Referenc n blerjen e nafts; po n blerjen nga institucionet pse jo?
Vladimir Puka
N nj koment t Agjencis Internacionale t Energjis IEA referuar nga Euronews.net kt jav, çmimet ende t larta t Nafts Brut krcënojn shrimin e ekonomis duke grryer krkesen pr nnproduktet e saj; pr pasoj parashikohen reduktime t metejshme t krkesave t paktn deri n fund t vitit. Ndrkohë Brent Crude Oil n bursn e Londrës u kuotua 111-112 USD/Ton dhe Diezeli sipas Platts CIF Med Italy u ul deri në 1000 USD/Ton duke tentuar drejt niveleve m t ulët të periudhs s vers 104,19 e përkatsisht 915 t dt. 27 Qershor; kjo tendenc shihet nga analistet si refleksion ndaj krkess gjithnj n rnie nga vendet e BE.
N Shqipri ndrkoh, çmimet e karburanteve me pakic vazhduan t rriten gjatë gjith gjysms s par t Shtatorit e n vijim, m e dukshme kjo n Stacionet e Tirans ku Diezeli ULSD kapi vlerat e paralajmeruara 174-176 l/ltr por diku edhe m shtrenjt, Benzina 10 ppm 95 Oct. shkoi t paktn 176-178 l/ltr e m sipr. N ndonj stacion t Tiranës, por m shum jasht saj, n autostrada e m tej n periferi, çmimet jan rritur duke vijuar t mbeten (Diezeli veçanrisht) n kuota t ulta 162-164 l/ltr. Kjo ngjet se ekzistojn n treg dy produkte e se produkti vendas pa kostot prkatse t importit e tjera kosto, pra m i lir e pr kt natyrisht shitet m shum n to, preferohet m pak n zonat urbane ku krkes/oferta anon nga besimi tek cilsia e produktit, pa anashkaluar llojin e aktivitetit q kushton mjaft pr tu mbajtur n Tiran. Edhe shteti, pjesëmarrs e promovues i produktit vendas, n tenderin e prqendruar 1,25 mld t karburanteve Diezel e Benzin zhvilluar n maj pran Ministris s Brndshme, ka preferuar fitues dy prej shoqrive importuese!
Por kjo rritje vlersohet vetm pr shkak t aplikimit nga qeveria t takss s qarkullimit prej 6 l/ltr e TVSH s takss s karbonit 0,6 e 0,3 l/ltr. N rreth dy jav, t gjitha Stacionet e karburanteve me pakic kompletuan rritjen e çmimeve me 6-7 leke/ltr. Ndrkoh paralajmrohet se rritje t tjera mund t vijn n ditt n vazhdim tashm pr shkak t vlersimit t USD me m shum se 4-5 pik n raport me lekun. Duke qn se dollari sht valuta baz n transaksionet pr blerjen e karburanteve, pa dyshim tregtart nuk do t vonojn shum pr ta pasqyruar kt fakt n kostot e rritura t produktit; ky motiv besohet se do t justifikoj mbajtjen prej tyre n nivelet aktuale ose m t larta t çmimeve pavarsisht konjukturs s favorshme t bursave gjat periudhs s vers e n vazhdim.
Por.. nj pyetje me spec sht se sa kushton nj liter karburant n depo e padyshim m e vshtir mbetet pyetja se sa mund t fitohet sot nga nj litr Diesel/Benzine shitur me pakice. N shtyp jan
prpjekje nxjerrje e nj kostoje mesatare t produktit por n prgjithsi shoqrit e tregtimit me shumic priren nga rndimi i saj, shpesh jo pa t drejt; ndryshimet e shpeshta n barrn fiskale shoqruar me nj mori urdhresash e udhzimesh q shpesh kundrshtonin njra tjetrn, vendime preferenciale e ndonjher antikushtetuese si dhe proçesi i kushtueshm i fiskalizimit t aktivitetit, gjoba etj.. n kta 2-3 vjet , kan deformuar aktivitetin, prishur konkurrencn e çorientuar llogarit e shoqrive por, shpejt jan transferuar n koston finale mbi konsumatorin..
