Tejkalimi i bllokimit
Nga Tony Blair*
Ka pasur nje ndryshim vigan ne opinionin publik gjate viteve te fundit, mbi ndryshimin e klimes. Shkencetaret dhe udheheqesit politike tani jane ne nje mendje mbi kercenimin dhe nevojen per veprim. Por, ekziston rreziku i nje hapjes se nje hendeku te thelle mbi masen dhe shpejtesine qe ne kerkojme per shkurtimin e emetimeve te gazrave serre. Shkencetaret thone se shkurtimet midis 25 dhe 40% ne vendet e industrializuara nga 2020 jane esenciale per te mbajtur nen kontroll rritjen e temperaturave dhe per te zvogeluar rrezikun e ndryshimeve klimaterike katastrofike dhe te pakthyeshme.
Por, me emetimet globale te gazit karbonik gjithnje ne rritje, me mbi 1% ne vit, udheheqesit politike tani pyesin se si ata mund te mbajne reduktime te tilla drastike pa demtuar prosperitetin.
Sir Nicholas Stern, autori i raportit te 2006 mbi pasojat ekonomike te ndryshimeve klimatike, mund te tregonte se kostoja e vonesave ne parandalimin e ndryshimeve klimatike do te ishte shume here me e larte sesa marrja e veprimeve konkrete tani. Por, politikanet, te cilet mendojne vetem ne afate te gjata dhe injorojne shqetesimet e drejtperdrejta te opinionit publik mund te llogarisin vetveten ne post per nje periudhe afatshkurter - dhe do te zevendesohen nga te tjere.
Keshtu qe, sfida eshte qe te bihet dakord mbi nje veprim nacional dhe nderkombetar per te krijuar ekonomi me shkalle te ulet ndotjeje, por ne nje menyre qe t'u lejoje njerezve - perfshi edhe ata ne pjeset me te varfra te botes - te gezojne perfitimet materiale dhe sociale te rritjet ekonomike dhe konsumit. Kjo kerkon nje strukture mjaftueshmerisht radikale mbi ate se ku duhet te shkojme, por edhe realiste lidhur me ate se ku jemi tani dhe shpejtesine e levizjes.
Kjo eshte nje detyre, e cila per shkak te kompleksitetit te ceshtjeve qe perfshihen, shume me e veshtire sesa cdo detyre tjeter, me te cilen eshte perballur komuniteti nderkombetar per me shume se gjysme shekulli. Por, eshte vitale, per shkak te cmimit potencial te nje deshtimi, qe marreveshja te arrihet ne Konferencen e OKB-se ne Kopenhage, vitin e ardhshem.
Per nje moment, une nuk dua te nenvleresoj veshtiresite e pafundme politike dhe ekonomike. Konsensusi eshte qe emetimet e gazit serre duhet te jene shkurtuar me mbi 50% nga 2050, per te pasur nje shans te mire qe te mbajme rritjen e temperatures ne rreth 2 grade Celsius. Per te arritur kete do te duhen ndryshime te permasave te paprecedente ne ekonomite tona.
Kjo mund te duket ckurajuese, por ka gjithashtu arsye per shprese. Eshte vleresuar se ne kemi tashme teknologjine per te realizuar 70% te ndryshimeve, per te cilat kemi nevoje. Vetem nje efikasitet me i madh energjetik do te ofroje 1/4 e te ardhurave te pergjithshme, pervec reduktimit te faturave. Shpyllezimi perfaqeson me shume se 20% te problemit te emetimit te gazrave. Pervec kesaj eshte e qarte qe, nese ne do te vendosim stimujt e duhur ne terren, tregu do te pergjigjet, kreativiteti dhe zgjuarsia humane do te funksionoje, dhe pergjigjet qe do te jepen neser, te cilat nuk mund te parashikohen sot.
Ne, gjithashtu, duhet te pranojme realitetin. Nje zgjerimi i energjise se rinovueshme dhe, te pakten ne disa vende, te energjise berthamore, eshte esenciale per te mbushur pjesen tjeter te hendekut.
Por, pjesa me e madhe e centraleve te reja te ndertuara ne SHBA, Indi dhe Kine ne dekadat e ardhshme do te jete me djegie qymyri, prandaj zhvillimi i terheqjes se gazit karbonik dhe teknologjia e magazinimit eshte gjithashtu vendimtare. Dhe ka nje hendek te thelle midis nevojes sone per energji berthamore dhe mundesise sone per te furnizuar ate, meqenese industria berthamore ka qene kaq e ngadalte ne vitet e fundit.
