Si lindi ceshtja came
Me gjithe botimet e shumta te ketyre njezet viteve historiografia origjinale mbi amerine vazhdon te mbetet sipas studiuesve deficitare ne raport me interesin e lexuesve dhe vete shkences. Kur historia e cameve me greket tashme i mbetet kohes qe te njohe pjesen me te erret asaj qe eshte zhdukur si ekzistence fizike tani behet e qarte permes nje botimi monografik. shte konsideruar monografi shkencore per amerine ne momentin e duhur ilustruar me dokumente dhe deshmi shumica e te cilave publikohen per here te pare. Ky botim eshte prezantuar dje nga shoqata ameria dhe shtepia botuese Naimi Lindja e ceshtjes came 1820-1943 me autore Blerina N. Sadiku
Me gjithe botimet e shumta te ketyre njezet viteve historiografia origjinale mbi Camerine vazhdon te mbetet sipas studiuesve deficitare ne raport me interesin e lexuesve dhe vete shkences. Kur historia e cameve me greket tashme i mbetet kohes qe te njohe pjesen me te erret asaj qe eshte zhdukur si ekzistence fizike tani behet e qarte permes nje botimi monografik. Eumlshte konsideruar monografi shkencore per Camerine ne momentin e duhur ilustruar me dokumente dhe deshmi shumica e te cilave publikohen per here te pare. Ky botim eshte prezantuar dje nga shoqata Cameria dhe shtepia botuese Naimi Lindja e ceshtjes came 1820-1943 me autore Blerina N. Sadiku ku mernin pjese edhe personalitete te kultures dhe politikes si profesoret Pellumb Xhufi Shaban Sinani Hajredin Isufi shkrimtari Sabri Godo kryetari i shoqates Cameria Artan Tane kryetari i partise se BDI-se dhe deputet ne parlamentin e Shqiperise Shpetim Idrizi kryetari i Bashkise se Durresit Vangjush Dako. Ne aktivitet pershendeti ne emer te MTKRS ministri Ferdinand Xhaferraj. Nje grup profesoresh dhe studentesh te Universitetit te Evropes Juglindore ne Tetove te udhehequr nga prof. Emil Kabashi ishin gjithashtu prezent ne provimin e monografise per Camerine.
Eumlshte kenaqesi dhe pergjegjesi njeherazi per mua si Minister i Kultures por edhe si deputet e qytetar i Durresit qe marr pjese dhe pershendes kete veprimtari promovuese ne te cilen me ane te vepres se studiueses se re Blerina Sadiku Lindja e ceshtjes came 1820 ndash 1943 rivjen per te gjithe ne kujtesa historike e mbrujtur me notat e nje realiteti tragjik dhe ky realitet eshte kalvari i popullit cam. Ky liber na ben te mendojme se per ceshtjen came ka ende per te hulumtuar dhe per te thene. Perndjekja dhe mohimi i se drejtes me themeltare per cdo komb ajo e mohimit te se drejtes per te jetuar tashme ka krijuar jo vetem kujtese por edhe ndergjegje kolektive qe nga deshmitaret qe bartin mbi vete gjurmet e atij gjenocidi e deri tek brezat me te rinj. Teksa lexoja faktet permbajtjen e brendise se vepres ne fjale me erdhi ne mend nje thenie e shkrimtarit te mirenjohur hebre Primo Levi autor i vepres se madhe romanore A eshte valle njeri ne te cilin autori pershkruan tmerret e mbijeteses ne kampin e Aushvicit. Kur nje gazetar e pyeti teksa Levi kishte botuar vepren e tij se cfare e shtynte ti rikthehej edhe njehere atij realitetit ai u pergjigj me fjalet Ata qe nuk do te mundin ta njohin te verteten Aushvic mund ta rindertojne ate serish. E dashur Blerina nje shenim i juaji teper modest per kontributin tuaj ne lemin e studimit mbi kete ceshtje e cila tashme eshte nderkombetarizuar me shtyn te bej edhe korrigjimin e rastit. Kjo veper nuk eshte aspak nje kontribut modest. Vete qenia njerezore eshte krijuar dhe ka mbijetuar fale gjerave te medha qe ka mundur ti sjelle gjithesise. Nje veper e cila prek nje ceshtje te madhe qe i perket dhe i kushtohet kombit shqiptar eshte e destinuar te beje pjese ne panteonin e veprave me vlere qe identifikojne ekzistencen tone perkrah kombeve te tjere - tha ministri Xhaferi ne fjalen e tij.
Sipas prof. dr. Pellumb Xhufi libri Lindja e ceshtjes came 1820-1943 i studiueses se re Blerina N. Sadiku pasuron ne nje menyre origjinale historiografine mbi Camerine e cila me gjithe botimet e shumta te ketyre njezet vjeteve te fundit vazhdon te mbetet deficitare ne raport me interesimin e lexuesit e te vete shkences. Ky liber qe pervecse eshte nje akt i vertete dashurie i autores Blerina Sadiku ndaj tokes se te pareve te saj eshte gjithashtu nje shpalosje te vertetash historike nga ato qe dikush do te donte te mbeteshin te fshehta e te panjohura perjete.
Ndersa prof. dr. Shaban Sinani nenvizoi se Blerina N. Sadiku e sheh lindjen e ceshtjes came si pjese te historise se rindertimit gjeopolitik te Ballkaneve pas daljes prej sundimit otoman qe pati kostot e veta te renda tek popujt e hershem sidomos tek shqiptaret. Kjo eshte nje ceshtje tejet e nderlikuar me implikime te drejtperdrejta te fuqise se traktateve nderperandorake te ndikimit te Fuqive te Medha te historise dramatike si u caktuan kufijte e shteteve qe moren pavaresine nga ish-perandoria osmane deri tek marreveshjet dypaleshe te hapura e te fshehta qe kjo e fundit ndertoi me shtetin grek me qellim qe te garantoheshin interesat e tyre te perbashketa.
Per historianin dhe autorin e disa librave per ceshtjen came Hajredin Isufi monografia e re Lindja e ceshtjes came e Blerina Sadikut na tregon se historia e drames came nuk mund te rishkruhet duke u mbeshtetur gjithnje ne ato burime qe dihen e jane te njohura deri dje por duke hulumtuar per burime te reja per ti sjelle lexuesit pjeset e munguara te historise se asaj treve qe eshte e pasur me histori dhe figura te shquara. Autorja Blerina N. Sadiku pasardhese e nje prej familjeve me te njohura te Camerise-familjes patriote Sadiku duke falenderuar asistencen e profesoreve P. Xhufi dhe H. Isufi gjate procesit te hartimit te librit dhe duke falenderuar me ne fund botimin cilesor te shtepise botuese Naimi tha se interesimi per tu njohur me historine dhe dramen e Camerise eshte bere pjese e pandare e jetes se saj duke nisur me diplomen universitare te mbrojtur me temen Diplomacia shqiptaro-greke ndaj ceshtjes came 1913-1944 e per te vijuar me kete liber te ri qe doli ne qarkullim pas nje pune te panderprere prej afro 5-6 vjetesh dhe pas nje kerkimi dhe konsultimi te gjere me dokumentet dhe literaturen ne arkivat shqiptare greke italiane gjermane etj.