Sundimi i ligjit ideal të lashtë shtetëror
shtja q m s shumti i ka preokupuar mendjet filozofike dhe politike t kohs, duke u nisur q nga filozofi i njohur Platon e deri te John Rawls, ka qen qllimi dhe rruga q ndjek nj qeverisje apo shtet. Ata kan prcjell me vmendje t theksuar procesin e ecjes apo edhe funksionimit t shtetit, gjithashtu ata kan analizuar n thellsi piknisjen e qeverisjes dhe vizionin e saj deri te nj pikmbrritje qllimore, por gjithnj duke pasur t qart rrugn dhe punn e mir dhe efektive t institucioneve. Edhe pse forma e qeverisjes q nga koha e Platonit e deri te John Rawls ka ndryshuar mjaft, thelbi me t ciln ata jan marr n kuadr t qeverisjes dhe shtetit, sht baz edhe e qeverisjes s sotme demokratike dhe moderne.
Ndrsa tani sht ende evident preokupimi edhe i mass s sotme t politologve, reflektuesve, mendimtarve dhe intelektualve mendjempreht dhe vizionar se n 'drejtim sht duke shkuar dhe cili sht qllimi i qeverisjes dhe lidershipit t shtetit t mbikqyrur t Kosovs. Ekziston nj formulim i prgjithshm rreth qllimit t shtetit n vetvete se pa mbrojtjen e t drejtave themelore t njeriut dhe vendosjen e themeleve t saj n ligjin, drejtsin kushtetutn, pastaj pa nj qeverisje demokratike, efektive, efiiente, e moralshme dhe e veshur me dinjitet sht e destinuar t dshtoj n pafundsi si dhe ta shkel m dy kmb fati i marrzis e i turpit politik e nacional. N Kosov sht instaluar nj qeverisje e privilegjeve, kjo mnyr e rrnimit t ardhmris dhe ky mentalitet oriental i qeverisjes po e shpalos haptas shtetin e padrejtsive t mdha ndaj historis, zhvillimeve ekonomike, mirqenies qytetare dhe popullit n prgjithsi n aspiratat e tij pr t'iu bashkuar familjes evropiane.
Ndrkaq, sht po ashtu nj gj shum e rndsishme q duhet t nnvizohet se qllimi i qeverisjes s shtetit t mbikqyrur t Kosovs n rrugtimin e saj n proceset demokratike nuk u mbshtet mbi parimin e domosdoshm t sundimit t ligjit, demokratizimit dhe zhvillimit, por ajo sikur hoqi dor nga ky parim dhe filloi t merrej me ykla, egoizm dhe privilegje personale apo t bazuara n ndonj “ligj” t shpikur nga vet, gj q kjo qasje e ka uar qeverisjen e vendit n humnern e korrupsionit dhe dekadencs n t gjitha fushat.
Duhet ditur se sundimi i ligjit sht parim baz i qeverisjes shtetrore demokratike, prandaj ajo (institucionet e Kosovs) do duhej ta kishte kt si nj udhrrfyes pr veprimet e autoritetshme t shtetit, proceset demokratike dhe qllimin e saj t puns t bazuar gjithnj n rendin kushtetues dhe ligjin pr t gjith.
Jo rastsisht shkrimtari i njohur skocez presbiterian, Samuel Rutherford, ishte ndr t part autor modern q ofroi parimet teorike baz mbi sundimin e ligjit n librin e tij politik “Lex, Rex” t vitit 1644, i cili arriti q t sqaronte n detaje se pse duhet ndarja e pushteteve, gj q e bri at njrin nga autort e par modern t mbshtetjes mbi sundimin e ligjit dhe rendin juridik, nga kjo ai u b edhe pararends i kontrats sociale. Po ashtu, m pastaj, nga themelet e tij ndrtuan filozofin politike edhe shkrimtar t tjer si Thomas Hobes pastaj John Loke dhe m von Montesquieu n frymn e ligjeve t vitit 1748. Prandaj, shtja e sundimit t ligjit sht nj domosdoshmri, sepse vetm me an t ksaj qeverisja e nj shteti vendoset n binart e sigurt dhe ndrton ardhmrin e saj pa frik dhe t ndritshme, duke i vn kshtu n rregull dhe forcuar t gjitha muret e shtetit juridik e demokratik dhe proceset e sigurta n rrugn e zhvillimeve kombtare dhe ndrkombtare.
Nga kjo mund t themi se ligji dhe rendi duhet t fillojn t respektohen q nga lidershipi institucional e deri t qytetari i zakonshm sepse nse ligjet jan
nga vullneti kushtetues e juridik, ato duhet edhe t zbatohen dhe ky sht nj detyrim i madh, si i shtetit, ashtu edhe shoqris n prgjithsi.
