Tavani i Ruleve Nje industri e gdhendjes ne dru

Tavani i baneses se Ruleve do te ekspozohet ne pavijonin e etnografise ne Muzeun Kombetar Historik i cili eshte duke u punuar. Fale projektit per ngritjen e pavijonit etnografik ne MKH eshte duke u bere restaurimi i shume objekteve me natyre etnografike. Frederik Stamati shefi i Laboratorit te Konservimit dhe Arkeometrise tregon se si po behet restaurimi i ketyre objekteve dhe konkretisht tavani i baneses se Ruleve. Dekoracionet jane te demtuara. Ne menduam se ato ishin te demtuara nga koha por gjate restaurimit u pa se keto pjeset e demtuara ishin te ngjitura pra jane marre gdhendje te cilat i kane kthyer gdhendjet e demtuara ne trekendesha...

Afro 37 vjet me pare Instituti i Monumenteve te Kultures urdheroi Genc Samimin dhe personat e tjere me te cilet ai punonte qe te shkulnin tavanin e baneses se Ruleve ne Berat. Ne kujtimet e Samimit ky ishte nje urdher qe vinte nga lart pasi tavani do ta shpaloste bukurine e tij jashte vendit ne France. Atehere u urdheruam ne mirepo ishte problem sepse ishte tavan me nje bukuri te jashtezakonshme dhe i ndertuar ne nje periudhe goxha te vjeter. U detyruam qe me specialiste te deges se monumenteve te Beratit pasi kontrolluam pjesen e siperme te catise pasi e pame mire e mire nga poshte vendosem dhe e zberthyem ne 6 pjese kemi hequr 4 pjeset anesore trekendeshat i quanim neve dhe me pas dy pjese te rozetes - kujton Samimi. Tavani i baneses se Ruleve do te ekspozohet ne pavijonin e etnografise ne Muzeun Kombetar Historik i cili eshte duke u punuar. Fale projektit per ngritjen e pavijonit etnografik ne MKH eshte duke u bere restaurimi i shume objekteve me natyre etnografike. Frederik Stamati shefi i Laboratorit te Konservimit dhe Arkeometrise tregon se si po behet restaurimi i ketyre objekteve dhe konkretisht tavani i baneses se Ruleve. Frederiku shprehet qarte se i vjen shume keq qe ky tavan ka pesuar shume demtime qe me raste nuk kane pasur per se te ndodhnin. Demtime keto qe mund te kene ndodhur gjate fazes qe objekti po pergatitej te cohej ne France. Nga ana tjeter Samimi thekson qarte veshtiresite e medha qe kishin ne ate kohe per ta sjelle tavanin ne Tirane dhe kohen e shkurter qe i duhej tavanit per tu bere gati per tu nisur ne France. Periudhen qe objekti u soll ne kryeqytet punonjesi i trashegimise kulturore ne Berat e kujton ne kete menyre Me kujdes te madh me zor e lidhem tavanin ne ate makinen shkatarraqe te kohes. Keshtu e kemi prure ne Tirane. Ne Tirane iu nenshtrua restaurimit te pjesshem per te dale me pas jashte shtetit. Me vone di qe e sollen ne Shqiperi dhe eshte ekspozuar tek ekspozita Shqiperia Sot. Lenia pas dore per nje kohe te gjate i ketij tavani ka bere qe ai te demtohet edhe me shume. Si ky tavan ka edhe shume te tjere ne Shqiperi te cilet jane hedhur sdihet se ku... Pushtetet ia hedhin kompetencen njeri-tjetrit ne menyre qe te dalin te paster per veten e tyre. Ajo qe duket qarte eshte se trashegimi kulturore ne teresi ka nevoje per nje mbeshtetje te detajuar.

Historia e tavanit

Megjithese ky eshte nje objekt me vlera unike etnografike askush nuk ka shkruar asgje per te. Preket shume shkurt ne nje artikull te F. Shkurtit te botuar ne revisten Monumentet por askund tjeter. Kjo tregon se ne vendin tone objekte unike mund te zhduken dhe askush nuk do te dije se ka ekzistuar me pare. Historine e tavanit mund ta mesojme vetem nga restauruesi i tij pasi ne njefare menyre ai eshte i vetmi qe ka germuar ne zbulimin e historise dhe vleres se ketij tavani. Gjate restaurimit Frederiku ka arritur te nxjerre fakte shume te rendesishme qe nxjerrin ne pah vlerat e jashtezakonshme te ketij objekti.

