Shkoni drejt e në ferr çuna...

Nse ka ekzistuar ndonjher ideja dhe ideali i bots s prmirsueshme me akorde muzikor, e gjith kjo ide n vitet 70 ka vdekur bashke me Hendrix, Joplin, Brian Jones, me festivalin e Woodstock a me Kennedy. Ndrkoh lufta n Vietnam vazhdon e n vitet e ardhshme t gjith ata q besonin se mund ta ndalnin do bjn mea culpa para TV-s n emisionet e t shtuns n dark (prve Dylan & Cash). Beatles jan ndar, R. Stones firmosin kontrata me shum zero, shtpit diskografike ndrhyjn gjithmon e m shum n albume ndrsa n Amerike qeveris nj ndr presidentt m t kqin q mbahet mend ndonjher. ndrra e muziks rock n fakt q n fillimet e viteve 70 ka vdekur, sht nj far i smuri Bosfori, adoleshentet kthehen n shtpi e lulet vyshken, muzika l politikn pr tu
prsri thjesht muzik. T vetmit q vazhdojn n rrugn e tyre jan njerz si Joan Baez e Pete Seeger. E megjithat, i gjith ky dshtim nuk sht formalizuar akoma.

Do u bjeri pr pjes ca unave anglez nga Londra (Sex Pistols) ta mbyllin kt periudhe t filluar po n Angli. Ndodh aty nga 1976. Muzikisht S.P nuk jan as ndonj gj e re e as ndonj gj e madhe. S’jan t rinj sepse e njjta muzike sht
m para nga grupe amerikan si MC5, New York Dolls, Ramones apo Stooges, grupe me t cilt S.P nuk mund t ballafaqohen dot as si teknike muzikore e as si nivel tekstesh. N fakt t katr bashk S.P nuk do arrinin t kapnin dot pes akorde rresht edhe sikur t ishin esll, e s’jan kurr esll. Por shtja sht q kjo nuk ka rndsi, nuk u intereson fare, muzika ka kaluar prsri kufijt e notave e sht
shprehje dshprimi, nj ulrim q krkon ndihm e ndrkohe krkon edhe q ta ndihmosh mundsisht pa ju afruar fare. N fakt historia e muziks post rock sht
m s shumti nga tipa q nuk dinin as ti binin ndonj instrumenti e as t kndonin.

S.P nuk jan tamam njerz me t cilt do doja t dilja pr t pir nj birre apo me t cilt mund t flassh normalisht. Formojn grupin duke thyer xhame dyqanesh pr t vjedhur instrumentet e n katr vjet, edhe pse bhen grupi m i krkuar n bot, arrijn t anulojn koncerte, t zihen me kdo q u del para e si prfundim t regjistrojn nj album t vetm para se t ndahen nj sekond mbasi zbulojn q po gnjejn publikun e veten e tyre. S.P jan bij t nj Londre gri, proletare e t pashpres, prfaqsojn at pjese t shoqris q nuk preket kurr nga prmirsimet ekonomike, fardolloj gjje t ndodhi. Vishen si punk (normal, jan themeluesit e punk-ut) e ndr bluzat e preferuara jan ato me simbolin nazist t kryqit t thyer apo ato me shkrimin “I hate Pink Floyd”. S’sht rastsi q rreshti m i famshm q mbahet mend akoma e q prmbledh akoma iden e punk-ut t pastr sht “No future!” Do influencojn, m shum se sa mendohet, edhe nj grup q po formohet ndrkohe, Joy Division. Por nse t S.P. zemrim sht publik e urban, t J.D. sht m shum intim edhe i vetmuar.

Por no future s’sht vetm e ardhmja e atij brezi, sht edhe e ardhmja e punk. Refuzimi i gjithkaje prmes muziks nuk ka mnyr zhvillimi, punk sht punk derisa refuzon e shkatrron gjithka, pr ndrtim e normalizim as q bhet fjal e ne thelb kjo do ishte aq qesharake sa prpjekjet e anarkisteve pr t formuar nj organizat hierarkike. T gjith grupet punk kan funde t shpejta, edhe tragjikomike n rastin e Germs (tamam ashtu si do ndodhi nja 20 vjet m von me “punk-un e viteve ‘90) Bota punk konsumohet shum shpejt dhe duket sikur nuk ka asnj rrugdalje.

