Shkollat, ore mesimi per luftimin e korrupsionit
Takimin e radhes ne kuader te marrjes se mendimeve, opinioneve dhe sugjerimeve per programin Shqiperia e zhvilluar europiane, Berisha e pati dje me mesues dhe pedagoge te qarkut te Elbasanit. Kryeministri shpalosi idete dhe vizionin per zhvillimin e sistemit arsimor ne kater vitet ne vazhdim, kurse degjoi dhe sugjerime e kerkesa te te pranishmeve. Nje pjese e bashkebisedimit gjendet me poshte:
Ne mandatin tuaj te ardhshem, a mund te futen qofte edhe si ore fakultative, njohurite per luften kunder korrupsionit, te perparesive, te mirave e detyrimeve qe ne kemi karshi statusit te BE-se. Ka ende shume njerez qe jane te paqarte per kete.
Absolutisht eshte e domosdoshme, madje eshte detyre qe ne shkolle te merret informacioni me i gjere per standardet, normat, kerkesat qe nevojiten per te qendruar me dinjitet midis kombeve te qyteteruara. Ju preket nje nga ceshtjet me themelore, korrupsionin. Une dua t’ju garantoj se ne bindjen time me te thelle, me absolute, ne luften kunder ketij faktori qendron cdo sukses tjeter dhe se ky faktor eshte nena e te gjitha te keqijave te tjera. Por, meqenese po e trajtoj kete problem, une e kam konsideruar dhe e konsideroj jetike luften kunder tij. Po referohem te ardhurave. Keto kane qene vitet e krizes me te thelle qe ka njohur bota perendimore. Krize, e cila ka ndikuar ne ekonomine shqiptare, ndonese ajo nuk ka rene ne krize. Nga viti 2006 e deri me sot, ne edhe pasi pergjysmuam taksat, kemi mbledhur 9.2 miliarde dollare me shume, sesa paraardhesit tane. Ka nje raport te Bankes Boterore qe thote se 1.4 miliarde dollare nga taksat e tatimet cdo vit perfundonin ne xhepat e zyrtareve, kontrabandisteve dhe evazoreve. Me keto 9.2 miliarde dollare me shume, ne ndertuam rruge, dyfishuam rrogat, zhvilluam shoqerine dixhitale, pa te cilat nuk do mund t’i arrinim te gjitha keto, perndryshe, ambiciet tona do te ishin ambicie ne leter. Duke theksuar kete, a do te thote kjo se kjo lufte mbaroi? Absolutisht jo! Perkundrazi, do te thote se ne kete stad, nje nivel shume me i larte, nje perpjekje e re e madhe duhet bere ne luften kunder tij. C’po bejme ne? Reformat tona, ne menyre te vecante ato bazuar ne procedurat dixhitale, sjellin transparence dhe bejne qe procesi te jete i dukshem.
Deri tani rritja e rrogave dhe pensioneve eshte e dukshme. Nese fitoni, a keni nje parashikim per rritje te rrogave deri ne fund te vitit 2017.
Kam qene ne opozite dhe kam deklaruar se do te rris rrogat. Jam ne qeveri dhe kam mbajtur premtim. Serish do ta mbaj. Une besoj se investimi ne kapitalin njerezor duhet te jete investimi i pare i cdo qeverie dhe cdo shteti. Nje zonje me pare, me shume te drejte u shpreh se pak vite me pare, ato e kishim te veshtire te uleshim me miqte per nje dreke. Nga ana tjeter, pak vite me pare nga arsimi ikte kush te mundte. Tani nuk na iken me njeri. Mesueset e mesuesit, natyrisht, meritojne shume me teper, por tani kane perkushtim dhe mendjen te qendrojne ne misionin e tyre, te punojne e zhvillojne shkollen. Keshtu qe ne menyren me te padiskutueshme, sa here qe te me votojne shqiptaret, une do te rris rrogat e pensionet. Nje gje duhet ta dine qytetaret shqiptare se ne rritjet e rrogave e pensioneve te tyre, asnje qindarke e vetme nuk eshte borxh i ketij shteti ndaj kujt, eshte e tera para e buxheti, e taksave te shqiptareve. Po, jane rritur rrogat e mesuesve te nxenesve tane dhe ato jane taksat e prinderve te tyre. Kjo ne saje te performances ekonomike. Ne nuk terhiqemi nga ky koncept.
