Studimi, 40% e bizneseve korruptojn administratn. 37 % m mir të jap ryshfet sesa t paguaj taksat

N Shqipri 40% e bizneseve korruptojn me ryshfete administratn publike t tatim-taksave pr t marr shrbimet prej saj. Ndrsa 37 % e biznesit zgjedh m mir të jap ryshfet sesa t paguaj taksat.

Kto  jan t dhnat q publikon raporti i fundit i Organizats Ndrkombtare  t Puns (ILO – International  Labour Organization), n bashkpunim me Shoqatn Biznes Albania me seli n Tiran, n nj studim pr mnyrn sesi operon biznesi n Shqipri.  Raporti n fjal mbshtetet n t  dhnat e vjela nga anketimi i  500 ndrmarrjeve  t vogla dhe t mesme n nivel kombtar.  Konkluzioni  i tij kryesor sht se bizneset  zgjedhin ryshfetin n vend t ligjit n kushtet e nj administrate publike burokrate, jo efikase dhe t  korruptueshme. Raporti paraqet nj realitet ku 40% nga 500 bizneset e vogla dhe  t mesme t intervistuara, pranojn t ken paguar ryshfet pr t marr nga administrata publike shrbime. Sipas raportit subjektet private jan vonuar nga punonjsit e administrats tatimore, enkas q ti detyrojn t mbarojn punë duke u dhn para nn dor. Ndrsa  37% e tyre pohojn nj dukuri tjetr: rritjen e barrs fiskale dhe t tarifave t shrbimeve n at mas, q pr bizneset  kostoja del m e ult kur japin ryshfet nn dor sesa kur paguajn taksat.

Pse ryshfet  n vend t pagess s  taksave?

Raporti i Organizats Ndrkombtare t Puns dhe Shoqats Bisness Albania nnvizon edhe nj faktor tjetr: dshtimi i operimit prmes nj sistemi t kompjuterizuar pr t paguar taksat, shoqruar me presionet e administrats tatimore  prmes kontrolleve arbitrare, pr t krijuar kushte q bizneset tu japin m mir para nn dor sesa t paguajn gjobat.  Sipas ktij raporti  76% nga 500 bizneset e intervistuara jan t shqetsuar nga presioni q ushtron mbi ta administrata publike e tatimeve. Ndrsa  90 % e tyre e konsiderojn t ult efikasitetin me t cilin operon kjo administrat. Sipas raportit, dhnia e ryshfetit vjen edhe nga humbja e besimit tek sistemi gjyqsor, t cilin 90% e bizneseve t intervistuara e cilsojn thellsisht t korruptuar.

Gjysma e qytetarve t Shqipris japin ryshfet

Por nuk  jan vetm bizneset q preferojn ryshfetin n vend t zbatimit t ligjit. Nga nj sondazh n nivel rajonal, t kryer nga kompania e mirnjohur GALLUP n partneritet me Lëvizjen Europiane në Shqipëri, rezulton q 49% e shqiptarëve japin ryshfet pr t marr shërbime n sektort publik t mjekësis, gjyqësorit  dhe arsimit. Kjo shifr e v Shqiprin n krye t vendeve t rajonit pr dhnien e ryshfetit. Gledis Gjipali, Drejtor Ekzekutiv i Lëvizjes Europiane në Shqipëri, thot pr programin shqip t Deutsche Welle-s se sipas sondazhit, niveli i dhënies së ryshfetit në Bosnj Hercegovin është 18%, në Maqedoni 13%, në Mali të Zi dhe në Serbi 12%, në Kroaci 10% dhe  në Kosovë 9%.

Ryshfeti , legjislacioni dhe qytetart  

Një bashkjetes mes  mentalitetit, formimit kulturor nga njra an dhe kushteve social ekonomike nga ana tjetr, e kanë kthyer  ryshfetin n Shqipri n kmbim t shërbimeve nga sektori publik n nj dukuri q po fiton legjitimitet, si diçka normale, pothuajse e pashmangshme. Prof. Kosta Bajraba, ekspert n sociologji, thot pr programin shqip t Deutsche Welle-s, se n kt realitet luan rol vendimtar kalimi nga një shoqëri e mbyllur në një shoqëri të hapur, nga nj ekonomi e centralizuar n nj ekonomi të tregut të lire. Por sidomos  legjislacion i mangt.

Ritmi shumë i shpejtë i kalimit nga gjithçka publike në regjimin e kaluar, në private, ka bërë që punonjësit në sektorin publik të sillen me pasurinë dhe të mirat publike sikur të jenë t tyret, private,” thotë z.Bajraba. Por ajo që i jep ryshfetit përmasa dramatike në Shqipëri është mungesa e një legjislacioni të plotë, që do t’i pengonte nëpunësit publikë, të silleshin me pasurinë dhe të mirat publike në mënyrë private, thotë Kosta Bajraba.

Prof. Bajraba shton më tej se “n legjitimitetin e praktiks s ryshfetit n Shqipri nuk ka gisht vetm  korrupsioni n sektort publik por edhe vet qytetari, qoft ai biznesmen apo jo.  N Shqipri mungon vetdija e qytetarit pr t vepruar si individ, si pjesëtar aktiv n një komunitet që duhet të denoncojë dhe godasë praktikën e ryshfetit. Për të dyja palët, ata që e marrin dhe ata që japin ryshfet ka një mnyr për ta luftuar atë. Ky është zbatimi me dorë të hekurt i ligjit./DW