T paktn, deri kur mbrrijn “The Clash”, tjetr grup punk anglez udhhequr nga Joe Strummer. Nj tip i uditshm Strummer, nj tip i ndjeshm. Lindur n Ankara nga prindr indian-anglez, transferohet n Londr n moshn 9 vjeare. sht akoma 23 vje kur nj mikesh afrikano-jugore i propozohen t martohen n mnyr q ajo t marri qytetarin angleze dhe e paguan 100 sterlina, leket me t cilt do blej kitarn e pare. Kshtu nis historia e Strummer, “kngtari folk me kitare elektrike” dhe ajo e Clash, quajtur shpesh her grupi i vetm q ka rndsi” ( the only band that matters).

Clash – n fakt Strummer – e nxjerrin punk nga cepi i ringut n t cilin e ka futur veten. N thelb Strummer nuk sht larg nga no future e S.P, por i mungon ana nihiliste e ktyre. Pr S.P dshprimi sht nisja dhe fundi i gjithkaje, pr Strummer sht thjesht nj pik nisje drejt ndrtimit t dikaje t re. Refuzon t qaje para nj t ardhme t zeze (Some is rich, and some is poor, And that’s the way the world is, and I don’t believe in lying back, and saying how bad your life is. Ca jan t pasur, e ca jan t varfr, kshtu sht kjo bot, por nuk besoj se vlen t shtrihesh, e t ankohesh se sa cop sht jeta jote, do kndoj n Bankrobber). Strummer nga ana tjetr, sht bir i kohs s tij. Ka nj z t ndryshkur, s’ka ndonj talent t veant pr t’i rn kitars e ka ndrgjegje t theksuar sociale, tre cilsit kryesore q duhen pr t knduar folk. Pr m shum kndon n nj periudh n t ciln shtpit diskografike po krkojn me qiri nj tjetr Dylan (n fakt besoj se po e krkojn akoma, eventualisht mund ti shkruani Columbia-s). Strummer nuk kthehet mbrapa n koh, nuk krkon shptim e lavdi n shekujt e kaluar. Ndjen thirrjen e punk-ut dhe i prgjigjet. Por ndjen dhe mijra thirrje t tjera ama: at t emigrantve n Angli, at t minatorve pa pune, at t bombave spanjolle e t qarat vietnamite. E shkruan pr t gjitha kto.

Ajo q Clash praktikojn n muzikn e tyre ama, duhet theksuar, nuk sht thjesht nj mod, nj mnyr pr tu bere t famshm si n rastin e U2. Q n fillim Strummer premton q asnj disk i Clash s’do kushtoje kurr shtrenjt, e kshtu ndodh. Clash heqin dore nga nj pjes e pagess pr t ulur mimet e albumeve t tyre, e po ashtu mime t arsyeshme do ken gjithmon biletat e koncerteve. Pr Clash pra protesta e ideja e barazis s’sht thjesht nj mode por nj mnyr jetese.

E kjo kuptohet menjher, q n kngn e pare t albumit t par. The Clash (1977) fillon me White riot (Revolt e bardh). Pak dit m para Strummer e basisti Jones kane marre pjes n revoltn e emigranteve xhamaikan kundr policis pr arsye raciste. Kthehen n shtpi e shkruajn kngn e par t suksesshme, White riot, ftes e hapur pr tu ngritur n revolte. Djemt e zinj kane shum probleme/ por se kane problem t hedhin edhe ndonj tulle / njerzit e bardhe shkojn n shkoll / ku msojn si t jesh i trashe / dhe dokush bn / thjesht at q u thon / dhe askush nuk do / t shkoj n burg. «Black men gotta lot of problems / but they don’t mind throwing a brick / white people go to school / where they teach you how to be thick / an’everybody’s doing / just what they’re told to / an’nobody wants / to go to jail!»

Anglia thatcheriane ka nj grup tjetr q mund t urrej : The Clash.

Shum, tepr here Clash do akuzohen si tradhtar t muziks punk, akuze q ka edhe nj far logjike duke qen se gjithmon e m shum Clash kan influenca raggea, rap, rockabilly e dreqi e di se far tjetr. Por sht e paevitueshme, duke qen se Clash po mundohen t ndrtojn aty ku t tjert shkatrrojn. Pr her t pare punk hedh syt prtej Anglis e shpjegon at q po ndodh n bot. Kngt ku e bjn kt jan t panumrta, por meq po shkruaj un po ndalem t ajo q m plqen m shum mua, Straight to hell nga Combat Rock (1982).

sht nj nder kngt m atipike t Clash. Fillon me nj riff vezullues, t cilit i shtohet bateria e ndihet q dika e keqe duhet t ndodhi. Strummer ka nj z t lodhur e energjik, zrin e ndryshkur q kane vetm ata q pin mijra cigare prej shum vitesh. I shqipton mir t gjitha fjalt, dshiron q gjithka t jet e qart.

