Takimi i Davos 2022 ishte një mundësi e humbur mbi globalizimin
Takimi i parë i Forumit Ekonomik Botëror në më shumë se dy vjet ishte dukshëm i ndryshëm nga shumë konferenca të mëparshme të Davos-it që kam marrë pjesë që nga viti 1995. Nuk ishte vetëm se bora e ndritshme dhe qielli i pastër i janarit u zëvendësuan nga pista të zhveshura skish dhe një maj i zymtë shiu. Përkundrazi, ishte se një forum tradicionalisht i angazhuar për të mbrojtur globalizimin ishte i shqetësuar kryesisht me dështimet e globalizimit: zinxhirët e prishur të furnizimit, inflacioni i çmimeve të ushqimit dhe energjisë dhe një regjim i pronësisë intelektuale (IP) që la miliarda pa vaksina kundër Covid-19. se disa kompani të barnave mund të fitojnë miliarda fitime shtesë.
Ndër përgjigjet e propozuara ndaj këtyre problemeve janë prodhimi i “rishfaqjes” ose “mik-bregut” dhe miratimi i “politikave industriale për të rritur kapacitetet e vendit për të prodhuar”. Ikën kohët kur të gjithë dukej se po punonin për një botë pa kufij; befas, të gjithë e kuptojnë se të paktën disa kufij kombëtarë janë kyç për zhvillimin ekonomik dhe sigurinë.
Për avokatët e dikurshëm të globalizimit të papenguar, kjo turmë ka rezultuar në disonancë njohëse, sepse grupi i ri i propozimeve të politikave nënkupton se rregullat e vjetra të sistemit ndërkombëtar tregtar do të përkulen ose thyhen. Në pamundësi për të pajtuar miqësinë me parimin e tregtisë së lirë dhe jodiskriminuese, shumica e liderëve të biznesit dhe politikës në Davos iu drejtuan fjalëve të paqarta. Kishte shumë pak kërkime rreth asaj se si dhe pse gjërat kanë shkuar kaq keq, ose për arsyetimin me të meta, hiperoptimist që mbizotëronte gjatë lulëzimit të globalizimit.
Natyrisht, problemi nuk është vetëm globalizimi. E gjithë ekonomia jonë e tregut ka treguar mungesë elasticiteti. Ne në thelb ndërtuam makina pa goma rezervë – duke rrahur disa dollarë nga çmimi sot, duke i kushtuar pak vëmendje nevojave të së ardhmes. Sistemet e inventarit në kohë ishin risi të mrekullueshme për sa kohë që ekonomia përballej vetëm me shqetësime të vogla; por ato ishin një fatkeqësi përballë mbylljeve të Covid-19, duke krijuar kaskada të mungesës së furnizimit (si p.sh. kur mungesa e mikroçipëve çoi në mungesën e makinave të reja).
Siç paralajmërova në librin tim të vitit 2006, Making Globalization Work, tregjet bëjnë një punë të tmerrshme për të “çmuar” rrezikun (për të njëjtën arsye që ata nuk i vlerësojnë emetimet e dioksidit të karbonit). Konsideroni Gjermaninë, e cila zgjodhi ta bëjë ekonominë e saj të varur nga furnizimet e gazit nga Rusia, një partner tregtar dukshëm jo i besueshëm. Tani, ajo po përballet me pasoja që ishin të parashikueshme dhe të parashikuara.
Siç e pranoi Adam Smith në shekullin e 18-të, kapitalizmi nuk është një sistem i vetë-qëndrueshëm, sepse ka një tendencë të natyrshme drejt monopolit. Megjithatë, që kur ish-presidenti i SHBA-së Ronald Reagan dhe ish-kryeministrja britanike Margaret Thatcher filluan një epokë “derregullimi”, rritja e përqendrimit të tregut është bërë normë, dhe jo vetëm në sektorë të profilit të lartë si tregtia elektronike dhe mediat sociale. Mungesa katastrofike e formulave për fëmijë në SHBA këtë pranverë ishte vetë rezultat i monopolizimit. Pasi Abbott u detyrua të pezullonte prodhimin për shkak të shqetësimeve të sigurisë, amerikanët shpejt kuptuan se vetëm një kompani përbën pothuajse gjysmën e furnizimit në SHBA.
