Si ta llogarisin pensionin ata qe e perfitojne ne vitin 2008
Jonida Tashi
Vetem pak dite u kane mbetur te gjithe te interesuarve qe dalin per here te pare ne pension ose atyre qe jane ne prag te pensionit per te ditur se sa do te jete shuma e lekeve qe ata do te perfitojne gjate pleqerise. Koeficientet e indeksimit te pensioneve te miratuara ne daten 7 nentor jane botuar ne Fletoren Zyrtare. E thene ndryshe, keta jane koeficientet perfundimtare te vitit 2008 me te cilet ju mund te beni perllogaritjen fillestare te pensionit tuaj. Ne daten 1 janar te vitit qe vjen, ju mund te realizoni vete perllogaritjen e pensionit tuaj sipas udhezimeve te meposhtme.
Llogaritja
Per te llogaritur se sa do te jete shuma fillestare e pensionit nevojitet paga mesatare mujore e tre vjeteve ne 10 vitet e fundit te punes si dhe koeficientet e indeksimit. Shefi i Sektorit te Pergjithshem ne Akademine e Shkencave, Fadil Kepi, per gazeten “Albania” ka shpjeguar si mund te behet llogaritja e pensionit. Kepi ka sqaruar: ”Shuma e pensionit llogaritet me 75 per qind te pages neto mesatare te tre vjeteve rresht ne 10 vitet e fundit te punes. Keto tre vite pune shumezohen me koeficientet perkates te viteve qe merren per llogaritje”.
Perfituesit
Sipas Kepit, koeficientet e botuar ne Fletoren Zyrtare per vitin 2008 nuk kane ndikim per rritjen e pensioneve siç pretendojne pensionistet, por jane te vlefshem vetem per personat qe dalin per here te pare ne pension. “Indeksimi eshte per ata persona qe dalin per here te pare ne pension dhe jo per ata qe perfitojne aktualisht pension dhe pretendojne per rritje. Rritja e pensioneve nuk varet nga keta koeficiente, por nga vendimi qe mund te marre qeveria per rritjen e tyre”, - ka sqaruar specialisti i pensioneve Fadil Kepi. Çdo vit, duke filluar nga data 1 janar, baza e vleresuar individuale indeksohet me koeficientin, qe llogaritet si raport i kontributit mesatar per çdo person te siguruar, te mbledhur ne vitin e fundit kalendarik, kundrejt te njejtit tregues te vitit pararendes. Aktualisht, pensioni maksimal i pleqerise eshte 17.300 leke ne muaj pa kompensimet.
Humbja e te drejtes per pension
Kur personat e interesuar per te perfituar pension kane plotesuar moshen, por te dokumentuar kane me pak se 15 vjet pune te siguruar, ata nuk mund te marrin pension. Sipas Kepit, kjo kategori, perveçse ka plotesuar moshen per te perfituar pension, ka humbur dhe te drejten per te bere sigurim vullnetar apo te vetesigurohet ne bujqesi per te shtuar vitet e punes qe te arrije deri ne perfitimin e pjesshem. Kepi sugjeron: ”Qe te mos e humbin te drejten per te perfituar pension, u rekomandoj te gjithe personave qe jane ne prag te moshes per te dale ne pension qe te paraqiten prane zyrave te sigurimeve shoqerore per te bere mirellogaritjen e moshes dhe te viteve te punes ne menyre qe te sigurohen vullnetarisht”.
