Njeriu i projektuar!

Kohë më parë, në Galerinë Artistike të Ministrisë së Kulturës, në Prishtinë, ekspozoi piktori tiranas Mustafa Arapi, i cili prezantua me realizimet e përzgjedhura pikturale, grafike dhe vizatimore;

Ndonse kan kaluar afro dy dekada nga shembja e sistemit totalitar n Shqipri, ku m shum e ku m pak, ende ruhet fryma natyraliste dhe imitative e konceptimit dhe e shprehjes n piktur, skulptur etj. Megjithat, ekziston nj plejad e tr krijuesish q m n fund kuptuan se duhet t transcedetojn, t frymojn me koncepte artistike moderne, pra duhet t ecin dhe t frekuentojn me kohn, me krkesat e saj kreative dhe estetike. Mu pr kt, braktisen klishet imitative t realizmit-socialist dhe me ter qenien u konvertuan apo m mir t thuhet, u hodhn n botn e artit bashkkohor, sado q arti bashkkohor, prkatsisht moderniteti artistik, nuk ndalon dot trajtimin temave tradicionale, t natyrs, t peizazhit, vemas nse ato jan peizazhe t bukura dhe poetike, si ishin ato t shum piktorve shqiptar, pra edhe imazhet peizazhiste t Mustafa Arapit.

Sido q t jet, piktori Mustafa Arapi iu bashkngjit elits artistike shqiptare, e cila tashm me t madhe sht katandisur me problemet e artit t kohs son, t cilsuar modern, postmodern e me nofka t tjera, q gjithashtu me t madhe, po rend drejt prurjeve dhe gjetjeve t reja tematike e shprehimore.

Mustafa Arapi u lind m 1950, n Tiran, ku mbaroi liceun artistik “Jordan Misja”, kurse n Institutin e Lart t Arteve u diplomua pr Piktur dhe Grafik. Mustafa Arapi pati shum prononcime individuale dhe sosh kolektive n Tiran, Durrs, si dhe n Shkup, Ankara, Aleksandri, Poloni, Itali. I punsuar afro 3 dekada n Institutin e Monumenteve t Kulturs, qe vazhdimisht n kontakt me veprat dhe pasurit q ka pasur dhe ka Shqipria, me ikonografin onufriane, me afresket dhe arabeskat murale t xhamive etj. Krahas punve konservuese e restauruese, M. Arapi u mor, madje n mnyr pasionante, edhe me studime teorike t artit dhe t artistve mesjetar, duke filluar nga Onufri dhe piktort e tjer q do ta trashgojn namin dhe artin e tij.

Realizimet e krijuara pas demokratizimit t jets politike e shoqrore shqiptare, nga Mustafa Arapi, nxjerrin n drit nj piktor tjetr, nj analitik racional, njkohsisht - i cili bosht filozofik t krejt krijimtaris s tij artistike ka kohn dhe njeriun e projektuar n t. Pr piktorin njeriu sht univers i madh sfidash, kundrthniesh e defektesh morale nga m t uditshmet, duke filluar nga barbaria, mizoria, tradhtia e deri tek primitivizmi dhe pabesia. Mu pr kt piktori klith: “Ku po shkon njeri?” (Quo vadis homo?!”).

Klithja e tij sht kushtrim dhe ftes apo m mir t themi sht lutje, q ai ia bn njeriut q t kthehet n elementin e vet human e moral. Madje, edhe jetn dhe vdekjen q jan dy realitete t qenies njerzore dhe t universit organik, n prgjithsi, autori i projekton sipas konceptit t kohs, e cila tashm konsiderohet si tem transdisiplinare n shum sfera t dijes dhe vetdijes njerzore, pra edhe n art. Duke artikuluar dimensionin e kohs n artin e tij piktural, grafik e vizatimor, piktori yn, M. Arapi, artikulon nj fenomen shkencor fizik, filozofik, historik, dialektik, estetik etj., t cilin Hegeli e ngriti n nivelin m t lart t fenomenologjis s shpirtit dhe t mendjes s tij filozofike.

Ngjizur me kohn autori qmton edhe hapsirn, pr t ciln Aristoteli thoshte se sht dukuri fenomenologjike q shpjegon do gj, por vet nuk mund t shpjegohet me asgj. At piktori mton ta njmendsoj prmes gams s errt koloristike e me an t imazheve iluzioniste metafizike, n mbarimin e t cilave gjendet fillimi apo anasjelltas. N projeksionet pikturale, grafike, vizatimore t artistit Mustafa Arapi kohn dhe hapsirn i gjejm t shtresuara si dikotomi dialektikisht t determinuar, simbolikisht t kuptimsuar, estetikisht t artikuluar, brenda t cils ai vendos universin e tij tematik, prmbajtsor dhe shprehimor, dashurin pasionante t t krijuarit, q sht m e madhe se jeta, m madhshtore se vdekja.

Ajo q piktori dhe grafiku M. Arapi prezantoi n Prishtin, sht przgjedhje nga katr ciklet, t cilat i sistemoi n nj t vetme trsi tematike t quajtur “Universalis”. ’ka universalizon, ’ka trajton ky cikl, kohn dhe hapsirn dhe njeriun e katandisur n to, apo dialektikn e transformimit t bots organike-kalimin e saj nga trajta n trajt, apo synon t rikuptimsoj lashtsin, pr ta
m t afrt pr shekullin ton, duke ia ruajtur asaj aromn mesjetare t temjanit, ngjyrn e pergamit dhe strukturn e papirusit? Nj pjes bukur t mir t prvojs s tij shumvjeare prej restauruesi, ky krijues e bart edhe n artin e vet, jo duke e kopjuar, por duke e transponuar sipas diktateve t shpirtit estetik vetanak. Jan kto prfytyrime imagjinare dhe imagjinative q flasin pr jetn dhe vdekjen, pr ngadhnjimin dhe dshtimin, pr legjendat epike dhe baladat, pr makthet dhe dhembjet, por edhe pr specifikat e etnosit ton - etnosit shqiptar.

“Balad pr malsorin” quhet nj kompozicion, ku paraqitet rugovasi me shall rreth koke, q sipas piktorit, sht qefini i malsorit, trimit t maleve, t cilin ai e bart si fatin, si jetn, ngado q vete, pra edhe n luft. Autori i jep rendsi do detaji e sekuence kompozicionale, gjithnj i prir t materializoj sa m tepr, jo vetm konceptin, por edhe draprin, pra formn me t ciln ai konkretizon imazhet vizuale. Pr materializimin e ides, piktori prdor figurn dhe figuracionin, format grafike, indin linear t fisnikruar me sepi, q sht nj lloj tushi apo lngu q imazheve t ekspozuara u jep iluzionin e lashtsis, i bn m inventive. Mbi t gjitha, piktori prdor simbolikn, mnyrn m sublime t konkretizimit t konceptit ideor, q n artin e tij paraqitet prmes imazheve metafizike e t gjallesave formash e trajtash t ndryshme. sht ky reflektim i fuqishm i universit artistik, shprehimor e tematik i artistit Mustafa Arapi, i cili tashm ka hyr n radhn elitare t artistve q po krijojn etap t re n artin pamor t Shqipris.