Taksimi i rrogave do te behet me taksen e sheshte apo progresive?
Asgje me vulgare dhe banale nuk ka, sesa te spekulosh me termat. Ne jemi vendi i taksave te uleta. Une kam bindjen me te thelle se nje nga faktoret me kryesore, qe ne ia dolem te kemi 9.2 miliarde dollare me shume se qeveria paraardhese, qendron ne sistemin e ulet te taksave. Eshte e vertete qe mesuesi paguan 10 perqind, si edhe kryeministri paguan 10 perqind, por kryeministri paguan pese here me shume se mesuesi, sepse rroga e kryeministrit eshte 4.5 rroga mesuesi. Pra, eshte spekulim te thuash se paguajne njelloj. Se dyti, vertete taksa e sheshte eshte 10 perqind. Me lejoni ta ilustroj me nje shembull dhe po marr si reference pagen e edukatores se kopshtit, e cila me pare kishte nje page 200 mije leke dhe paguante nje takse 5 perqind, pra, gjithsej 10 mije leke. Sot, edukatorja merr 480 mije leke dhe paguan 48 mije leke takse dhe i mbeten 430 mije leke. Atehere cila eshte me e drejte, kur paguante 10 mije leke takse e merrte 200 mije leke rroge, apo tani kur paguan takse 48 mije leke dhe merr 430 mije leke? Sigurisht qe eshte e dyta dhe nuk ka mesues qe do te donte ta nderronte.
Po pergatitet kalimi ne sistemin gjashtevjecar. A eshte menduar mire ky kalim?
E ka bere shumica e vendeve. Perse po i grupojme gjashte klasat e pare ne nje cikel? Kjo, sepse shembelltyra psikologjike e tyre eshte me e ngjashme dhe kjo grup moshe perben nje komunitet me te perafert njeri me tjetrin. Ata dallohen pas klases se shtate e tutje, kur edhe sjellja, edhe qendrimi, edhe shoqerimi e te gjitha jane me te ndryshme. Pra, nuk eshte bere per asnje lloj qellimi lokal, por eshte bere kryekeput per te adaptuar nje model, te cilin e kane gjetur te pershtatshem shumica e vendeve te zhvilluara dhe vende, te cilat prej disa vitesh kryesojne me cilesine e arsimit, ne mbare boten. Nje nga keto vende eshte Finlanda. Ne po perpiqemi shume te marrim nga ai model. Finlanda eshte nje vend i pasur sot, por tre dekada me pare nuk ka qene absolutisht i tille. E verteta eshte se ne rreth pese vitet e fundit, ajo qendron ne vend te pare apo te dyte ne te gjitha vleresimet, persa i takon arsimit pasuniversitar. Qellimi yne eshte qe te marrim sa me shume nga ky model, sepse besoj se kemi cfare te mesojme prej tij. Une e kuptoj se kjo per mesuesin perben nje risi, por, ashtu sic perbente interneti, sic perben e-learning, sic perbejne te gjitha risite e detyrueshme, une kam besimin e plote se mesuesit tane do te mund te pershtaten shume mire me kete sistem. Eshte e vertete se tani, mesuesit do ta marrin nje nxenes nga klasa e pare ne te gjashten, ne teresi ku eshte e mundur, por ata do te kene te gjitha mundesite per t’u pergatitur e per te perballuar me sukses te plote programin e ketyre viteve.
Arsimtareve qe kane punuar ne shkollen Normalen, do t’i perkase pension i posacem?
Do ta shqyrtoj sugjerimin tuaj. Per mua, ata jane njerezit, mesuesit me te nderuar qe themeluan kete sistem qe ne kemi sot.
