Shkenca dhjete pyetjet pa pergjigje
Nje numer i madh studiuesish te mbledhur ne nje dhome te vendosur per te bashkuar forcat per te kuptuar boten qe i rrethonte permes eksperimenteve dhe vezhgimeve te ndryshme me pak fjale permes shkences. Ishte 30 nentori i vitit 1660. Pikerisht ne ate dite u krijua 147Royal Society148 akademia me antike dhe me prestigjioze e shkences e frymezuar nga fjalet e Francis Bacon i cili synonte t146i bente njerezit te ndriconin planetin permes njohjes. 350 vjet me vone pervjetori do te festohet mes debateve mbledhjeve dhe publikimeve. Artin Rees profesor astronomie dhe presidenti i 147Royal Society148 perfiton nga rasti per te treguar se cilat jane zbulimet qe njeriu mund te beje ne 350 vitet e ardhshme. Cilat jane pyetjet e reja qe shkenca duhet t146u pergjigjet
Me ndihmen e kolegeve shkrimtareve intelektualeve presidenti i 147Royal Society148 ka caktuar disa dhjetera prej tyre qe i ka publikuar ne nje artikull ne gazeten 147Guardian148. Shume prej pyetjeve te pyetesorit i perkasin kozmosit. Dyshimet nisin me pyetjen 147nga vijme148 apo 147ku do te shkojme148. Nje tjeter dyshim lidhet me faktin se cfare kishte ndodhur para Big Bang-ut T146i pergjigjesh nuk ka kuptim sepse ashtu sic mbeshtet edhe astrofizikani Stephen Hawking krijuesi i teorise se vrimave te zeza Big Bang nuk kishte hapesire as kohe ndaj pyetja nuk ka kuptim. 147Eshte e veshtire te pranohet148 thote Joan Bakewell shkrimtar autor dhe nje prej bashkehartuesve te listes me dhjete pyetje. Sipas tij 147faktin se materia eshte krijuar nga asgjeja mendja jone e ka te veshtire ta pranoje148. Po a do te arrije shkenca te shpjegoje ne menyre bindese cfare do te thote qe hapesira eshte e pafundme Andrew Motion nje poet i famshem i Mbreterise se Bashkuar tregon 147E dime qe hapesira nuk ka limite dhe qe universi vazhdon te zgjerohet por deri ku mund te arrije148. Keto dhe pyetje te tjera shkenca i konsideron ende pa pergjigje. Gjithsesi pjeserisht mund t146u jepet shpjegimi. Ne vitin 1660 pjesa me e madhe e botes ishte nje vend i panjohur tregon presidenti i 147Royal Society148 e qe atehere shkenca ka bere progrese te medha ka zgjeruar njohjen ne cdo lloj fushe. Por mbetet ende shume per t146u eksploruar. Kemi ende shume pyetje pa pergjigje.
Cfare eshte ndergjegjja
147A do te kuptojme ndonjehere gjithcka per ndergjegjen Ndoshta jo148 thote Kathy Sykes pedagoge shkencash ne Universitetin e Bristolit dhe bashkedrejtuese e 147Cheltenam Science Festival148. Tani jemi te detyruar te perdorim trurin per te kuptuar funksionimin e tij por shpresoj qe ne rrjedhen e jetes t146i afrohemi me shume faktit per te zbuluar se rreth kujt dhe cilet jemi ne te vertete.
Cfare kishte para Big Bang-ut
Sipas gazetares Joan Bakewell 147Te deklarosh ashtu sic bejne disa shkencetare se para Bing Bang-ut nuk ekzistonte hapesira dhe koha del se pyetja nuk ka kuptim. Eshte e veshtire te pranohet dhe na ben te mendojne se materia eshte krijuar nga asgjeja. Po atehere nese ekzistonte nje lloj kaosi i hershem i modeluar pastaj nga dora e Zotit ne univers nga e ka pasur origjine ai148.
