Sot nuk ka letersi te shenjte

Bashkebisedime ballkanike ne episodin e dyte te njohjes me shkrimtare te Ballkanit dhe perceptimi te nje lexues rajonal ka pasur ne fokus shkrimtarin e njohur serb Vladimir Arsenijevic

Nuk dihet nese mund te jene te gjithe shkrimtaret dakord me nje deklarate qe beri dje shkrimtari serb Vladimir Arsenejevic Duhet te kuptojme se sot nuk ka ndarje instrumente qe ta bejne letersine si objekt te shenjte dhe se letersia nuk ka me nevoje per qasje idilike

Ne diten e trete te festivalit te poezise qe po organizohet ne Tirane nje takim i planifikuar per letersine ballkanike dhe lexuesin e saj si pjese e dyte e kesaj bisede ishin ftuar shkrimtari serb Arsenijevic perkthyesi yne Amik Kasoruho dhe shkrimtari Besnik Mustafaj. Pervec shkrimtarit serb dy te tjeret shqiptare nuk ishin te pranishem ndersa bashkebiseduesi i vetem qe mbeti u drejtua nga Agim Baci duke kerkuar lexuesin e letersise ballkanike.

Per te kuptuar pse buroi bashkebisedimi nga Arsenijevic se pari po bejme nje prezantim te ketij autori ballkanas. Vladimiri u lind ne Kroaci shkrimtar perkthyes botues dhe publicist i njohur ne Serbi si dhe laureat i disa cmimeve te rendesishme letrare. Ne vitin 1994 per romanin e tij U potpalublju atij i akordohet cmimi NIN duke e bere ate keshtu shkrimtarin me te ri te cilit i eshte akorduar ky cmim. Ky liber kunder luftes u perkthye shume shpejt ne me se 20 gjuhe te botes dhe e vendosi Vladimir Arsenijevicin ne listen e shkrimtareve serbe me te perkthyer ne Evrope. Qe nga ajo kohe Arsenijevic ka botuar edhe kater romane te tjera. Ai eshte nga botuesit tashme te mirenjohur dhe eshte nje nga themeluesit e shtepise botuese RENDE si dhe ka punuar si kryeredaktor i saj deri ne vitin 2007.

Arsenijevic e njeh cfare ndodh ne letersine ballkanike. Njeh lexuesin e saj dhe dje kete perballje e ka vleresuar pa shume alarm se letersia e sotme eshte paksa e humbur por njerezore dhe sipas tij keshtu duhet te mbetet letersia e shekullit XXI.

A eshte ne krize lexuesi ne Ballkan Arsenijevic thote prere se duhet cilesia e madhe per letersine. Por kontrovers ky shkrimtar edhe pohon se ne Ballkan nuk ke nevoje te shkruar me cilesi te madhe. Te gjitha arsyet permblidhen ne faktin se libri po behet nje shpenzim me kosto te madhe ndersa Ballkanin e ka perfshire nje vale e re konsumimi. Antitrupi i kesaj situate per shkrimtarin serb eshte e kunderta qe duhet te vije nga zvogelimi i numrit te lexuesve per te mos shpenzuar para per shije te perkohshme.

Megjithate atmosferen me entuziaste per letersine Arsenijevic e shikon tek bota e informacionit teknologjia qe ka perfshire sot zhvillimet globale pavaresisht problemeve lexuesin ne blogjet pa fund ne internet. Duke qene kjo bote e fuqishme e komunikimit Arsenijevic nuk e sheh si kercenim ashtu si shume shkrimtare qe jane hedhur sot ne debate per librat audio kunder tyre. Leksioni qe jep shkrimtari serb nga ky rrembim ndaj fuqise teknologjike eshte te koha qe shkrimtaret duhet tu kushtojne shkrimeve te tyre per ti bere sa me te ngjeshura e cilesore.

Kerkimi per lexues eshte gati i sfumuar dhe pa shume kokecarje per shkrimtarin serb pasi letersia tani nuk eshte ceshtje e nje imazhi te shenjte.

Letersia sot eshte paksa e perhumbur por njerezore por keshtu duhet te mbetet letersia ne shekullin XXI - pohon Arsenijevic.

Ky shkrimtar flet edhe per nje pervoje personale si shkrimtar serb duke treguar se vuajtjet e lexuesit ne vendin e tij i takojne nje shoqerie te ndare dyshazi ne natyre ideologjike e ndikuar nga ngjarjet e fundit.