Shqetesimi im lidhet me transportin e mesuesve. Eshte nje pagese qe behet duke iu dhene mesuesve dhe nxenesve, ndersa me skemen e paore, ajo i adresohej agjencise apo mjeteve te transportit. Si mendoni te zgjidhet ne te ardhmen?
Cili eshte varianti me i mire per ju? Une pres mendimin tuaj. T’u paguhet juve apo agjencise?
Une, per vete, them mesuesve.
Edhe une do te mbeshtes variantin qe u intereson me shume mesuesve. Ne qofte se eshte bere me agjenci, kjo eshte bere per te lehtesuar nje sherbim, por jam plotesisht dakord me ate qe thoni ju. Edhe per qeverine eshte me e thjeshte te paguaje mesuesin.
Jam doktor ne shkencat politike. Ne lendet ne gjimnaz nuk ka shkenca politike apo diplomaci. Mendoni se duhet te futet si lende?
Njohurite politike duhet te jene pjese e njohurve ne shkencat shoqerore. Keto shkenca si psikologjia, sociologjia kane pasur nje fat te vecante: me pare kane qene ne teresi doktrina te ndaluara. Por tani, ato po zene vendin e tyre. Ne kuadrin e shkencave shoqerore jam dakord me ju, te jepen edhe njohuri politike.
A do jete ne vemendje arsimi profesional ne kater vitet e tjera, ne rast se fitoni?
Ne rast se veshtrojme sistemin tone parauniversitar, problemi me madhor i tij eshte raporti i papranueshem i nxenesve ne shkollat e pergjithshme me ata ne shkollat profesionale. Ne vendet e zhvilluara, ky raport eshte nje me nje. Dua te them se kjo krize ekonomike boterore ka evidentuar si nje nga problemet me madhore te shoqerise se sotme perendimore, me gjithe keto nivele qe ka, mospershtatjen ne shkallen e duhur te forces punetore me kerkesat e tregut. Vend model ne Europe e ne bote, ne kete drejtim, eshte Gjermania, e cila mund t’i jape mesim gjithe botes me modelin e saj te shkollimit profesional. Por ata, krahas shkolles, kane edhe nje mencuri tjeter te madhe, qe i detyrojne ndermarrjet, kundrejt shpenzimeve te njohura, t’u japin te drejten e shkollimit profesional punetoreve ne cilendo shkolle qe duan. Ky eshte nje shembull i shkelqyer, qe sa me pare ta ndermarrim, aq me mire do te jete. E tere jeta ne kushtet e tregut, i cili ka nje dinamizem te pa imagjinueshem, eshte nje pershtatje e njeriut me kerkesat e tij dhe e tille duhet te jete. Ne jemi perpjekur shume ne kete drejtim. Kemi marre vendimin per te garantuar burse per cilindo qe con femijen ne shkolle profesionale dhe vetem kete vit ka nje kthese. Kete vit, krahasuar me vitin e kaluar, kemi nje rritje me 20 perqind te nxenesve qe hyjne ne shkollat profesionale. Ne jemi te gatshem te heqim cdo lloj shpenzimi per familjet qe dergojne femijet ne shkolla profesionale. Per fat te keq, nje koncept jo favorizues ekziston tek prinderit, por edhe ne duhet te punojme me shume per t’i qartesuar ata se vertet femijet e tyre mund te mbarojne per elektricist, por ata do te kete te drejten te ndjekin 15 apo me shume dege te universiteteve dhe nuk do te kufizohen me degen, me te cilen marrin maturen e shkolles profesionale. Shkollimi profesional mbetet nje problem jashtezakonisht i rendesishem per sistemin tone arsimor.
Sistemi fiskal
“Ky sistem, nder te tjera, synon te nxise biznesin e punesimin, ky sistem synon te shmange evazionin. Sot perendimi eshte ne kohe krize dhe sot katedrat e universiteteve kane kryer studimet me te shkelqyera per krizen, borxhin dhe taksat. Grupet e Harvardit dhe grupe te tjera deklarojne se taksa e sheshte eshte taksa qe i afrohet takses ideale me shume se cdo takse tjeter. Per t’ju bindur se nga vjen taksa progresive, po citoj piken e dyte te Manifestit te Karl Marksit. Pika e pare e Manifestit thote: ne vendet e zhvilluara duhet te aplikohet heqja e pronesise mbi token. Pika e dyte: takse e rende progresive. Me keto taksa, do ndertojne Shqiperine?! I ka mbetur mendja tek daja i vet”.