Nje nder objektet me te rendesishme qe do te ekspozohen ne pavijonin e etnografise prane Muzeut Kombetar Historik eshte tavani i baneses Ruli nga Berati. Ne porten e shtepise eshte shkruar viti 1883 pra mbi baze te kesaj ky tavan i perket ketij viti pra 130 vjet i vjeter. Ne gjate punes jemi takuar me banoret e kesaj familje dhe keta na kane treguar qe pikerisht kjo banese i perket ketij viti dhe ky tavan ka qene i montuar ne kete banese dhe nuk mbahet mend ndonjehere qe mbi te te jene bere riparime. Edhe brezi i vjeter i banoreve nuk mbajne mend te qe ky tavan ka pesuar riparim. Nje prej personave ka thene Baba nuk na lejonte me ndez as zjarr ne kete dhome dhe e ne aty mbanim vetem nje mangall. Ne hypnim me shkalle dhe lanim tavanin me lece nga blozat qe mund te merrte etj.. Pra ata kane treguar shume kujdes ne mirembajtjen e vendit. Ne gjate puneve te restaurimit na rezultoi qe ky tavan te kete nje histori me te vjeter. Aktualisht dimensionet e objektit jane 44 m me 47 m - tregon Frederiku.

Nga shenjat qe jane gjetur qe jane shenjat e organizimit te tavanit te montimit te elementeve dekorativ rezulton qe ky tavan te kete qene me i madh te kete qene rreth 30-40 cm me i madh sec eshte aktualisht. Duke pare disa pozicionime te elementeve dekorative qe ka ky tavan dhe mberthimeve te shumta me gozhda nga kjo rezulton qe ky eshte nje tavan i riperdorur. Pra n.q.s. do te marrim daten mbi porten e shtepise viti 1883 ky tavan mendohet se eshte 30-40 vjet me i vjeter se data e baneses. Ky tavan eshte marre nga nje banese tjeter dhe ka qene me i madh dhe kur eshte vendosur ne banesen e Ruleve eshte pershtatur duke u zvogeluar ai eshte sharruar dhe eshte ripozicionuar ne aspektin dekorativ. Nga restaurimi rezulton se ky objekt ishe me i madh dhe kjo eshte e padiskutueshme. Ne faqen e prapme te tavanit eshte gjetur nje gdhendje te maskuar gje qe tregon qe ketu ka te bej me nje riperdorim te ketij tavani. Tavani eshte mjaft i dekoruar ai eshte ne dy plane pjesa qendrore eshte rreth 21 cm me e larte sesa pjesa anesore dhe ka kater trekendesha anesore ne altroreliev dhe pjesa e rozetes qendrore eshte perseri ne altroreliev e cila eshte jashtezakonisht shume e bukur e cila ka ardhur pothuajse e pademtuar ndersa pjesa e trekendeshave te cilet kane qene ne nje sfond prej metali te verdhe bronzi qe imitonte arin kjo pjese eshte shkaterruar komplet kushtet klimatike. Nder te tjera restauruesi shton Dekoracionet jane te demtuara ne menduam se ato ishin te demtuar nga koha por gjate restaurimit u pa se keto pjeset e demtuara ishin te ngjitura pra jane marre gdhendje te tjera dhe keta mund te jene thyer ato jane kthyer ne gdhendjet e demtuara ne trekendesha. Pra ky eshte nje fakt tjeter qe tregon qe ky tavan eshte hequr nga diku eshte plotesuar me keta elemente dekorative te cilet i japin nje pamje te bukur atij. Rozeta qendrore eshte ne basoreliev ka motive floreale te bukura te realizuar me mjeshteri. Ne kete tavan jane disa duar qe kane punuar jane gdhendesit qe kane realizuar motivet zbukuruese kryesish floreale ata qe kane prodhuar ne seri shiritat zbukurues ata qe e kane montuar pra jane trie kategori mjeshtrash qe kane realizuar kete tavan. Shquhen per nje pune mjaft te spikatur ata qe kane bere gdhendjen ne altroreliev dhe ata te basorelievit jane mjeshtra te mire por ato jane punime me te realizuara. Ata qe kane bere shiritat e dekoruar i kane shitur pra jane blere te gatshem sic shiten kornizat sot pra jane sharruar dhe jane montuar ne tre breza rreth e qark tavanit