Grosistt kryesore importojn nprmjet broker-ve n instalimet e Porto Romanos e Petrolifera-s Diezel e Benzin me çmime Burse FOB plus nj premium (transport detar, sigurim + fitim rafinerie/broker) q ndryshon 15-20 dollar pr ton nga nj shoqri n nj tjeter. 2-3 shoqrit tashme t konsoliduara me aktivitet importi mbi 10-15 mij ton n muaj, sigurojn tarifa transporti mjaft t ulta. Doganat llogarisin detyrimet mbi çmimin Platts CIF Med Italy t dits s shkarkimit plus nj premium fix prej 30 USD/Ton ose FOB plus premiumin sipas faturave shoqruese t ngarkess, n rast se kjo shum sht m e madhe se referenca CIF + 30. Psh. nj ngarkes Diezel ULSD me densitet actual 0,830 g/cm² dhe çmim 1037,25 USD/Ton, transport 30 USD/Ton, sigurim 0,5 USD/Ton, fitim rafinerie/broker 10 USD (pra premium : 40,5 USD/Ton) e kmbim 97,2 lek/USD, para aplikimit t takss s qarkullimit e TVSH s takss s karbonit do ta kishte bazn e taksueshme (ose çmimin e blerjes) 87 leke/ltr. Meqnse çmimi FOB nga ai CIF kan nj ndryshim prej rreth 10 USD/Ton, llogarit do t dilnin afrsisht po kaq me referencen CIF + 30. N rast se tarifa e transportit detar kushton afro 15-20 USD/Ton, çmimi faktik i blerjes pr shoqerit do t rezultonte m i ult se referenca doganore 87 leke/ltr.
Realisht pr shoqrit ky çmim sht m i lart sepse n t nuk prfshihen : rreth 18-19 USD/Ton pr shkak t ndryshimit t densiteteve (nominal/actual), rreth 18-20 USD/Ton jan shpenzime portuale e prpunimi anije si dhe tarifa fikse MNZ, peshmatje, mjedisi e t tjera deri n depo, t njohura prej prej organeve tatimore; ndrkoh q proçesi parashikon transport t brndshm toksor e humbje n volum pr shkak t firove. Pra çmimi n depo shkon mesatarisht ose plus 3-3,2 l/ltr nga ai llogaritur ne Dogane ose afrsisht aq sa ai…
Vlera doganore mbi 87 lek/ltr llogaritej mesatarisht 37 akcize + 25 TVSH + 3 taks karboni = 65 leke/ltr (pas 1 shtatorit plus 6,6) pra n finale kosto pr organet tatimore rreth 152 lek/ltr e pr shoqrit rreth 155 leke/ltr ose, po aq sa ai i organeve ose, disa leke me i vogel…
Pr arsye t densitetit m t vogl 0,750 g/cm² dhe takss s karbonit m t vogl 1,5 l/ltr, Benzina 10 ppm 95 Oct. ka kosto magazinimi 5-6 lek m t ulta se Diezeli por firo prpunimi e magazinimi t larta.
Nqs. do tu referoheshim Buletineve t prokurimeve publike nga fundi i majit deri n mes t gushtit- koha kryesore pr blerje karburanti nga institucionet, do t konstatonim se çmimi mesatar i karburanteve llogaritur pr efekt t marzhit t fitimit n tendera prcaktohet pr Diezelin afr 152 maksimalisht e deri 147 minimalisht; pr Benzinn 5-6 lek m pak.
Tabelat informuese t stacioneve kryesore n autostrad e Tiran gjat vers por para 24 gushtit, jan luhatur mesatarisht Diezeli 166-170, Benzina 168-172, por n t tjerat 6-8 lek m pak. S m sipr duke ju kthyer blerjeve t institucioneve, kontraktor t ndryshm blejn me marzhe marramendse deri 33,4 leke/ litr me TVSH. Jan qindra miliona lek prokurime karburantesh t tilla kur, referuar tenderit t prqndruar t M. Brndshme (k/ministria, ministrit e agjensit e tyre), marzhet e fitimit ishin Diezeli ULSD 13,8 l/ltr e Benzina 10 ppm 18,96 l/ltr me TVSH!
Sikur t merrnim pr referim nga çmimet m maksimale n tabele n Tiran at 170 dhe m minimalen t Buletinit t prokurimeve publike, psh. 146.3 l/ltr t dt. 18/07, i bie q çmimet e blerjeve t shum institucioneve publike jasht megatenderit t ken qn mbi ato t tabelave me t paktn 8-10 l/ltr m lart, por realisht-kushedi se sa m shum!!