Vetesigurimi
Aktualisht, shuma mujore per t’u siguruar vullnetarisht eshte 3.140 leke. Nese pagesat per sigurimet vullnetare behen paradhenie per nje vit, behet nje zbritje 6 per qind e shumes. Kur sigurimi vullnetar behet per 6 muajt e ardhshem, zbritja eshte 3 per qind e vleres dhe per 3 muaj zbritja eshte 1.5 per qind e shumes se parapaguar. Ne rastet kur personat i kane vitet e punes per te perfituar pension, por u ka humbur libreza e punes apo nuk i gjenden dokumentet justifikuese ne qendrat e punes, komuna, arkiva etj. vitet e punes jane te vlefshme vetem me vendime te gjykates. Por nese nje person e ka plotesuar moshen e daljes ne pension dhe ka 35 vite pune te siguruara, por me deshiren e tij dhe te qendres se punes vazhdon te punoje, ai do te perfitoje pension vetem kur te nderprese marredhenien financiare me punen. Fadil Kepi ka sqaruar se koha e punuar ne emigracion qofte dhe e siguruar nuk njesohet me vitet e punes te punuar ne Shqiperi per efekte pensioni. Por periudhat e punuara ne shtete te ndryshme, te cilat jane te siguruara, jane te vlefshme per te marre pension kur te plotesohen kushtet sipas legjislacionit te shtetit perkates, perveç pensionit qe merr ne vendin tone.
Kushtet per te perfituar pension
Sipas ligjit, per te perfituar nje pension te plote pleqerie si femrat edhe meshkujt duhet te plotesojne dy kushte kryesore qe jane mosha dhe vitet e punes. Femrat duhet te kene mbushur moshen 58 vjeç dhe te kene 35 vite pune, ne te cilet perfshihen edhe kater vitet e shkolles se larte. Ndersa meshkujt duhet te jene 63 vjeç dhe te kene 35 vite pune, ku perfshihet dhe koha e sherbimit ushtarak. Gjithashtu, nje kusht tjeter eshte nderprerja e marredhenieve financiare me qendren e punes. Ne rastet kur te dyja gjinite kane plotesuar moshen e percaktuar me siper dhe kane nderprere marredheniet financiare me qendrat e punes, por gjithsej kane 15 deri nen 35 vite pune te siguruara nga profesionet e tyre ne sektore shteterore ose private, ata perfitojne pensione te pjesshme. Ndersa ne rastet kur te interesuarit pavaresisht nga gjinia kane te dokumentuar 34 vjet e 9 muaj pune te siguruar perseri ata perfitojne pension te pjesshem e konkretisht 99.8 per qind te pensionit te plote qe llogaritet duke pjesetuar 34 vjet e 9 muaj me 35 vjet pune te siguruar qe duhen per te marre pension te plote.
Koeficientet per vitin 2008
Koeficientet e indeksimit te bazes se vleresimit vjetor, individual, per llogaritjen fillestare te pensioneve, sipas viteve, jane si me poshte:
Per vitin 2006 1.00
Per vitin 2005 1.02
Per vitin 2004 1.12
Per vitin 2003 1.10
Per vitin 2002 1.09
Per vitin 2001 1.14
Per vitin 2000 1.07
Per vitin 1999 1.09
Per vitin 1998 1.05
Per vitin 1997 1.22
Per vitin 1996 1.09
Per vitin 1995 1.37
Per vitin 1994 1.32
Sipas legjislacionit per moshat e daljes ne pension behen keto perjashtime:
Gjykatesit e Gjykates se Larte dalin ne pension 65 vjeç, pavaresisht nga gjinia.
Gjykatesit e Gjykates Kushtetuese, femra dhe meshkuj, dalin ne pension ne moshen 70 vjeç.
Pedagoget me titull shkencor “Profesor” ne shkollat e larta dalin ne pension ne moshen 68 vjeç, pavaresisht nga gjinia.
Nenat qe kane lindur 6 ose me shume femije dalin ne pension ne moshen 50-vjeçare kur kane 30 vite pune te siguruara dhe femija i gjashte eshte mbi 8 vjeç.
Ushtaraket femra dalin ne pension ne moshen 44 vjeçe kur kane 12 vjet pune, ndersa meshkujt ne moshen 47 vjeç kur kane 15 vite pune te siguruara.
19 Dhjetor 2007