Pasojat politike të dështimeve të globalizimit u shfaqën gjithashtu plotësisht në Davos këtë vit. Kur Rusia pushtoi Ukrainën, Kremlini u dënua menjëherë dhe pothuajse universalisht. Por tre muaj më vonë, tregjet në zhvillim dhe vendet në zhvillim (EMDC) kanë adoptuar pozicione më të paqarta. Shumë veta theksojnë hipokrizinë e SHBA-së në kërkimin e përgjegjësisë për agresionin e Rusisë, edhe pse ajo pushtoi Irakun me pretekste të rreme në 2003.
EMDC-të theksojnë gjithashtu historinë më të re të nacionalizmit të vaksinave nga Evropa dhe SHBA-ja, e cila është mbështetur përmes dispozitave të Organizatës Botërore të Tregtisë për IP, të cilat u imponuan atyre 30 vjet më parë. Dhe janë EMDC-të ato që tani po mbajnë barrën e çmimeve më të larta të ushqimit dhe energjisë. Të kombinuara me padrejtësitë historike, këto zhvillime të fundit kanë diskredituar mbrojtjen perëndimore të demokracisë dhe sundimit ndërkombëtar të ligjit.
Sigurisht, shumë vende që refuzojnë të mbështesin mbrojtjen e demokracisë nga SHBA-të nuk janë gjithsesi demokratike. Por vendet e tjera janë, dhe qëndrimi i SHBA-së për të udhëhequr atë luftë është minuar nga dështimet e veta – nga racizmi sistematik dhe flirtimi i administratës Trump me autoritarët deri te përpjekjet e vazhdueshme të partisë republikane për të shtypur votimin dhe për të larguar vëmendjen nga kryengritja e 6 janarit 2021 në Kapitolin e SHBA.
Mënyra më e mirë përpara për SHBA-në do të ishte të tregonte solidaritet më të madh me EMDC-të duke i ndihmuar ata të menaxhojnë kostot në rritje të ushqimit dhe energjisë. Kjo mund të bëhet duke rialokuar të drejtat e veçanta të tërheqjes së vendeve të pasura (aktivi rezervë i Fondit Monetar Ndërkombëtar) dhe duke mbështetur një heqje të fortë të IP Covid-19 në OBT.
Për më tepër, çmimet e larta të ushqimit dhe energjisë ka të ngjarë të shkaktojnë kriza borxhi në shumë vende të varfra, duke komplikuar më tej pabarazitë tragjike të pandemisë. Nëse SHBA-ja dhe Evropa duan të tregojnë lidership të vërtetë global, ata do të ndalojnë së bashku me bankat dhe kreditorët e mëdhenj që joshin vendet të marrin më shumë borxhe sesa mund të përballonin.
Pas katër dekadash kampionimi të globalizimit, është e qartë se turma e Davosit keqmenaxhoi gjërat. Ai premtoi prosperitet për vendet e zhvilluara dhe ato në zhvillim. Por ndërsa gjigantët e korporatave në veriun global u pasuruan, proceset që mund t’i kishin bërë të gjithë më mirë, në vend të kësaj, kishin bërë armiq kudo. “Ekonomia e zbehtë”, pretendimi se pasurimi i të pasurve do të përfitonte automatikisht të gjithë, ishte një mashtrim – një ide që nuk kishte as teori dhe as prova pas saj.
Takimi i këtij viti në Davos ishte një mundësi e humbur. Mund të ishte një rast për reflektim serioz mbi vendimet dhe politikat që e sollën botën këtu ku është sot. Tani që globalizimi ka arritur kulmin, ne mund të shpresojmë vetëm se do të bëjmë më mirë në menaxhimin e rënies së tij sesa në menaxhimin e rritjes së tij.
Shënim : Autori Joseph E Stiglitz është një laureat i Nobelit në ekonomi, profesor universiteti në Universitetin e Kolumbisë dhe një ish-kryekonomist i Bankës Botërore.
(Sipas The Guardian)