Shqipëria 1918-1920, ethe mbijetese

Konfuzioni politik i Shqipërisë vazhdonte në prag  dhe pas përfundimit të  Luftës së Parë Botërore. Vendi nuk kishte asnjë qeveri të vetme të njohur, dhe shqiptarët ishin tejmase të shqetësuar, me arsyetim të drejtë, se Italia, Jugosllavia, dhe Greqia do ta hidhnin tej   pavarësinë e Shqipërisë dhe do të copëtonin vendin amë. Forcat italiane kontrollonin  veprimtarinë politike shqiptare në zonat ku ato i kishin zaptuar. Serbët, të cilët  dominonin dhe  diktonin  politikën e jashtme të Jugosllavisë pas Luftës së Parë Botërore, u përpoqën fort  për të marrë  Shqipërinë e veriut, ndërsa  grekët kërkonin  të kontrollonin  Shqipërinë jugore.
Një delegacion, i dërguar nga  Asambleja Kombëtare Shqiptare e pasluftës  që u mblodh  në Durrës në Dhjetor 1918, mbrojti interesat e Shqipërisë në Konferencën e Paqes në Paris, por konferenca  nuk denjoi të merrte parasysh  përfaqësimin zyrtar të  Shqipërisë . Asambleja Kombëtare, e  shqetësuar për të mbajtur të paprekur Shqipërinë, shprehu gatishmërinë për të pranuar mbrojtjen italiane dhe madje pranoi mundësinë e një princi  italian si  sundimtar,  vetëm me qëllimin e vetëm që Shqipëria  të mos zhdukej si njësi territoriale. Trupat serbe kryenin veprime të ashpra luftarake në zonat kufitare të populluara nga shqiptarë, ndërsa çetat e  luftëtarëve shqiptarë ndërmerrnin  veprime luftarake  në Serbi dhe në Mal të Zi.
Në Janar 1920, në Konferencën e Paqes në Paris, negociatorët nga Franca, Britania, dhe Greqia ranë dakord për të ndarë Shqipërinë në mes Jugosllavisë, Italisë, dhe Greqisë,  si një moment i volitshëm diplomatik duke patur si  qëllim gjetjen e një zgjidhje kompromisi të konfliktit territorial mes Italisë dhe Jugosllavisë. Marrëveshja u bë  pas shpinës së  shqiptarëve , pra pa prezencën e tyre dhe në mungesë të  negociatorit të  Shteteve të Bashkuara.
Anëtarët e Asamblesë së dytë  Kombëtare Shqiptare, të mbledhur  në Lushnjë e hodhën poshtë  planin  e ndarjes dhe paralajmëruan se shqiptarët do të merrnin armët për të mbrojtur pavarësinë e vendit dhe integritetin  e tyre territorial. Kongresi i Lushnjës u mbajt në pesë seanca ,nga 27 Janar  deri 31 janar 1920 , nga patriotët  shqiptarë, dhe kishte si objektiv njohjen  e situatës së çështjes shqiptare dhe masat që duhej  të merreshin për të shpëtuar Shqipërinë nga  copëtimi  mes vendeve të tjera, si efekt i  pas Luftës së Parë Botërore.
Kongresi  mblodhi delegatë  nga e gjithë Shqipëria;  Aqif Pashë Elbasani  u zgjodh si drejtues i punimeve të Kongresit  pasi ai vlerësohej nga qarqet intelektual  si një nga patriotët më të  mëdhenj të kohës. Asambleja  Kombëtare e  Lushnjës  emëroi një regjencë  me përbërje me  katër  personalitete për të qeverisur vendin dhe pikërisht Aqif Pashë Elbasani, Abdi bej Toptani, Monsinjor Luigj Bumçi dhe Dr.Mihal Turtulli, të cilët përfaqësonin krahinat kryesore të vendit dhe  katër komunitet fetare shqiptare, një bektashi, një sunit, një katolik dhe një ortodoks. U krijua gjithashtu një parlament me dy dhoma , në të cilën të zgjedhurit në dhomën e ulët, pra në  Dhomën  e Deputetëve (me një deputet për çdo 12.000  banorë në Shqipëri dhe një deputet për komunitetin shqiptar në Shtetet e Bashkuara të Amerikës),  caktuan antarë  nga radhët e veta në  Dhomën  e Lartë  , pra si përfaqësues në   Senat.
Në muajin Shkurt 1920, qeveria u vendos  në Tiranë, e cila u bë kryeqyteti i Shqipërisë. Një muaj  më vonë, në Mars 1920, Presidenti amerikan Woodrow Wilson ndërhyri për të bllokuar marrëveshjen  e  Parisit. Shtetet e Bashkuara theksuan mbështetjen e saj për pavarësinë e Shqipërisë, duke njohur një përfaqësues zyrtar   në Washington, dhe në 17 dhjetor 1920  Lidhja e Kombeve  e njohu sovranitetin e Shqipërisë duke pranuar atë si një anëtar  me të drejta të plota.
Ka një analizë dhe interpretim nga ana e Kolonel Hauz, Kob dhe Lipman, tre  këshilltarëve të Presidentit Wilson, mbi fjalimin e Presidentit Wilson prej 14 pikash, në vitin 1918, ku qartësohet pozicioni i kahershwm i SHBA për Shqipërinë. Në pikën 9 citohet: “Italia shfaqet në politikën e  Ballkanit nëpërmjet kërkesës së  saj për një protektorat mbi Shqipërinë dhe zotërimin e Vlorës. Nuk ngrihet  ndonjë kundërshtim serioz ndaj këtyre termave, por protektorati është i domosdoshëm të kontrollohet në  mënyrë të rreptë. Në se Italia bëhet protektore e Shqipërisë, jetesa në Shqipëri duhet të garantohet nga Lidhja e Kombeve. Ka një konflikt me Greqinë; për pretendimet e Greqisë për Epirin e Veriut , për atë  që është tani Shqipëria e Jugut. Kjo do ta sillte Greqinë më afër Vlorës, ndryshe nga sa dëshiron Italia”.
Megjithatë, kufijtë e vendit, mbetën për një kohë të gjatë të pazgjidhura... Ka kaluar afër një shekull, gjërat kanë ndryshuar shumë, ne tashmë mund të lëvizim pa viza si në Greqi,  po ashtu edhe në Itali dhe në vende të tjera të Europës. Megjithatë falenderimi  për Presidentin Willson dhe SHBA do të mbetet i përjetshëm.