Ne mandatin tuaj te ardhshem, a mund te futen qofte edhe si ore fakultative, njohurite per luften kunder korrupsionit, te perparesive, te mirave e detyrimeve qe ne kemi karshi statusit te BE-se. Ka ende shume njerez qe jane te paqarte per kete.
Absolutisht eshte e domosdoshme, madje eshte detyre qe ne shkolle te merret informacioni me i gjere per standardet, normat, kerkesat qe nevojiten per te qendruar me dinjitet midis kombeve te qyteteruara. Ju preket nje nga ceshtjet me themelore, korrupsionin. Une dua t’ju garantoj se ne bindjen time me te thelle, me absolute, ne luften kunder ketij faktori qendron cdo sukses tjeter dhe se ky faktor eshte nena e te gjitha te keqijave te tjera. Por, meqenese po e trajtoj kete problem, une e kam konsideruar dhe e konsideroj jetike luften kunder tij. Po referohem te ardhurave. Keto kane qene vitet e krizes me te thelle qe ka njohur bota perendimore. Krize, e cila ka ndikuar ne ekonomine shqiptare, ndonese ajo nuk ka rene ne krize. Nga viti 2006 e deri me sot, ne edhe pasi pergjysmuam taksat, kemi mbledhur 9.2 miliarde dollare me shume, sesa paraardhesit tane. Ka nje raport te Bankes Boterore qe thote se 1.4 miliarde dollare nga taksat e tatimet cdo vit perfundonin ne xhepat e zyrtareve, kontrabandisteve dhe evazoreve. Me keto 9.2 miliarde dollare me shume, ne ndertuam rruge, dyfishuam rrogat, zhvilluam shoqerine dixhitale, pa te cilat nuk do mund t’i arrinim te gjitha keto, perndryshe, ambiciet tona do te ishin ambicie ne leter. Duke theksuar kete, a do te thote kjo se kjo lufte mbaroi? Absolutisht jo! Perkundrazi, do te thote se ne kete stad, nje nivel shume me i larte, nje perpjekje e re e madhe duhet bere ne luften kunder tij. C’po bejme ne? Reformat tona, ne menyre te vecante ato bazuar ne procedurat dixhitale, sjellin transparence dhe bejne qe procesi te jete i dukshem.
Deri tani rritja e rrogave dhe pensioneve eshte e dukshme. Nese fitoni, a keni nje parashikim per rritje te rrogave deri ne fund te vitit 2017.
Kam qene ne opozite dhe kam deklaruar se do te rris rrogat. Jam ne qeveri dhe kam mbajtur premtim. Serish do ta mbaj. Une besoj se investimi ne kapitalin njerezor duhet te jete investimi i pare i cdo qeverie dhe cdo shteti. Nje zonje me pare, me shume te drejte u shpreh se pak vite me pare, ato e kishim te veshtire te uleshim me miqte per nje dreke. Nga ana tjeter, pak vite me pare nga arsimi ikte kush te mundte. Tani nuk na iken me njeri. Mesueset e mesuesit, natyrisht, meritojne shume me teper, por tani kane perkushtim dhe mendjen te qendrojne ne misionin e tyre, te punojne e zhvillojne shkollen. Keshtu qe ne menyren me te padiskutueshme, sa here qe te me votojne shqiptaret, une do te rris rrogat e pensionet. Nje gje duhet ta dine qytetaret shqiptare se ne rritjet e rrogave e pensioneve te tyre, asnje qindarke e vetme nuk eshte borxh i ketij shteti ndaj kujt, eshte e tera para e buxheti, e taksave te shqiptareve. Po, jane rritur rrogat e mesuesve te nxenesve tane dhe ato jane taksat e prinderve te tyre. Kjo ne saje te performances ekonomike. Ne nuk terhiqemi nga ky koncept.
