Programi hapesinor amerikan vazhdon me anije te prodhuesve private

Sot anija e hapesires Endevor pritet te kryeje udhetimin e saj te fundit ne Stacionin Nderkombetar Orbital. Ndersa me 28 qershor nese cdo gje shkon sipas parashikimit Atlantis do te behet anija e fundit e hapesires qe niset nga Qendra Kennedy ne Florida. Te dyja keto fluturime shenojne fundin e misionit 30-vjecar te NASA-s. Por sic njofton korrespondentja e Zerit te Amerikes Jessica Berman ky nuk eshte fundi i perpjekjeve amerikane ne hapesire.

50 vjet pas dergimit ne hapesire te astronautit te pare amerikan Alan Shephard me nje rakete te tipit Redstone NASA po i jep fund misioneve te ketij lloji. Agjencia Amerikane e Hapesires do te perdore tani raketat e ndertuara nga kompani private per dergimin e ekipeve te reja ne Stacionin Nderkombetar Orbital. Anijet e hapesires te ndertuara nga firma private  pritet te jene po aq te fuqishme dhe te besueshme sa ato te NASA-s dhe do ti kushtojne shume me pak taksapaguesve amerikane. Korporata per Eksplorimin e Teknologjive te Hapesires SPACE-X ka nenshkruar nje marreveshje prej 16 miliarde dollaresh me NASA-n per 12 fluturime pa pilot ne Stacionin e Hapesires. Space X thote se marreveshja do te ule koston ne rreth 2 mije dollare per kilogram pra me pak se nje e dhjeta e asaj qe i kushton NASA-s te per te cuar nje ngarkese ne hapesire me anijet e saj. Presidenti Barak Obama po i kerkon Kongresit te miratoje nje ndihme prej 850 milione dollaresh per ndertimin e raketave te tilla nga firma private. Administratori i NASA-s Charles Bolden thote se buxheti i caktuar do te mbeshtese partneritetin publik dhe privat ne hapesire.

Ne duhet te kemi mjete te sigurta dhe me kosto jo te larte per astronautet tane. Kjo eshte arsyeja qe ky buxhet i ri do te perdoret per partneritetin tone me industrine private te hapesires.

Roli i sektorit privat ne operacionet e hapesires pa pilot si prodhimi i sateliteve ose i anijeve robot nuk eshte dicka e re thote ekezekutivi i NASA-s Alan Stern tani ne Institutin e Kerkimeve Southwest qe ofron mbeshtetje teknike per industrine e hapesires. Zoti Stern thote se sektori privat premton misione ne hapesire me nje kosto shume me te vogel se ato qe i kane kushtuar NASA-s. Per shembull Space X thote se mund ta ule koston e leshimit ne hapesire te nje aniejes ne shifrat 50-100 milione dollare krahasuar me 15 miliarde qe kushton secili nga misionet e hapesires. Ai thote se nga ky kursim perfiton si sektori privat edhe ai publik.

Vitin e kaluar Space X u be kompania e pare komerciale e hapesires qe leshoi me sukses anijen Falcon 9 me nje kapsule pa pilot te quajtur the Dragon. Por sipas njoftimeve Rusia ka thene se nuk do te lejoje qe Space-X te ankorohet ne stacionin nderkombetar orbital pa u bere me pare provat per sigurine e saj. Siguria perben shqetesim edhe per ndertuesit private te raketave. Dhe probleme ka patur. Korporata e Shkencave Orbitale e cila ka kontrate me NASA-n qe kjo e fundit te dergoje pajisje ne stacionin e hapesires u perpoq pa sukses ne muajin mars te dergonte satelitin qe monitoron motin raketen Taurus. Kjo ndermarrje me vleren prej 424 milione dollaresh deshtoi pasi struktura ne formen e guaskes e projektuar per mbrojtjen e satelitit te leshuar ne drejt orbites nuk u hap.

Kohet e fundit Space X beri te njohura planet per leshimin demonstrativ te raketes se saj te madhe te quajtur Falcon Heavy ne fund te vitit 2012 nga Kepi Kanaveral ne Florida. Drejtori i kompanise Elon Musk thote se Falkon Heavy do te jete nje nga raketat me te medha qe eshte ndertuar ndonjehere.

Nje rakete e tille prej 53 tonesh eshte me e rende se sa nje avion Boing 737 me 136 udhetare bagazhe dhe karburant. Pra eshte nje rakete gjigante.

Elon Musk mendon se raketa do te jete mjaft e fuqishme per ta cuar kapsulen Dragon ne Hene dhe ndoshta edhe ne Mars. NASA sapo i ka dhene kontrata me vleren e 270 milione dollareve 4 kompanive te ndryshme per te ndertuar anije te hapesires me pilot. Ne te kaluaren kompani private te hapesires kane ndertuar anije dhe objekte te tjera hapesinore me porosi te NASA-s dhe agjencia i ka marre te gjitha vendimet per to.

Tani menaxheri i programit komercial te NASA-s Ed Mango thote se anijet e hapesires do te projektohen dhe do te jene prone e te gjithe sektorit komercial me sugjerime per sigurine nga agjencia e hapesires.

Ne fund te fundit ne do ti paguajme kompanise nje vend pra nje bilete me qellim qe ekipi yne te fluturoje drejt stacionit te hapesires.

Ed  Mango thote se keto bileta nuk do te shiten para mesit te dekades. Deri ne ate kohe NASA do ti paguaje Rusise 750 milione dollare per dhjetra bileta ne anijen e hapesires Sojuz per te cuar astronaute dhe pajisje ne Stacionin Nderkombetar te Hapesires.