Si do ta perballojme bumin demografik boteror
147Mund te flasim sa te duam per energjine e rinovueshme dhe agrikulturen e qendrueshme por me e rendesishme nga te gjitha temat eshte ajo e popullsise148 thote shkrimtarja Tracy Chevalier. Mbi kete fakt shume njerez ende heshtin. E dime qe riprodhimi eshte nje e drejte njerezore qe duhet mbrojtur fort. Por heret ose vone duhet te nderhyjne. Do te vije nje moment kur shtimi i madh i numrit te popullsise do ta beje planetin te pabanueshem148.
A do te kalojme nga prodhimi i mases ne prodhimin individual
Sipas shpjegimit te dhene nga fizikani. Mark Miodownik i 147King146s College148 te Londres 147ekziston nje risi teknologjike e laboratoreve shkencore te universiteteve qe mund te shkaktojne nje revolucion industrial. Quhet printeri 3D. Ai lejon prodhimin e nje objekti fizik direkt nga projekti i dizajnuar ne kompjuterin tuaj. Per momentin eshte ne fillim por mendoni per te ardhmen perse te blejme nje telefon kur mund ta dizajnojne dhe prodhojme vete148.
A ekziston nje rend ne numrat prim
147Per me shume se 2000 vjet matematicienet kane luftuar per te treguar sekretin e numrave prim148 thote Arcus du Sautoy autor i 147Enigma e numrave prim148. 147Ekziston nje rregull qe na ndihmon te gjejme nje interval mes njerit dhe tjetrit Cdo brez ka kontribuar me nga nje kapitull ne odisene tone per te kuptuar keta numra thelbesore. Tani eshte ndjesia se pergjigjja per enigmen e numrave prim mund te jete shume afer me ne fund148.
A do ta pushtoje boten mendimi racional shkencor
Brian Cox fizikan i Universitetit te Mancestertit dhe Cernit tregon 147Mendoj se vetem kur pjesa me e madhe e popullsise do te kuptoje metodat e shkences dhe do te pranoje guiden qe ofrohet nga kerkimet qe bazohen ne evidence atehere do te jemi ne gjendje te ndertojme nje bote me te sigurt te qete dhe paqesore. Edukimi shkencor duhet te jete parimi mbi te cilin duhet te mbeshtetet e ardhmja jone148.
Si mund ta garantojme mbijetesen e specieve tona
147Ky eshte konteksti ku do te asistojme me zbulimet me te medha148 tregon John Sulston i cili drejton studimet e 147Royal Society148 mbi popullsine dhe planetin. 147Do te jemi ne gjendje te mbijetojme vetem duke menduar ne menyre me te thelle dhe kolektive se sa jemi mesuar te bejme. Shkencat e natyres duhet te punojne bashke me shkencat sociale dhe qeverite per te arritur rezultate148.
A do te arrijme ta shpjegojme konceptin e pafundesise
147Ideja se hapesira nuk ka fund logjikisht duket e pamundur148 thote poeti Andrew Motion. 147Si nuk mund te kete limite ne hapesire Dime qe universi po zgjerohet gjithmone e me shume por lind pyetja se drejt kujt. Cfare e zevendeson hapesiren qe ishte zene nga universi148.
A do te mundemi te regjistrojme ate qe ndodh ne trurin tone sic regjistrojme programet ne televizor
Do te doja shume te riprovoja dicka domethenese sic eshte renia ne dashuri148 thote shkrimtari Lionel Shriver. 147Do te doja te regjistroja endrrat e mia t146i shoh perseri imazhet t146i kthej pas ne kohe. Sigurisht nese personat e tjere 145do te transmetonin146 regjistrimet e te tjereve ne mendjet e tyre teknologjia do te gjendej perballe problemeve te reja dhe sigurisht zhdukjes se privatesise148.
A do t146i arrije njerezimi yjet
Ne 100 vitet e ardhshme do te kemi njohur limitet e sistemit tone diellor dhe do t146i kemi ekspozuar fale roboteve148 shprehet Piers Sellers astronaut i NASA-s. 147Robotet do te arrijne te paret yjet dhe cdokush mund t146i shohe ne sallonin e tij. Pastaj do te vijohet me njerezit edhe pse ende nuk dihet se si do te mbahen ne jete per shkak te distances se kohes se kerkuar148.
Shqip