Qllimi i shtetit dhe qeverisjes s tij duhet t jet q t gjitha institucionet shtetrore t saj t jen nn ligjin dhe rendin kushtetues, pra me nj fjal t'i nnshtrohen ligjit dhe kushtetuts n mnyr q t mos dal mbi to askush sepse nse dilet nga kto parime udhheqse t shtetit dhe qeverisjes, ather nuk flitet m pr sundim t ligjit apo rend kushtetues, por kjo automatikisht shndrrohet n nj qeverisje t njerzve, por pa ligje udhheqse dhe rend kushtetues, por t bazuar sipas shpikjeve apo dshirave t rastit dhe egoizmit. Ky nuk mund t quhet ndryshe vese “qeverisje e shtetit pa busull”. Megjithat, sht pr t'u nnvizuar qart se sundimi i ligjit sht konsideruar si nj ndr parakushtet pr demokracin e nj vendi, dhe si i till, ka shrbyer si nj baz e prgjithshme pr diskursin t drejtave t njeriut n mes t vendeve t cilat kan qen pjes e msimit t ABC-s s demokracis dhe shtetit kushtetues, demokratik e modern. Koncepti i sundimit t ligjit dhe arritja e idealit t tij sht i lidhur ngusht me veprimet e dinjitetshme dhe demokratike t qeverisjes s nj shteti, si dhe t nj lidershipi q politikn dhe sistemin qeveriss e konsideron si brum i dal nga vet vullneti kushtetues dhe rendi juridik dhe se vetm mbi kt baz ajo mund t ec mbar duke e ndrtuar shtetin dhe duke e zhvilluar at n t gjitha sferat e tij. Duke ditur se sundimi i ligjit sht nj ideal i lasht, edhe sot e ksaj dite vazhdon t jet nj ndr sistemet e rregullave t rndsishme ligjore t nj shteti dhe sistemit qeveriss, po ashtu sundimi i ligjit bazohet edhe n konceptin e prezumimit t pafajsis, se t gjith individt jan t pafajshm derisa fajsia e tyre t provohet ligjrisht. Pastaj, t barazis ligjore se t gjith individve u jan dhn t drejta t barabarta, pa dallim nga reputacioni i tyre politik, social etj. Pra, me nj fjal, t gjith njerzit q nga lidershipi institucional jan t barabart para ligjit dhe t gjith duhet t jen nn ligj. Kjo na kujton at q thoshte Montesquieu se ligji "duhet t jet si vdekja, t cilit askush s'mund t'i shptoj”. Ndrkaq, n shtetin e mbikqyrur t Kosovs vrehet nj gjendje e mendur dhe e neveritshme, kjo gjendje vjen si rezultat i sindromit t korrupsionit, nj fenomen ky q sht
penges edhe pr shum vende tjera n rrugtimin e tyre drejt s ardhmes.
Dhe krejt n fund, korrupsioni n Kosov ka qen q nga lirimi i vendit e m pas nj ndr sfidat serioze t zhvillimit t vendit n rrafshin e demokracis, t shtetit juridik, ekonomis s qndrueshme dhe rrugtimin e Kosovs n proceset e integrimit n strukturat euroatlantike. Mungesa e guximit dhe veprimit t lufts kundr ktij fenomeni rrnues t shtetit q nga fillimi ka sjell me vete gjat gjith procesit q nga paslufta e kndej dshtimin si antitez e suksesit t lidershipit t Kosovs.
N fushn politike, korrupsioni ka dmtuar rnd demokracin dhe qeverisjen e mir, ndrsa n fushn ekonomike ka dmtuar vendin, duke e gjunjzuar thell n mjerim social e ekonomik. Ndrsa n kuptimin moral, korrupsioni n vend ka sjell dekadentizm dhe hedonizm qeveriss, gj q ka penguar proceset dhe rrugt e sistemit demokratik, ka mbyllur rrugt e frymmarrjes shtetrore dhe ka sjell devijimin e proceseve n t gjitha fushat e saj. Gjithashtu, shihet qart se korrupsioni ka reduktuar prgjegjshmrin dhe ka deformuar prfaqsimin n hartimin e politikave t shndosha dhe zhvillimeve pozitive t shtetit t mbikqyrur t Kosovs. N t njjtn koh, korrupsioni ka minuar legjitimitetin e qeveris s shtetit t mbikqyrur t Kosovs dhe t vlerave t tilla demokratike, besimin dhe konceptin e t qeverisurit mir, me efikasitet dhe me efektivitet. Kosova, tani me kto dukuri t errta, m shum po i ngjason ndonj vendi afrikan dhe aziatik sesa ndonj vendi q synon t zhvillohet n mnyr t shndetshme n t gjitha fushat si dhe t nj vendi q ka si qllim integrimin n familjen evropiane. Sidoqoft, sht e rndsishme q aktivizimi i misionit ndrkombtar EULEX n sundimin e ligjit, n luftn kundr korrupsionit n vend duhet t shikohet nga t gjith si nj veprim q i kontribuon ndrtimit t shtetit, zhvillimit, demokracis dhe ecjes s Kosovs n proceset e integrimit n strukturat euroatlantike. Gjithashtu, n kt proces tepr serioz t sundimit t ligjit, t lufts kundr korrupsionit, askush nuk duhet t ket frik, por t inkurajohet edhe m shum q lufta ndaj ksaj t keqeje t shkoj deri n fund, sepse vetm kshtu Kosova mund t dal nga gjendja e errt n gjendje t ndritshme t proceseve dhe t znies s hapit t vendeve n rrugn e integrimit n strukturat e Bashkimit Evropian.