Taksimi i rrogave do te behet me taksen e sheshte apo progresive?
Asgje me vulgare dhe banale nuk ka, sesa te spekulosh me termat. Ne jemi vendi i taksave te uleta. Une kam bindjen me te thelle se nje nga faktoret me kryesore, qe ne ia dolem te kemi 9.2 miliarde dollare me shume se qeveria paraardhese, qendron ne sistemin e ulet te taksave. Eshte e vertete qe mesuesi paguan 10 perqind, si edhe kryeministri paguan 10 perqind, por kryeministri paguan pese here me shume se mesuesi, sepse rroga e kryeministrit eshte 4.5 rroga mesuesi. Pra, eshte spekulim te thuash se paguajne njelloj. Se dyti, vertete taksa e sheshte eshte 10 perqind. Me lejoni ta ilustroj me nje shembull dhe po marr si reference pagen e edukatores se kopshtit, e cila me pare kishte nje page 200 mije leke dhe paguante nje takse 5 perqind, pra, gjithsej 10 mije leke. Sot, edukatorja merr 480 mije leke dhe paguan 48 mije leke takse dhe i mbeten 430 mije leke. Atehere cila eshte me e drejte, kur paguante 10 mije leke takse e merrte 200 mije leke rroge, apo tani kur paguan takse 48 mije leke dhe merr 430 mije leke? Sigurisht qe eshte e dyta dhe nuk ka mesues qe do te donte ta nderronte.
Po pergatitet kalimi ne sistemin gjashtevjecar. A eshte menduar mire ky kalim?
E ka bere shumica e vendeve. Perse po i grupojme gjashte klasat e pare ne nje cikel? Kjo, sepse shembelltyra psikologjike e tyre eshte me e ngjashme dhe kjo grup moshe perben nje komunitet me te perafert njeri me tjetrin. Ata dallohen pas klases se shtate e tutje, kur edhe sjellja, edhe qendrimi, edhe shoqerimi e te gjitha jane me te ndryshme. Pra, nuk eshte bere per asnje lloj qellimi lokal, por eshte bere kryekeput per te adaptuar nje model, te cilin e kane gjetur te pershtatshem shumica e vendeve te zhvilluara dhe vende, te cilat prej disa vitesh kryesojne me cilesine e arsimit, ne mbare boten. Nje nga keto vende eshte Finlanda. Ne po perpiqemi shume te marrim nga ai model. Finlanda eshte nje vend i pasur sot, por tre dekada me pare nuk ka qene absolutisht i tille. E verteta eshte se ne rreth pese vitet e fundit, ajo qendron ne vend te pare apo te dyte ne te gjitha vleresimet, persa i takon arsimit pasuniversitar. Qellimi yne eshte qe te marrim sa me shume nga ky model, sepse besoj se kemi cfare te mesojme prej tij. Une e kuptoj se kjo per mesuesin perben nje risi, por, ashtu sic perbente interneti, sic perben e-learning, sic perbejne te gjitha risite e detyrueshme, une kam besimin e plote se mesuesit tane do te mund te pershtaten shume mire me kete sistem. Eshte e vertete se tani, mesuesit do ta marrin nje nxenes nga klasa e pare ne te gjashten, ne teresi ku eshte e mundur, por ata do te kene te gjitha mundesite per t’u pergatitur e per te perballuar me sukses te plote programin e ketyre viteve.
Arsimtareve qe kane punuar ne shkollen Normalen, do t’i perkase pension i posacem?
Do ta shqyrtoj sugjerimin tuaj. Per mua, ata jane njerezit, mesuesit me te nderuar qe themeluan kete sistem qe ne kemi sot.
Shqetesimi im lidhet me transportin e mesuesve. Eshte nje pagese qe behet duke iu dhene mesuesve dhe nxenesve, ndersa me skemen e paore, ajo i adresohej agjencise apo mjeteve te transportit. Si mendoni te zgjidhet ne te ardhmen?
Cili eshte varianti me i mire per ju? Une pres mendimin tuaj. T’u paguhet juve apo agjencise?