Eumlshte politike kjo zone qe flet Arsenijevic per te cilen thote se ishte me e forte si carje ne shoqerine serbe ne vitet lsquo80-lsquo90 kur disa autore prodhonin letersi nacionaliste. Por sot lexuesi serb thote Arsenijevic eshte i prire drejt letersise evropiane dhe letersia ballkanike po behet me e kerkuar.

Ndonese nga autore te tjere dhe sidomos shqiptare nuk u tha asnje fjale per kete testim mbi lexuesin e vendit ne nje veshtrim me te gjere Arsenijevic do shprehej se lexuesi eshte i lodhur nga problemet e Ballkanit nga e kaluara.

Por cfare po ndodh sot me letersine ka te beje me nuhatjen e drejtperdrejte se si krijohet lexuesi sot cilat jane interesant e tij Nje arsye eshte edhe argumenti se ka dhe lexues qe jane te interesuar per gjysme letersi ese apo publicistike qe eshte gati letrare ku shtrohen opinione dhe ide pse jemi ne kete gjendje ne kete faze te historise sone. Ndersa mund te perseritet sipas Arsenijevic fenomeni i Kulles se Babelit nga muret gjuhesore qe jane ngritur mes vendeve. Rrefimi i shkrimtarit bullgar Alek Popov qe e botojme me poshte eshte nje ironi per muret gjuhesore.

Ndersa Arsenijevic tenton te shpjegoje pse serbet kane mure hipokrite sot kur shkruajne ne serbisht apo kroatisht dhe askush nuk perkthen nje veper.

Nga kjo pervoje gjuhesore shkrimtari serb thote se lexuesi eshte i lodhur edhe nga keto probleme duke iu kthyer letersise njegjuheshe. Kroatet per shembull jane te suksesshem ne Evrope dhe Arjan Leka ideatori i festivali eshte perpjekur dje te thote pse ka pretendime nga shkrimtaret per tu perkthyer ne gjuhet evropiane duke marre menjehere stampen se jane euroshkrimtare.

Ne te njejten dileme biseda e djeshme per lexuesin e letersise ballkanike ishte ne pretendimin per tu njohur ne vendet evropiane po a ka perkthyes ne Ballkan Apo ne Evrope do te vazhdojne ti perkthejne shkrimtaret nga gjuhet frenge gjermane dhe jo direkt nga gjuhet brenda rajonit.

Askush nuk mund te thote po ta pyesesh lexuesin ballkanas nese njeh nje autor serb apo shqiptar Pohimi eshte shkurt Nuk lexohen. Arsenijevic thote se kemi marre me pare rrugen per te njohur shume larg dhe pastaj veten tone dhe se njihet me mire letersia skandinave por jo e rajonit. Ne fokusin e djeshem me shkrimtarin serb kerkimi per lexuesin e mire dhe njohjen mes njeri tjetrit eshte pare si pune misionare.

Duken si detyra cfare rekomandohet sot per te shkruar drejt letersise duke evidentuar format e reja per te lexuar librat qofte audio elektronike apo ne versionin ne media te ndryshme vetem e vetem per tu prezantuar per lexuesit boterore.

Arsenijevic ka vecuar dhe nje argument shume te rendesishem per nje letersi te lire krahas asaj cilesore qe hidhet ne internet ka site pafund ku shkruhet letersi e mire shume e mire duke i shpetuar keshtu edhe politikave per librin qe duhet botuar.

Rruga e kibernetikes qe ka marre sot bota per shkrimtarin serb kerkon thjesht nje mendje te hapur pa kompleksitete me te cilen publiku duhet te edukohet.

Dhe kjo eshte nje ceshtje qe i takon mureve gjuhesore rrezimit ashtu sikurse letersia ka folur per fenomenin e Babelit.

Ka nje moment te mire qe pelqej te globalizmi qe ka te beje me shembjen e mureve gjuhesore. Kjo do te hedhe poshte pengesa te tjera. Identiteti na eshte dhene eshte bere nga distanca. Teknologjia po shkurton edhe distanca te tjera psikologjike dhe shpirterore. Te gjithe sot njohin elemente te kultures globale

Ne duhet te leme pas pjeseza te vetes te pushojme pak te qenit serb apo shqiptar dhe te jemi me boterore. Njohja me njeri tjetrin eshte nje mundesi qe po ofron sot bota - ishte kjo nje mbyllje e fokusit te djeshem per lexuesin dhe letersine ballkanike nga shkrimtari serb Vladimir Arsenijevic prej te cilit botojme dhe dekalogun e sjelle ne shqip ne revisten Poeteka.