Strategjia e gjeniut Leonardo da Vinci
Askush më mirë se Leonardo da Vinci nuk përfaqëson shpirtin e arritjet e epokës së Rilindjes. Artist, shkencëtar, shpikës, arkitekt e muzikant: dorëshkrimet e shumta të Leonardos mbulojnë argumente që shkojnë nga anatomia tek astronomia e fluturimi njerëzor
Askush m mir se Leonardo da Vinci nuk prfaqson shpirtin e arritjet e epoks s Rilindjes. Artist, shkenctar, shpiks, arkitekt e muzikant: dorshkrimet e shumta t Leonardos mbulojn argumente q shkojn nga anatomia tek astronomia e fluturimi njerzor. Sipas Neuro-linguistic Programming - Programit Neurogjuhsor (PNL) nj model i ri psikologjik, burimi i krijimtaris s pabesueshme t Leonardos qndronte n mendjen e tij e n strategjit mendore q ai prdorte pr t organizuar perceptimin sensorial t bots q e rrethonte.
Programi Neurogjuhsor (PNL) studion se si personat krijues e t suksesit prdorin funksionet mendore baz t shikimit, dgjimit, shijes, nuhatjes ndrsa jan duke menduar. Duke identifikuar strukturat njohse t nnkuptuara t gjenive si Leonardo, mund t’i bjm proceset e rezultatet e gjenialitetit m t qasshme pr ne e pr t tjert.
Duke prdorur Programin Neurogjuhsor (PNL) n ekzaminimin e fletoreve t Leonardos mund t arrijm n disa njohje t muara mbi ecurin e proceseve t tij mendore. Pr shembull, duke par aftsit e tij si artist e vzhgues, nuk sht befasuese t konstatosh se Leonardo para s gjithash ishte ndoshta nj mendimtar viziv. Ai shkruan: “Syri q prkufizohet si pasqyra e shpirtit, sht mjeti kryesor me an t t cilit kuptimi n mnyrn m t plot e komplete mund t vlersoj veprat e pafundme t natyrs; veshi sht i dyti, fiton kt rndsi nga fakti se dgjon gjra q jan par me sy. N qoft se ti historian, o poet, o matematikan nuk ke par kurr gjra, nuk do t jesh n gjendje ve t’i shkruash keq n shkrimet e tua. E n qoft se ti o poet prfaqson nj histori duke e prshkruar me penn, piktori me penelin e tij do ta kthej si sht m thjesht, n mnyr m t knaqshme e m pak t mrzitshme pr t’u kuptuar... Shkruaj n do vend emrin e Zotit dhe prfytyro imazhin e tij, do t shohsh se cila prej ktyre dy gjrave q po bn, do t frymzoj nderimin m t madh. N momentin q piktura prqafon n vetvete t gjitha format, nuk ke ln pas asgj vetm emrat e kto nuk jan universale si format. N qoft se ti ke rezultatet e proceseve t saj, ne kemi proceset e rezultatet t saj”.
Leonardo shpreh n mendimin e tij nj preferenc t qart pr sistemin viziv e l pas gjithka mbi sensin e shijes, nuhatjes, prekjes. Si pr mjaft gjeni t tjer krijues (p.sh. Albert Einstein), gjuha luan nj rol sekondar pr Leonardon. Shihet si nj mnyr pr t emruar e prshkruar zbulimet, por jo pr t’i
ato t reja.
Natyrisht aftsit e jashtzakonshme shkencore e artistike t Leonardos nuk vijn vetm nga fakti se ai sht nj vzhgues i aft viziv. Disa njohje t tjera pr procesin e tij krijues jan sjell nga argumentime t tilla:
“Nj mnyr pr t stimuluar e lvizur mendjen me an t shpikjeve t ndryshme.
Nuk do t abstenoj n vendosjen midis ktyre parimeve t nj stratagjeme t re, n konsiderimin se edhe pse mund t duket siprfaqsore e pothuajse qesharake, sht megjithat shum i dobishm drejtimi i mendjes ndaj shpikjeve t reja. E ky sht fakti se ndrsa shihni fardolloj muri me njolla t ngjyrave t ndryshme apo me przierje t llojeve t ndryshme gursh, nse jeni duke krijuar skena, do t jeni n gjendje t shihni n to nj ngjashmri me peizazhe t larmishme e t stolisura nga malet, lumenjt, gurt, shkmbinjt, pemt, fushat, luginat e gjera e grupe t tra kodrash. Do t jeni n gjendje t shihni beteja e figura n lvizje t shpejt e shprehje t uditshme mbi fytyr, kostume fantastike e nj numr i pafund gjrash q ju mund t’i ktheni n forma t ndryshme e t prfunduara mir. Me kto mure e przierje gursh t ndryshm ndodh pak a shum si me tingullin e nj kmbane, n muzikn e s cils mund t zbulosh do emr ose fjal q ti mund t imagjinosh”.