As ne nuk mund t'ia lejojme vetes nje rishikim te Kyotos. Ne kemi nevoje per angazhimin e te gjitha vendeve. Bota e zhvilluar, e cila krijon 80% te emetimeve te gazrave serre, qe krijon njeriu ne atmosferen tone, duhet te marre rolin drejtues ne reduktimin e tyre. Por, nese SHBA do te plotesonte objektivat me te veshtira per reduktimet dhe Kina do te vazhdoje ne rrugen e saj aktuale, emetimet do te vazhdojne te rriten mbi nivelin ne te cilin ndryshimet klimatike, potencialisht katastrofike, behen shume me te mundshme.
Pra, sfida eshte e madhe dhe afatet shume te ngushta. Pa nje orientim te qarte politik, ka nje rrezik real qe Samiti i OKB-se ne Kopenhagen, ne dhjetor 2009, do te coje ne nje marreveshje me emeruesin e perbashket me te ulet, me secilin nga vendet qe jep sa me pak qe ata besojne se eshte e mundshme.
Por, eshte gjithashtu e mundshme te shikojme nje kuader per marreveshjen ambicioze, por qe jep rezultatet e kerkuara. Ketu cmimi i larte i naftes dhe shqetesimet e vazhdueshme mbi ate se si furnizimi do te ndihmoje ne plotesimin e kerkeses ne te ardhmen. Si siguria energjetike ashtu edhe ndryshimi i klimes tregojne se nevoja per te transformuar menyren se si rritet ekonomia jone per te reduktuar vartesine tone nga qymyri. Kjo duhet te beje te mundur marreveshjen pothuaj universale mbi objektivin e nje reduktimi te emetimeve prej 50% nga 2050.
Ne nuk duhet te lidhemi pas nje marreveshjeje, e cila mbulon cdo mundesi. Ne vitet qe do te vijne, njohja jone dhe shpejtesia e ndryshimit teknologjik do te ndryshojne ne menyre dramatike. Objektivi themelor ne Kopenhagen eshte qe te bihet dakord mbi nje drejtim te qarte per boten e zhvilluar dhe ate ne zhvillim drejt nje ekonomie me emetime te uleta te gazit karbonik. Ne kemi nevoje per nje marreveshje qe politikisht eshte e arritshme maksimumi ne 2009 por per te filluar nje proces per te bere te mundur qe marreveshja te mund te rregullohet me lehtesi gjate kohes.
Kjo kerkon qe vendet kryesore te industrializuara qe do te marrin pjese ne Samitin e G-8 ne Hokaido muajin e ardhshem - me Takimin e Ekonomive Kryesore - per te rene dakord mbi objektivin e 2050 dhe elementet themelore qe mund te perfshihen ne nje marreveshje globale.
Ato, gjithashtu, duhet te identifikojne dhe gjejne kerkimet dhe analizat e nevojshme per te fituar nje marreveshje te gjere ne Kopenhagen, te cilat mund te jene cuar perpara ne G-8 e Italise ne qershor 2009.
Nese do te merren keto hapa pergatitore, atehere komuniteti nderkombetar do te arrijne ne Kopenhagen duke e ditur se ka nje drejtim politik nga vendet qe llogariten se prodhojne 75% te te gjitha emetimeve. Cka eshte me e rendesishme, do te jete gjithashtu e qarte se Kopenhagen nuk pritet qe te zgjidhe problemin e energjise, por per te vene ne pune nje proces te vazhdueshem, qe do te beje te mundur rregullime sipas ndryshimit te rrethanave.
Ka arsye per optimizem. Vende te tilla si Kina dhe India tani pranojne qe ndryshimi i klimes eshte problemi i secilit dhe nuk eshte vetem per ate vende qe jane pergjegjeset me te medha per te. Ne SHBA dhe Japoni, ne gjithashtu kemi pare nje ndryshim qendrimi te mirepritur. Ne Evrope, tani ka nje konsensus te vertete dhe te thelle mbi nevoje per te vepruar.
Sfida tani nuk eshte me vullneti politik. Ajo ka te beje me ate se si te arrihet nje marreveshje, si radikale ashtu edhe realiste, e cila na percakton neve qartazi nje rruge drejt nje te ardhmeje me emetime te uleta karboni. Kjo eshte brenda horizontit tone. Ne nuk mund t'ia lejojme vetes per te humbur kete mundesi.
(*) Marre nga: "The International Herald Tribune"
Ka pasur nje ndryshim vigan ne opinionin publik gjate viteve te fundit, mbi ndryshimin e klimes. Shkencetaret dhe udheheqesit politike tani jane ne nje mendje mbi kercenimin dhe nevojen per veprim. Por, ekziston rreziku i nje hapjes se nje hendeku te thelle mbi masen dhe shpejtesine qe ne kerkojme per shkurtimin e emetimeve te gazrave serre. Shkencetaret thone se shkurtimet midis 25 dhe 40% ne vendet e industrializuara nga 2020 jane esenciale per te mbajtur nen kontroll rritjen e temperaturave dhe per te zvogeluar rrezikun e ndryshimeve klimaterike katastrofike dhe te pakthyeshme.
