Sirenat :Qeniet mitike që çmendin marinarët

Nj histori e Papuas s vjetr tregon se nj siren femr ishte kapur n rrjetat e peshkimit. Ajo kishte lkur t holl, pothuajse t bardh, flok t gjat, t zinj me pamje shum njerzore, me prjashtim t gojs q dukej e uditshme, e drejt dhe me buzt e holla. Femrat posedonin organet seksuale t ngjashme me ato t njeriut, vetm ndryshimi i madh q kishin: nj kmb, nj gju e n kyin e kmbs jan t bashkuara si bishti i delfinit.

Legjendat e sirenave, por edhe disa dokumente mesjetare dhe t kohs son dshmojn kontakte dhe madje edhe kapjen e tyre, duke gzuar kshtu nj besueshmri t madhe n shum popuj t bots. Kto legjenda gjysmreale nuk ishin t huaja as pr arabt e as pr popujt e detarve t Indokins. Shkenctart britanik dhe francez thon se kto qenie jan t vrteta dhe u prkasin llojeve t gjallesave t detit, t quajtura dugongi dhe manats, t cilat kan nj bisht si delfint duke i klasifikuar ato si gjitar.

Sirena sht nj figur mitologjike e cila sht gjysmqenie humane e gjysmpeshk. Sirenat do t hyjn n legjendat njerzore si vajza t bukura t cilat u shfaqeshin ndonjher duke u knduar njerzve dhe perndive pr t’i magjepsur ata, si dhe pr t trhequr vmendjen e tyre nga puna. Tregime t tjera i paraqesin ato si shptimtaret e tyre nga mbytja. N legjenda gjithashtu thuhet se ato i marrin njerzit deri n mbretrin e tyre nnujore. N prralln e Hans Christian Andersenit, “Sirena e vogl”, ajo harron se njeriu nuk mund t marr frym nn uj, ndrsa t tjer thon se ato i mbysin njerzit nga smira apo inati. Lloje t tjera lidhur me krijesat mitike apo legjendare jan nimfat e ujit dhe magjistricat apo dhe kafsh q mund t transformojn veten n forma njerzore.

Historia e par e njohur pr sirenat shfaqet n Asiri, n vitin 1000 p.e.s. Atargatis, nna e mbretreshs asiriane Semiramis, ishte nj perndesh q donte nj bari t vdekshm dhe n proces e vrau at. E turpruar ajo u hodh n liqen pr t marr formn e nj peshku, por ujrat nuk do t fshihnin bukurin e saj hyjnore. Pas ksaj, ajo mori formn e nj sirene, nj njeriu mbi bel dhe peshku m posht. Grekt Atargatisin e njihnin nn emrin Derketo. Para 546 p.e.s, filozofi milesian Anaximandr propozoi q njerzit kishin dal nga nj specie ujore e kafshve. Ai mendonte se njerzit n fillimet e tyre nuk ekzistonin me formn njerzore. Kjo ide u rishfaq si hipoteza e majmunit ujor n shekullin e njzet. N nj tjetr legjend popullore, n at greke, sirena ishte motra e Aleksandrit t Madh, Thessalonika, e cila u kthye n nj siren pas vdekjes. Ajo jetoi, si thuhej, n Egje dhe kur ajo do t ndeshej me anije, do t’u bnte marinarve vetm pyetjen nga e cila varej edhe jeta e tyre: "A sht Mbreti Aleksandr gjall?” ku prgjigja e sakt do t ishte: "Ai jeton, mbretron dhe pushton botn”. Kjo prgjigje do t knaqte at dhe rrjedhimisht kjo do t bnte t qet dhe ujrat pr lundrim. do prgjigje tjetr do ta nxis at n nj trbim, pas s cils ajo do t ngrinte nj stuhi t tmerrshme, me dnime t caktuara pr do anije dhe marinar n bord.

Sirenat jan vn re edhe n folklorin britanik si ogur i fatit t keq si parathnse, por edhe si provokuese t tij. Variante t disa prej baladave t Sir Patrick Spens prshkruajn nj siren q flet pr anijet e dnuara, n disa, ajo u tregon atyre se nuk do t shohin tokn prsri dhe n disa t tjera, ajo i gnjen sikur ata jan afr bregut. Ato gjithashtu mund t jen nj shenj e motit t ashpr. Disa sirena t tjera madje u prshkruan si monstruoze n prmasa, deri n 2,000 kmb (610 m).

Po sipas legjendave, sirenat mund t notojn deri n lumenjt dhe liqenet e ujrave t mbla. Nj dit, n nj liqen pran shtpis s tij, nj pronar tokash n Lorntie pa nj grua q po mbytej dhe shkoi n ndihm t saj. Ishte nj shrbtor i tij q e trhoqi at prapa, duke paralajmruar se kjo ishte nj siren dhe n t njjtn koh sirena i brtiti nga pas se ajo do ta kishte vrar at n qoft se nuk do ta kishte trhequr shrbtori i tij.

N t tjera raste, sirena mund t jet m e mshirshme, edhe duke shruar njerzit nga plagt, por edhe duke i shptuar nga mbytjet. Disa tregime t tjera ngren pyetjen nse sirenat kishin shpirtra t pavdekshm si njerzit, por prgjigja sht negative.

