluralizm, “kriza” si terminologji politike u ka shrbyer komunistve, t konvertuar fillimisht n punist dhe m von n socialist, pr t forcuar “besimin e popullit tek Partia” dhe pr t nxitur urrejtjen ndaj Perndimit kapitalist si “burim krizash”. Ky lloj mentaliteti, fatkeqsisht, vazhdon ende t’i tundoj mendjet socialiste, duke filluar nga kreu i tyre, pasi vetm po t jesh i marr mendrisht mund ta cilsosh “situat krize politike dhe ekonomike” momentin e tanishm t Shqipris, si bn Rama, kur procesi i integrimit t vendit n strukturat euro-atlantike po shkon me shpejtsi drejt kurorzimit t plot t tij, pas liberalizimit t vizave dhe marrjen e statusit t vendit kandidat pr n Bashkimin Europian deri n fund t ktij viti dhe kur vlersimet ndrkombtare pr prformancn e ekonomis dhe qeverisjes jan maksimale.

Sidoqoft, duke u bazuar tek filozofia e fjals s urt popullore, “me t taksuara, nuk prishet shtpia”; t gjith kto s’jan gj tjetr vese vshtirsi t rritjes apo integrimit europian, t cilat po prballohen me sukses nga qeveria “Berisha” dhe mazhoranca aktuale.