Ashti si nnvizon vet Leonardo, ky ushtrim mendor, siprfaqsisht banal e i kot, mund t jet shum i rndsishm. Ktu ai prshkruan nj mnyr pr t kultivuar e riforcuar nj proces prpuths kohor apo “sinestezia” q lidh eksperiencat e jashtme vizive me imazhet e ndrtuara brenda (Ve -> Vc). Dukshmrisht aftsia e palimituar shkencore dhe artistike e Leonardos nuk ishte thjesht nj funksion i aftsive t tij pr t par gjrat prreth tij, por mbi t gjitha pr t krijuar prfaqsime t tyre. Ai vet ka pranuar se “e drejta e imagjinats sht guida q frenon senset”.
Po t zhvendosim prmbajtjen e procesit t stimulimit t imagjinats Ve -> Vc nga shikimi i mureve dhe vzhgimi i zogjve n fluturim, mund t kuptojm se ky zakon i mendimit mund t instaloj nj proces t mueshme t paprgjegjshm, q i strvitur mir mund t vazhdoj t prodhoj rezultate t vlefshme. Megjithat, ky proces nuk shpjegon akoma shijen estetike t ushtruar nga Leonardo. Mona Liza, pr shembull, sht akoma sot pothuajse nj nga portretet m t famshme e t admiruara n bot.
Bukuria e saj trheqse universale derivon nga ndonj przierje, talenti i paimitueshm apo rrjedh nga fakti se (si mbron dhe Sigmund Freud) sht nj prfaqsi emocionale e memories s shtypur t nns s saj, nga e cila u nda gjat fmijris, apo sht m shum rezultat i nj strategjie t njohur q mund t msohet e madje mund t’ju msohet studentve t artit?
Nj prov interesante n mbshtetje t bindjes s Programit Neurogjuhsor (PNL) se gjenia e Leonardos mund t jet nj funksion i strategjive t organizmit mendor, sht prshkrimi i mposhtm, marr nga nj prej fletoreve t tij: “Zgjedhja e fytyrave interesante”
M duket se nuk sht nj veti e vogl e nj piktori aftsia pr t’u dhn nj aspekt t kndshm figurave t tij e se kush nuk sht natyralisht i prir pr kt veti, mund ta fitoj at me an t studimit, si i ofrohet rasti n mnyrn q vijon posht. Bj kujdes t marrsh tiparet m t mira t fytyrave t bukura, bukuria e t cilave sht e njohur nga gjykimi i prgjithshm e jo nga gjykimi yt personal, nga ana jote mund t kurthzohesh duke zgjedhur ato fytyra q ngjajn m shum me tnden, nga momenti q kto ngjashmri shpesh plqehen e po t jesh i shmtuar, nuk do t zgjedhsh fytyra trheqse, por do t krkoje fytyra t shmtuara, si shum piktor figurat e t cilve u ngjajn krijuesit t tyre, prandaj zgjidh fytyra t bukura, si t thash, e fiksoji n mendjen tnde”.
Ather ndoshta bukuria universale dhe enigmatike e Mona Lizs rrjedh nga fakti se Leonardoja thjesht kombinoi “tiparet m t mira t shum fytyrave, bukuria e t cilave sht e njohur nga gjykimi i prgjithshm”, si ka pranuar ai vet. Ndoshta kjo strategji e thjesht, por elegante, mund t zbatohet edhe n aspekte t tjera q nuk i prkasin portretit. E ndoshta duke msuar m shum vetveten e personat q na rrethojn “me proceset q ojn gjenit n rezultatet e tyre” sesa “me rezultatet e proceseve t tyre”, mund t arrijm nj rilindje moderne t aftsive njerzore.
Si pohon Leonardo n fund t nj prej fletoreve t tij:
“Kto ligje jan projektuar pr t ndihmuar e dhn nj gjykim t lir e t mir; gjykimi i mir vjen nga nj kuptim i mir, e nj kuptim i mir vjen nga nj arsye e ushtruar me ligje t mira e ligjet e mira jan bijt e nj prvoje t thelluar, e cila sht nna e prbashkt e t gjitha shkencave e arteve”.
Ajo ka bn nj si Leonardo da Vinci, nj person kaq i veant, nuk jan thjesht vetm rezultatet e krijimtaris s tij, por dhe procesi i tij krijues.
Skicat n fletoret e tij nuk jan vetm imazhet e asaj ka ai shihte prreth tij, por dhe si mendimi i tij prpunonte kto imazhe. Gjrat q u demonstron personave se si t mendosh n mnyr krijuese, jan po aq t rndsishme sa punimet e tij. Shum persona kan realizuar piktura t bukura. Leonardo prdori aftsit e tij artistike pr t tentuar t zbuloj dika nga bota q e rrethon e t’i prdor kto zbulime pr t prmirsuar kt bot. Ai zotronte nj program t caktuar e nj strategji q i lejonte t prgjithsonte krijimtarin e tij n shum zona t ndryshme.
Perktheu: Alba Kepi
Box
Strategjia krijuese e Leonardo da Vincit
1-Ndarja e sistemit n nj seri elementsh baz
2-Identifikimi i rezultateve q krkon t arrish
3-Merr nj element baz pr do shembull e kombinoji s bashku
4-Fokuso syt e tu mbi nj mur, mbi re, fusha etj., etj… dhe krko forma e lvizje relative me zgjedhjen tnde
5-Verifiko rezultatin n tri pika t ndryshme kndvshtrimi