ndersa ata qe e kane montuar nuk kane qene te nje niveli shume te larte sepse aty kane ngelur edhe goditjet me cekic kur kane bere mberthimin me gozhde. Jane perdorur shume gozhde per te mberthyer gjera shume te vogla cka ka demtuar shume objektin. Futja pa kritere e gozhdeve ka formuar plasaritje te shumta te gozhdeve. Pavaresisht nga keto demtimi ai e ruan vleren. Kohe me pare ky tavan eshte lyer me boje dhe restauruesit kane gjetur rreth 13 lloje bojerash siper njera-tjetres kryesisht ata kane qene varak varak i bardhe dhe varak i verdhe pastaj ka pasur jeshile te mbyllur te celur blu te mbyllur dhe te celur vishnje te zeze te bardhe stuko dy-tre lloj shtresash gelqereje pjese suvaje etj. Kjo lyerje ka filluar nga fund i shekullit XIX kur nen ndikimin e artit islamik Berati filloi ti lyente me bojera tavanet e dekoruara kurse fillimi fare kur eshte prodhuar ky tavan ka qene i gjithi i nje ngjyre dhe ka qene ne nje ngjyre vishnje te thelle i gjithi komplet me gjithe dekoracione dhe pjeset e tjera. Meqenese e para fare ka qene vishnja e thelle edhe restaurimi ka tentuar ta coje objektin drejt kesaj ngjyre. Ne vitin 1974 ky tavan u copetua nga familja Ruli te cileve iu be nje tavan i ri dhe u demshperblyen dhe ky u pergatit per te shkuar ne Paris ne ekspoziten Arti shqiptar ne shekuj qe u hap ne fund te vitit 1974 ne Ptipale salla e vogel e ekspozitave ne Paris. Ne ate kohe per te bere restaurimin nderhyri atelieja e Institutit te Monumenteve dhe aty jane bere disa sharrime te panevojshme duke ndryshuar sa me shume dimensionet e tavanit. Ne kete kohe ai u lye me varak me nje boje kaki ne forme sa me te shemtuar por kjo gje u be per arsye se koha qe iu vu ne dispozicion ishte shume e shkurter per teknikat dhe arsye te tjera. Objekti qendroi kater muaj i ekspozuar ne pripale pastaj u ekspozua ne Tirane ne ekspoziten etnografike nga aty ai u hoq para 6-7 vjetesh per nje fare kohe qendroi Laboratorin e Konservimit dhe Arkometrise te Institutit te Kultures Popullore iu be nje nderhyrje pastruese e thjeshte dhe para 2-3 vjetesh u soll ne Muzeun Kombetar per tu vendosur ne pavijonin e etnografise. Duke qene se ne muze filloi puna per permiresimin e pavijonit te etnografise u shty puna per restaurimin e tij dhe puna e restaurimit filloi ne muajin prill te ketij viti. Kjo pune mbeshtetet nga UNDP qe ka marre persiper ndertimin e pavijonit te etnografise dhe ka mbeshtetur disa punime restauruese per objektet me te demtuar dhe me te medhenj te cilet do te montoheshin dhe e kishin te pamundur me pas restaurimin sic eshte ky tavan apo trapazani i baneses shkodrane apo dhe skelave metalike prej Korce te cilat do te betonohen dhe eshte e pamundur. Qe nga muaji prill kur kane filluar punimet per tavanin eshte bere nje pune ne ekip prej kater vetash. Ishte nje pune goxha e madhe duke ia hequr te gjitha shtresat e bojerave. Ne dy vende jane mundur te gjendet gjurmet e bojes se pare fare dhe kjo ka ndihmuar e krijimin e nje ideje me te sakte rreth origjinalitetit te ketij objekti. Jane bere strukime dhe perforcime per kete objekt. Sot gjithe keto pastrime kane perfunduar i eshte bere lyerja ne variantin origjinal por jo dora e fundit pasi kjo do te behet pasi te jete montuar. Tani po punohet per te plotesuar dhe gdhendur pjeset e demtuara nga transporti koha. Gjate ketyre diteve po behen punimet e fundit mbi tavan. Pas restaurimit objekti do te ekspozohet ne pavijonin e etnografise ne kat te dyte vertikalisht dhe jo ne funksion te tavanit por ne funksion te gdhendjes artistike.