Speciale/Ja nga vijnë problemet ekonomike të Greqisë

Historia e katastrofës ekonomike të një vendi që deri në vitin 2007 rritej jo si të tjerët, fjalë e llogari mashtruese si dhe shpenzime jashtë normalitetit

Pavarësisht masave shtrënguese të reja të miratuara dje nga Parlamenti grek për kredinë e dytë ndërkombëtare prej 130 miliard eurosh, hipoteza e një dështimi për vendin nuk është e paralajmëruar. Më 20 mars do të skadojnë obligacionet e lëshuara nga ana e Greqisë për një vlerë prej 14.5 miliardë eurosh. Pas miratimit të manovrës, ajo datë është më pak e frikshme, por ende sot, pavarësisht të gjitha shkurtimeve që i janë bërë shpenzimeve dhe sakrificat, qeveria shpenzon shumë më tepër se sa fiton nga të ardhurat fiskale. Situata mbetet mjaft kritike dhe këto problemet fillojnë që prej largu.   
Greqia rritej – Deri disa vite më parë vështirë se dikush mendonte se Greqia mund të katandisej në këtë situatë. Nga viti 2000 deri në vitin 2007, Greqia dukej një nga ekonomitë e eurozonës në formë më të mirë. Prodhimi i saj i brendshëm bruto u rrit edhe me 6 për qind, si në vitin 2003. Vetëm në vitin 2005 ka pasur një ngadalësim të lehtë në rritje, kur deficiti PBB u zgjerua dhe kishte për të paguar përsëri llogarinë e organizimit të Olimpiadës së Athinës të një viti më parë. Megjithatë, GDP u rrit edhe atë vit (+2,8%) dhe një manovër financiare që, ndër të tjera, kishte ngritur TVSH me 1% (nga 18-19%) e kishte çuar  GDP-në vitin 2006 të rritej më shumë se 4 pikë. Kështu, bankat dhe fondet e tjera private jepnin hua të holla në sasi të mëdha në Greqi dhe, ndryshe nga sot, me norma shumë të ulëta. Në atë kohë agjencitë e vlerësimit i jepnin borxhit grek vlerësimin “A”.   
Çasti vendimtar – Kriza financiare e vitit 2008 i ka ndryshuar gjërat. Ose më mirë, vuri në dukje problemet serioze që deri atëherë kishin mbetur të fshehur. Së pari, Greqia e ka pësuar veçanërisht krizën sepse ekonomia e saj është e bazuar kryesisht në sektorët e turizmit dhe të shpërndarjes, sektorë  veçanërisht të ndjeshëm ndaj ndryshimeve ekonomike në afat të shkurtër. Vetëm në vitin 2009 këto dy sektorë kanë pësuar një rënie në fitimet me më shumë se 15 për qind. Që atëherë, borxhi publik është rritur kohët e fundit dhe ka arritur në 262 miliardë euro. Në vitin 2004 ka qenë 168 miliardë.
Llogaritë mashtruese – Kjo është vetëm një pjesë e vogël e historisë. Greqia dhe si pasojë e gjithë eurozona, është në këtë situatë, sepse në vitet e fundit ka falsifikuar llogaritë e saj për të hyrë brenda parametrave të përcaktuara nga Traktati i Maastricht dhe kështu për të hyrë në valutën euro të miratuar në vitin 2001. Një pranim i parë ka qenë në vitin 2004, kur qeveria greke pranoi se kishte mashtruar për të hyrë në euro: Raporti i saj deficiti / GDP kurrë nuk ka qenë nën 3 për qind që nga viti 1999, tavani maksimal i kërkuar nga rregullat e përbashkëta europiane për të ruajtur stabilitetin e monedhës së vetme.   
Jo vetëm. Pas përfundimit të legjislaturës të udhëhequr nga partia e qendrës së djathtë, Demokracia e Re, në vitin 2009 kryeministri i ri Jorgos Papandreu (PASOK socialist) njoftoi se llogaritë ishin falsifikuar më tej nga qeveria e mëparshme dhe që për atë vit raporti deficit / GDP do të kishte arritur shifrën e madhe prej 12 për qind. Në fakt më pas do të arrinte në 15.4 për qind, tha drejtori i Institutit Kombëtar të Statistikave greke, që për këtë u akuzua se kishte deformuar vlerësimet. Instituti, i ngjashëm me ISTAT-in tonë, ka qenë rinovuar tërësisht dhe u bë i pavarur një vit më parë, pas dekadash të raporteve jo të besueshme dhe i ndikuar nga klasa politike.   
Në fillim të vitit 2010, doli se që nga viti 2001 Greqia do t’i kishte paguar miliona dollarë Goldman Sachs dhe bankave të tjera të investimeve, sepse ata mbuluan shumën e parave të kërkuara për të marrë hua nga tregjet. Qëllimi ishte i thjeshtë: marrja e sa më shumë parave për të marrë hua për të mbuluar kostot, duke rritur në këtë mënyrë deficitin dhe borxhin dhe duke mashtruar me Europën, duke vënë kështu në rrezik tërë strukturën e saj politike dhe ekonomike me të ashtuquajturin sëmundjeve ngjitëse " financiare ".   
Kolapsi përfundimtar – Fillimi i kolapsit përfundimtar ka ndodhur në dhjetor të vitit 2009, kur agjencitë e vlerësimit Fitch dhe Standard & Poor-s degraduan borxhin grek nga A në BBB + (siç ndodhi kohët e fundit në Itali). Këto njoftime ulën besimin e investitorëve në Greqi, në mënyrë që ajo të marrte hua me norma interesi gjithnjë e më të larta. Pas pak muajsh vlerësimi u bë "junk".   
