Reformat që (s)morën formë

Politika n Amerik shpesh na duket tejet m e mir dhe efikase, mbase edhe se n Evrop. Pr shembull, na plqen t mendojm q prtej oqeanit nj president mund t bj far t doj, me shum lehtsi, pa iu dashur minimalisht t kaloj nprmjet komplikacioneve dhe rregullave t prcaktuara nga parlamenti. Mjafton t analizosh, ngjarjet e fundit q kan kurorzuar pas shum muaj diskutimesh, reformn shndetsore. Kjo reform ishte nj ndrr, q ka thyer shum ambicie presidentsh, n t shkuarn, ndrsa sot sht shndrruar n ligj vizionar pr Shtetet e Bashkuara t Ameriks. Me 219 vota pro dhe 212 kundr, sht aprovuar riorganizimi kompleksiv i shndetsis q bn t mundur mbulimin e sigurimit pr 95% t popullsis, n mnyr definitive, duke detyruar t gjith t ken nj minimum garancie.

Duke e ln mnjan domethnien sociale dhe historike t ksaj reforme shum t rndsishme, sht e qart q kemi shum pr t msuar. N radh t par, kjo nism merr domethnie politike, sidomos kur kjo politik sht realizimi konkret i idealeve m t thella, t prhapura pikrisht nga t majtt. Obama ia doli me shum sukses, me gjith kundrshtit e strukturave q e rrethonin, pasi kishte dshirn e mir dhe vullnetin q ta mbante premtimin e dhn gjat fushats elektorale. Ky hap i rrezikonte atij nj pik t fort, mbi t ciln u mbshtet gjat fushats elektorale dhe njkohsisht t merrte mbi vete nj kosto, jo t vogl, at t rnies s popullaritetit. Kto premtime humane i dhan vler morale fitores elektorale t Obams nj vit e gjysm m par. Rezultatet e sotme i rijapin besueshmri Presidentit t ri, pikrisht sepse tregoi vendosmri pr t mbrojtur dhe uar deri n fund t paktn nj nga ambiciet e tij t premtuara elektoratit amerikan.

S dyti, ne marrim nj msim tjetr t rndsishm, pr nga mnyra se si u arrit ky sukses. Presidenti nuk ka ushqyer n mnyr t paprgjegjshme konfliktet sociale, t zinjt kundr t bardhve apo t varfrit kundr t pasurve. Obama bri prpjekje q t ishte korrekt dhe i hapur me t gjitha palt dhe t gjith aktort, si dhe krkoi me t gjitha mnyrat q t prfshinte n projekt opozitn republikane. Rrjedhimisht, kto prpjekje u bn edhe n drejtim t konservatorve me gjith pamundsin dhe dyert e mbyllura nga ana e tyre, pr t'u akorduar me propozimet. Njkohsisht, zhvilloi negocim t fuqishm brenda kundrshtarve t partis s tij. Linja e fundit ishte m vendimtarja. Reforma shndetsore, n fakt kaloi vetm fal votave pro t nj grupi demokratsh antiabortist, t cilt jan kundrshtar mjaft kokfort t Presidentit. Pra, t gjitha palt konverguan n nj pike, fal nj politike shum elastike, t ndjekur nga Presidenti Obama, pr nj t mir t prbashkt. Asnjra nga palt nuk kaloi n pretekste t panevojshme dhe maksimaliste. Rezultati? Produkti prfundimtar ishte i jashtzakonshm pr vendin. Si konkluzion, kraht e kundrt politik u ndien pr nj arsye shum t drejt, m t bashkuar, m kompakt se m par, kur flitet pr nj t mir t prbashkt, pavarsisht diferencave kulturore, sigurisht edhe divergjencave politike.