Strofa e par flet pr minatort anglez q gjenden t papun me mbylljen e fabrikave t elikut n Angli, por fjalt jan pak t qarte pr publikun jo anglez. E qarte sht ama prgjigjja e pronareve kundr minatorve: ktu nuk ka nevoj pr ju, shkoni drejt e n ferr una!

sht n strofn e dyte q Strummer fut gishtin thelle n plag, por le t bjm nj hap mbrapa. N 1975 mbaron lufta n Vietnam, e bashk me kaubojsat amerikan largohen edhe rreth nj milion vietnamez. M s shumti bhet fjal pr bashkpuntor apo borgjez t trembur nga fitorja komuniste, por jo vetm. Lufta ka zgjatur 13 vjet, e nj numr jo i vogl ushtarsh jan martuar e kan lindur fmij aty. Fmij q n moment mund t jene edhe 10-12 vje, e krkojn t mos ndahen nga prindrit. E pr mua, n gjith historin e rock s’ka ndonj imazh m t dhimbshm se sa nj fmij q i tregon t atit fotografin e nens ndrsa lutet “Baba, t lutem m merr n shtpi, shiko, un kam fotografin tende me nnn, nna thot q t gjith po shkojn n shtpi…” Ndoshta vetm imazhi i trisht i Eleonor Rigby q mbledh orizin mbasi martesa ka mbaruar i afrohet deri diku.

Strummer e prmbledh mizorisht edhe prgjigjen. Le m t t tregoj pr gjakun tnd t bambus un. Nuk sht Coca-Cola, sht oriz! Rresht, q n fakt s’do t thot asgj logjike, por sht tmerrsisht i bukur. Nj pjese e mir e ktyre fmijve do lihen mbrapa e do kalojn kushedi se sa vuajtje, nj pjese do emigroj me vshtirsi n SHBA.

Strofa e tret flet sa pr vshtirsit e emigrantve n SH.B.A. Me “Parkland International”n fakt Strummer flet pr parqet publike (park – land) ku shpesh her emigrant t kombsive t ndryshme (international) jan t detyruar t flen n mungese t nj shtpie. “Procaine” sht nj material sintetik q i shtohet kokains pr ti rritur volumin, pra edhe fitimin. Volative Molotov sht ajo n Alphabet City (zon n New York) hidhet kundr nj lagjeje portorikanesh si nj ftes e dhunshme pr tu larguar prej andej, gj q pastaj do ndodh. Kjo sht edhe arsyeja e rreshtave n spanjisht.

Akoma m tragjik version q Strummer kndon pr s gjalli kur pyet publikun A doni t festoni? Le t festojm…pse nuk festojm ndrsa t gjith miqt tani po vdesin?Pse thjesht nuk festojm…

N strofn e fundit lahen hesapet. Straight to hell ka aq shum referime vendesh, shtetesh e situatash saq ti gjesh t gjith sht gati e pamundur, shpesh jan fshehur a mbuluar nga koha. Por s’ka edhe shum rndsi, Strummer na thot q s’kan rndsi emrat, sepse ajo q u ndodh minatorve, fmijve apo emigranteve mund t ndodhte kudo, n do vend e n do moment tjetr. Toka e askujt e s’ka vend pr azil ktu, qart e bukur. Pastaj dhuron n nj fare mnyr prmbledhjen e gjithkaje edhe njkohsisht nj nder perlat e poezive rock. King Solomon, ai s’ka jetuar kurr nga kto ane. U bn referim t treve cilsis s mbretit, drejtsia e tij (minator), dashuris s tij pr muzikn (Imigrant, duan te kndojn gjith natn) dhe rrugs s gjat t popullit hebre pr tu kthyer n tokn e premtuar (Baba t lutem m o n shtpi, t gjith duan t shkojn n shtpi).

Por s’ka shtpi. Shkoni drejt e n ferr una!

Nga Darien Levani, tiranacalling.wordpress.com