Në prill të vitit 2010 euro-grupi, pra ministrat e financave të eurozonës, ofruan një paketë ndihme prej 30 miliardë eurosh përmes FMN-së. Greqia kundërshton. Pak ditë më vonë, duke pasur parasysh situatën e paqëndrueshme dhe vetë Greqia kërkon 45. Nuk do të mjaftojnë. Vetëm pas një muaji Bashkimit Europian dhe Fondi Monetar Ndërkombëtar dhanë një hua prej 110 miliardë eurosh në këmbim të shkurtimeve në shpenzimet publike dhe masave të rrepta shtrënguese. Nuk do të mjaftojnë as ato. Pavarësisht manovrave gjithnjë e më të vështira dhe protestave të dhunshme nëpër sheshe, 22 korriku 2011 do të miratohet nga Europa dhe nga FMN-ja borxhi i dytë prej 130 miliardë eurosh, që çoi në miratimin e manovrës së djeshme.   
Evasioni fiskal – Problemet e mëdha strukturore në Greqi janë të përqendruara kryesisht në një pikë: evazionin fiskal. Në Greqi çdo vit shteti humb deri në 30 miliardë euro për evazion fiskal: shifra është astronomike nëse konsiderohet se vendi ka njëmbëdhjetë milion banorë dhe një GDP nën 300 miliardë euro. Sipas Fondit Monetar Ndërkombëtar, 75 për qind e punëtorëve autonomë grekë deklaron më pak se 12 mijë euro, kufiri poshtë të cilit shpërthen përjashtimi i taksave. Sipas Institutit Brookings, ekonomia nëntokësore në Greqi është rreth 27.5 për qind e GDP-së, më e madhe e gjithë eurozonës. Kohët e fundit, ministri i Financave greke, Evangelos Venizelos, ka vendosur të botojë në gazeta mijëra emra të evazorёve fiskalë.   
Shpërdorimet – Rreth 80 për qind e shpenzimeve qeveritare ishte destinuar, të paktën deri disa muaj më parë, për pagat dhe pensionet e sektorit publik, i cili gjatë viteve është rritur gjithnjë e më shumë, madje edhe në kohë krize: mbi 700.000 njerëz punojnë në administratën publike, 25.000 nga ata ishin punësuar në vitet 2010 dhe 2011, kur gjendja ekonomike e vendit ishte e tmerrshme dhe kredia e parë ndërkombëtare tashmë ishte siguruar. Kjo e ka çuar ekonominë tashmë në rënie të lirë, pjesërisht për shkak të efekteve kufizuese të masave shtrënguese. Pasuria vjetore e prodhuar nga grekët ka rënë nga pothuajse 20 për qind – në 6 për qind në vitin 2011 në krahasim me fillim shekullit XXI. Borxhi i qeverisë greke është në pragun e 160 për qind të GDP-së: Europa dëshiron ta reduktojë atë në 120 në vitin 2020. Në vitin 2012, ekonomia greke do të tkurret me të paktën 3 për qind dhe nuk do të rritet për të paktën edhe disa vjet të tjerë. Papunësia u rrit nga 7.7 për qind në vitin 2008 në 17 për qind në vitin 2011 dhe sipas Fondit Monetar Ndërkombëtar do të rritet në 19.5 për qind në vitin 2013. Papunësia e të rinjve në Greqi është 47 për qind.   
Europa dhe veçanërisht Gjermania, për të evituar që një situatë të tillë mos të përsëritet më, i kërkojnë prej muajsh Greqisë ashpërsi e sakrifica. Manovra e djeshme përfshin privatizime, shkurtime në pensione (tashmë në moshën 65 vjeçare edhe për gratë gjatë vitit 2010 dhe zhbindëse nën 60 vjeç) dhe pagat nga rreth 20 për qind, shkarkime nga detyra në 150 mijë për nëpunësit civilë deri në vitin 2015, ri-kapitalizimin e bankave, shkurtime shëndetësore, kosto të enteve lokale dhe politike për të rikuperuar 4.5 miliardë euro në vit dhe në këtë mënyrë të shpëtohet Greqia nga falimentimi. Ndërkohë, negociatat janë duke u zhvilluar në mes të qeverisë dhe kreditorët privatë, të cilët do të jenë të gatshëm të pranojnë humbjet për 100 miliardë euro në vlerë nominale të bonove greke, me një zhvlerësim prej 65-70 për qind të investimit.
Rezultati i këtyre përpjekjeve nuk është i sigurt, duke pasur parasysh se shumë kanë frikë se situata është e pashpresë: Se masat e ashpra do të përkeqësojnë situatën, se pa ndërprerje dhe reforma sistemi ekonomik grek nuk është i qëndrueshëm, madje edhe jashtë euros, se për të shpëtuar një vend që ka falsifikuar llogaritë, duke blerë titujt e tij pa kushte është negative dhe e rrezikshme dhe se dështimi i tij do të ketë pasoja të mëdha sociale dhe do të tërheqë me vete më të pambrojturit e vendeve të eurozonës dhe se dalja e tij eventuale nga euro përveçse e rrezikshme  do të përbënte një precedent të rrezikshëm për vendet e tjera europiane në vështirësi. Të gjitha këto, ndoshta të vërteta.