Vrtet sht mentaliteti bashkpunues i prtej oqeanit, por sht ky mentalitet q krijon dhe prodhon sisteme t qndrueshme, pr hir t nj progresi. Me sa duket, ky sukses i atribuohet edhe sistemit presidencial, i cili sht nj mbshtets n rastin e ktyre reformave, q krkojn nj vullnet t fort, por edhe nj hapsir relativisht m t lir vendimesh. Sistemet parlamentare bhen hera-hers penges serioze pr reforma shum t rndsishme, t cilat jan t domosdoshme, sidomos n momente kur krizat edhe mund t provokohen nga palt kundrshtare. Rasti i reforms n shndetsi n SHBA tregoi nj superioritet t sistemit presidencial ndaj sistemit parlamentar. Shqipria s fundi po e ndien n kurriz pengimin me do kusht t reformave t domosdoshme pr t. N raste dialogsh t pamundur, vendet parlamentare kalojn n kriz, qofshin ato edhe artificiale. Kjo nuk ndodh n Amerik, sistemi i s cils krijon m shum stabilitet, t paktn pr 4 vjet radhazi.

Evropiant, t cilt megjithse kan adoptuar t gjith menurin antike kulturore t kontinentit t vjetr, nuk arrijn kurr t prodhojn dika kaq gjithprfshirse, duke qndruar statik, me skematizma steril, kur bhet fjal pr motive vrtet idealistike.

Edhe n Itali, prej kohsh po ndiqet nj politik ndryshe, ku prpiqet t'u jepet superioritet taktikave dhe prmbajtjeve. Ka prpjekje pr reforma me m shum strategji dhe me m pak interesa personale. Por, kur Kryeministri italian flet pr reforma n prgjithsi dhe reforma n drejtsi n veanti, ndihet nj agresivitet nga pala kundrshtare, q e dim se si ka degjeneruar n disa raste. Kreu i ekzekutivit italian ka realizuar jo pak reforma, por shprehet se ka ende shum pr t br, n sektor t rndsishm, sidomos n at t drejtsis. Sipas elektoratit, kto do t ishin reforma q do t linin shenj n histori. Ato sot konsiderohen loja e vrtet q duhet luajtur, n interes t t gjithve, pa u prkulur nga presionet politike. N kto nisma, t konsideruara serioze, sht thirrur pr t bashkpunuar edhe e majta, n mnyr q drejtsia t jet e aft dhe e pavarur nga nj drejtsi fashistoide. N Itali, sht
emergjente, shmangja e atyre lojrave t vogla, q kan harxhuar shum energji dhe e kan
drejtsin italiane shum t brisht. Fakti sht q megjithse partia e qendrs s djatht ka marr prej 6 vitesh pushtetin, ende i duhet t bj hapa pr t realizuar reformat e shumkrkuara nga i gjith opinioni publik. Sipas tyre, kjo qeveri i ka numrat, ka gjith kohn deri n fund t mandatit pr t realizuar ligje t cilat do t'i mbrojn kundr padrejtsis. Ndrkoh, kemi nj deklarat t fundit ku Kryeministri Berlusconi deklaron q reformn n drejtsi do ta realizoj n mandatin e ardhshm, megjithse ka edhe dy vjet koh, prpara se t'i mbaroj mandati. Kryeministri italian po has n pengesa serioze pr realizimin e ktyre reformave. Krejt tjetr sht situata n SHBA, ku kolegu i tij realizoi reformn e krkuar prej kohsh, brenda nj viti e gjysm pas marrjes s mandatit t par. Me sa duket, n kt nism, i dha dor edhe forma presidenciale. Ish-Presidenti amerikan, Bill Clinton, dshtoi pikrisht n kt reform, me kt sistem, por megjithat konsiderohet ndihmes kur njshi i shtetit sht vrtet serioz n arritjen e politikave dhe premtimeve t tij. Nuk mund t hidhet posht puna e kreut t ekzekutivit italian, i cili ka ndrmarr jo pak reforma, por ai sht ende me duar t lidhura, kur bhet fjal pr t vazhduar me kto reforma. Mbase kjo sht arsyeja q ai po krkon q edhe Italia t prballet me ndryshime drastike institucionale, duke krkuar zgjedhjen e presidentit direkt nga populli. Kjo do ta kthente Italin n nj vend gjysm-presidencial. Kt situat krizash institucionale e ka kaluar tashm Franca, e cila sot ka form gjysm-presidenciale dhe po prpiqet ta kaloj edhe Italia.