Une, per vete, them mesuesve.
Edhe une do te mbeshtes variantin qe u intereson me shume mesuesve. Ne qofte se eshte bere me agjenci, kjo eshte bere per te lehtesuar nje sherbim, por jam plotesisht dakord me ate qe thoni ju. Edhe per qeverine eshte me e thjeshte te paguaje mesuesin.
Jam doktor ne shkencat politike. Ne lendet ne gjimnaz nuk ka shkenca politike apo diplomaci. Mendoni se duhet te futet si lende?
Njohurite politike duhet te jene pjese e njohurve ne shkencat shoqerore. Keto shkenca si psikologjia, sociologjia kane pasur nje fat te vecante: me pare kane qene ne teresi doktrina te ndaluara. Por tani, ato po zene vendin e tyre. Ne kuadrin e shkencave shoqerore jam dakord me ju, te jepen edhe njohuri politike.
A do jete ne vemendje arsimi profesional ne kater vitet e tjera, ne rast se fitoni?
Ne rast se veshtrojme sistemin tone parauniversitar, problemi me madhor i tij eshte raporti i papranueshem i nxenesve ne shkollat e pergjithshme me ata ne shkollat profesionale. Ne vendet e zhvilluara, ky raport eshte nje me nje. Dua te them se kjo krize ekonomike boterore ka evidentuar si nje nga problemet me madhore te shoqerise se sotme perendimore, me gjithe keto nivele qe ka, mospershtatjen ne shkallen e duhur te forces punetore me kerkesat e tregut. Vend model ne Europe e ne bote, ne kete drejtim, eshte Gjermania, e cila mund t’i jape mesim gjithe botes me modelin e saj te shkollimit profesional. Por ata, krahas shkolles, kane edhe nje mencuri tjeter te madhe, qe i detyrojne ndermarrjet, kundrejt shpenzimeve te njohura, t’u japin te drejten e shkollimit profesional punetoreve ne cilendo shkolle qe duan. Ky eshte nje shembull i shkelqyer, qe sa me pare ta ndermarrim, aq me mire do te jete. E tere jeta ne kushtet e tregut, i cili ka nje dinamizem te pa imagjinueshem, eshte nje pershtatje e njeriut me kerkesat e tij dhe e tille duhet te jete. Ne jemi perpjekur shume ne kete drejtim. Kemi marre vendimin per te garantuar burse per cilindo qe con femijen ne shkolle profesionale dhe vetem kete vit ka nje kthese. Kete vit, krahasuar me vitin e kaluar, kemi nje rritje me 20 perqind te nxenesve qe hyjne ne shkollat profesionale. Ne jemi te gatshem te heqim cdo lloj shpenzimi per familjet qe dergojne femijet ne shkolla profesionale. Per fat te keq, nje koncept jo favorizues ekziston tek prinderit, por edhe ne duhet te punojme me shume per t’i qartesuar ata se vertet femijet e tyre mund te mbarojne per elektricist, por ata do te kete te drejten te ndjekin 15 apo me shume dege te universiteteve dhe nuk do te kufizohen me degen, me te cilen marrin maturen e shkolles profesionale. Shkollimi profesional mbetet nje problem jashtezakonisht i rendesishem per sistemin tone arsimor.
Sistemi fiskal
“Ky sistem, nder te tjera, synon te nxise biznesin e punesimin, ky sistem synon te shmange evazionin. Sot perendimi eshte ne kohe krize dhe sot katedrat e universiteteve kane kryer studimet me te shkelqyera per krizen, borxhin dhe taksat. Grupet e Harvardit dhe grupe te tjera deklarojne se taksa e sheshte eshte taksa qe i afrohet takses ideale me shume se cdo takse tjeter. Per t’ju bindur se nga vjen taksa progresive, po citoj piken e dyte te Manifestit te Karl Marksit. Pika e pare e Manifestit thote: ne vendet e zhvilluara duhet te aplikohet heqja e pronesise mbi token. Pika e dyte: takse e rende progresive. Me keto taksa, do ndertojne Shqiperine?! I ka mbetur mendja tek daja i vet”.