Sirena e Varshavs nga ana tjetr u shfaq si simbol ku imazhet e nj sirene jan prdorur n stemat e ktij vendi si vul q prej mesit t shekullit t 14-t. Ndrsa n mesin e kombeve Neo Taíno t Karaibeve sirena quhet Aycayia. Atributet e saj lidhen me Jagua, perndeshn dhe lulen Hibiscus e Tiliaceus. Shembuj nga kultura t tjera jan Mami Wata e Perndimit dhe nga Afrika Qendrore, Kamerun, Irlanda dhe Skocia, Rusia dhe Ukraina, Brazili, Greqia etj. Nj siren e ujrave t mbla si krijes e folklorit evropian sht Melusine, i cili sht paraqitur ndonjher me dy bishta peshku dhe her t tjera me trup m t ult t nj gjarpri. N Japoni, madje, thuhet se ngrnia e mishit t nj ningyo (siren) mund t jap pavdeksi. N disa legjenda evropiane sirenat thuhen se kan qen pa fat.

Sirenat dhe tritont jan gjithashtu shenja t folklorit filipinas, ku ata jan t njohur si sirena dhe siyokoy. Njerzit javanez besojn se plazhi jugor n Java sht nj shtpi e mbretreshs javaneze siren Kidul.

Sirenat thuhet se kan qen t njohura pr ambicien e tyre, por edhe pr pafajsi dhe naivitet. Ato shpesh binin n dashuri me burrat e toks dhe ishin t gatshme t shkonin n rreziqe t mdha pr t provuar dashurin e tyre me njerzit. Pr fat t keq, sidomos me sirenat e reja, ato kan tendenc t harrojn se njerzit nuk mund t marrin frym nn uj. Homologt e tyre meshkuj, tritont, rrall jan t interesuar n shtjet e njerzimit, por n mitologjin finlandeze ata jan n gjendje t plotsojn dshirat, t shrojn smundje, t mallkojn etj.

Sipas librit t Dinnerstein Dorothy, “The Mermaid dhe Minotaur” (Sirena dhe minotauri), hibridet e njeriut-kafsh t tilla si Minotaur dhe sirena prcjellin raste t kuptuarit t t parve tan se qeniet njerzore jan jo shum t ndryshme nga kafsht.

Pr sa u prket dokumenteve, ekzistojn dy raporte kanadeze pr parjen e sirenave nga zona e Viktorias dhe Vankuverit, njra midis 1870-s dhe 1890-s, dhe tjetra nga viti 1967.

Po pr kt arsye n gushtin e 2009-s, n Izrael u ofrua nj mim nga SHBA-ja prej 1 milion dollarsh pr kdo q mund t provonte ekzistencn e nj sirene n brigjet e tij, pasi disa dhjetra njerz kishin njoftuar se kishin par nj siren q krcen n uj si nj delfin dhe duke
lojra n ajr para se t kthehej n thellsi.

Koht e fundit, zoologt amerikan u prballn me raporte t uditshme q vinin nga Papua New Guinea, kualiteti i t cilave dhe raportet e besueshmris ishin t vshtira pr t kundrshtuar. Antropolog Ray Wagner e Universitetit t Virxhinias ka mbledhur dshmit e qindra banorve t Papuas, t cilt pretendonin se kishin par te ashtuquajturit "Burrat e detit”, t ngjashm me qenie njerzore, por gjysma e trupit t poshtm prfundonte me nj bisht. Nj histori e Papuas s vjetr tregon se nj siren femr ishte kapur n rrjetat e peshkimit. Ajo kishte lkur t holl, pothuajse t bardh, flok t gjat, t zinj me pamje shum njerzore, me prjashtim t gojs q dukej e uditshme, e drejt dhe me buzt e holla. Femrat posedonin organet seksuale t ngjashme me ato t njeriut, vetm ndryshimi i madh q kishin: nj kmb, nj gju e n kyin e kmbs jan t bashkuara si bishti i delfinit. Kto krijesa, t cilat fiset baroke dhe nakela i quajn me emrin Ri, ushqehen me peshq t vegjl, kan frymmarrje si do gjitar dhe dgjojn si t gjith njerzit e zakonshm. N vitin 1983 biologu Ray Macka n Universitetin e ikagos thot: "Nj siren e vrtet - gjysmnjeri e gjysmpeshk - sht nj pamundsi gjenetike. Por kto krijesa mund t jen nj specie e panjohur e sirenave (grupi i gjitarve q prfshin dugongii dhe lamantinii)”. Ri (emri vendas i sirenave) mund t jet edhe si nj grup humanoid, t prodhuara nga defektet gjenetike. Antropologu Ray Wagner beson n "kushtet anatomike dhe evolucionare'', q kto krijesa mbartin n vetvete, por i diskutueshm sht origjinaliteti i raporteve. Nj ekspedit ne vitin 1983 u ngrit pr t zbuluar shumllojshmrin e ndryshme t peshqve. Gjat ksaj ekspedite u bn dhe dy fotografi t t ashtuquajturave sirena, por n distanca t mdha dhe fotot ishin jo fort bindse. Fotografit prshkruanin nj siren me bisht q notonte, me nj trup t holl me hark n siprfaqe t ujit. Pas largimit nga vendasit, shkenctart e ekspedits kan dhn nj raport pr kt ndodhi, i cili q nuk pati at shklqim q pritej.