Obama, i cili ka vetm nj vit e gjysm n pushtet, tashm sht prpara nj realizimi t nj reforme supergjigande dhe impresionuese nga t gjith. Fatkeqsisht, zbardhja e nj dite t re n Itali duket ende shum larg q t vij. Obama u shpreh pr nj fillim t fundit t krizs, ndrsa Berlusconi sht n fund t fillimit t reformave. sht optimizmi, sht besimi te ardhmja, sht funksionimi i institucioneve q e bn shtetin m t fuqishm t bots t ec n nj progres t vazhdueshm, edhe ather kur t gjith i friksoheshin nj kolapsi ekonomik t saj. Evropa ka kulturn e lasht demokratike dhe autorsin e krijimit t institucioneve demokratike, ndrsa Amerika arrin rezultatet e prekshme. sht realizimi i ktyre siprmarrjeve dhe reformave gjithprfshirse q e bn qytetarin prtej oqeanit m optimist edhe n periudh krizash. Ndrsa evropiant, sot jan gjithmon e m tepr pesimist pr t ardhmen. T traumatizuar nga kriza, nuk kan m besim n aftsin e ekonomis s kontinentit q t prmirsojn kushtet e jets. Britaniku Roger Liddle, konsulent i Tony Blair dhe Barrosos, n nj studim t tijin t publikuar n vitin 2008, ka analizuar “pesimizmin social evropian” q prfshin edhe Anglin. Sipas tij, tashm edhe anglezt ndajn t njjtin vizion pesimist pr t ardhmen, si t gjith evropiant. Ajo q t udit sht fakti q evropiant deklarohen t knaqur apo shum t knaqur pr sa u prket kushteve t jets. Kjo mas e t knaqurve arrin n 78%, sipas Eurobarometrit t publikuar n fund t vitit t kaluar. Ndrsa besimi n t ardhmen, kryesisht n sensin ekonomik, sht m i ult. Sipas nj krkimi t fundit t Komisionit Evropian, 54% e qytetarve t BE-s jan t bindur q momenti m i keq i krizs, pr sa i prket puns, akoma nuk sht
prezent, kundr 38% t qytetarve, q jan t bindur q kan prekur fundin. Situata e re historike, n t ciln ndodhet Evropa, tashm prcaktohet si mosbesuese n progres dhe limitohen t luftojn pr t mbajtur at ka kan arritur. Ajo q e bn Evropn pesimiste, sht dominimi nga ndjenja e friks, pa u ardhur ende kriza. Roosvelt n periudhn m t errt t krizs s vitit 1929, lanoi shprehjen m t famshme “T mos kemi frik nga frika”. Masat drastike, reformat efikase, optimizmi karakteristik i amerikanve bri q ajo periudh t kalonte me sukses. Edhe sot, megjithse n kufijt ende t pakaprcyer t krizs, Shtetet e Bashkuara t Ameriks jan t bindura, q mund t pushtojn t ardhmen. Kriza gjeneroi nga SHBA-t, ndrsa pesimizmin pr krizn e mbart Evropa. Shkak-pasoja u nda n dy kontinente. Shkaku Amerika, pasoja Evropa. Evropa sot sht pre e frikrave psikologjike. Kt frik tejkaloi n periudhn e recensionit Amerika dhe nuk bie pre e saj as sot. Edhe n deklarata t tipit “sht fillimi i fundit t krizs” ndihet fryma e optimizmit. Amerika q rrezikonte kriz si e vitit 1929 mban lart moralin dhe realizon nj nga reformat m t vshtira n historikun e sukseseve t presidentve n SHBA.

Optimizmi sht ajo ka ka ndar dhe po vazhdon t ndaj Evropn nga Amerika. Besimi pr t ardhmen, mbajtja e premtimeve elektorale, kmbngulja pr realizimin e tyre e bn at t qndroj shteti m i fuqishm i bots. Me frymn e optimizmit ata po ecin n rrugn e progresit dhe reformave shum t rndsishme. Me frymn e pesimizmit, Evropa do t qndroj n vend pr sa koh do t bjer pre e pesimizmit dhe zvarritjes s reformave q i kan hapur rrug korrupsionit dhe padrejtsis, duke u prpjekur thjesht t ruaj at ka ka arritur.