Por, me emetimet globale te gazit karbonik gjithnje ne rritje, me mbi 1% ne vit, udheheqesit politike tani pyesin se si ata mund te mbajne reduktime te tilla drastike pa demtuar prosperitetin.
Sir Nicholas Stern, autori i raportit te 2006 mbi pasojat ekonomike te ndryshimeve klimatike, mund te tregonte se kostoja e vonesave ne parandalimin e ndryshimeve klimatike do te ishte shume here me e larte sesa marrja e veprimeve konkrete tani. Por, politikanet, te cilet mendojne vetem ne afate te gjata dhe injorojne shqetesimet e drejtperdrejta te opinionit publik mund te llogarisin vetveten ne post per nje periudhe afatshkurter - dhe do te zevendesohen nga te tjere.
Keshtu qe, sfida eshte qe te bihet dakord mbi nje veprim nacional dhe nderkombetar per te krijuar ekonomi me shkalle te ulet ndotjeje, por ne nje menyre qe t'u lejoje njerezve - perfshi edhe ata ne pjeset me te varfra te botes - te gezojne perfitimet materiale dhe sociale te rritjet ekonomike dhe konsumit. Kjo kerkon nje strukture mjaftueshmerisht radikale mbi ate se ku duhet te shkojme, por edhe realiste lidhur me ate se ku jemi tani dhe shpejtesine e levizjes.
Kjo eshte nje detyre, e cila per shkak te kompleksitetit te ceshtjeve qe perfshihen, shume me e veshtire sesa cdo detyre tjeter, me te cilen eshte perballur komuniteti nderkombetar per me shume se gjysme shekulli. Por, eshte vitale, per shkak te cmimit potencial te nje deshtimi, qe marreveshja te arrihet ne Konferencen e OKB-se ne Kopenhage, vitin e ardhshem.
Per nje moment, une nuk dua te nenvleresoj veshtiresite e pafundme politike dhe ekonomike. Konsensusi eshte qe emetimet e gazit serre duhet te jene shkurtuar me mbi 50% nga 2050, per te pasur nje shans te mire qe te mbajme rritjen e temperatures ne rreth 2 grade Celsius. Per te arritur kete do te duhen ndryshime te permasave te paprecedente ne ekonomite tona.
Kjo mund te duket ckurajuese, por ka gjithashtu arsye per shprese. Eshte vleresuar se ne kemi tashme teknologjine per te realizuar 70% te ndryshimeve, per te cilat kemi nevoje. Vetem nje efikasitet me i madh energjetik do te ofroje 1/4 e te ardhurave te pergjithshme, pervec reduktimit te faturave. Shpyllezimi perfaqeson me shume se 20% te problemit te emetimit te gazrave. Pervec kesaj eshte e qarte qe, nese ne do te vendosim stimujt e duhur ne terren, tregu do te pergjigjet, kreativiteti dhe zgjuarsia humane do te funksionoje, dhe pergjigjet qe do te jepen neser, te cilat nuk mund te parashikohen sot.
Ne, gjithashtu, duhet te pranojme realitetin. Nje zgjerimi i energjise se rinovueshme dhe, te pakten ne disa vende, te energjise berthamore, eshte esenciale per te mbushur pjesen tjeter te hendekut.
Por, pjesa me e madhe e centraleve te reja te ndertuara ne SHBA, Indi dhe Kine ne dekadat e ardhshme do te jete me djegie qymyri, prandaj zhvillimi i terheqjes se gazit karbonik dhe teknologjia e magazinimit eshte gjithashtu vendimtare. Dhe ka nje hendek te thelle midis nevojes sone per energji berthamore dhe mundesise sone per te furnizuar ate, meqenese industria berthamore ka qene kaq e ngadalte ne vitet e fundit.
As ne nuk mund t'ia lejojme vetes nje rishikim te Kyotos. Ne kemi nevoje per angazhimin e te gjitha vendeve. Bota e zhvilluar, e cila krijon 80% te emetimeve te gazrave serre, qe krijon njeriu ne atmosferen tone, duhet te marre rolin drejtues ne reduktimin e tyre. Por, nese SHBA do te plotesonte objektivat me te veshtira per reduktimet dhe Kina do te vazhdoje ne rrugen e saj aktuale, emetimet do te vazhdojne te rriten mbi nivelin ne te cilin ndryshimet klimatike, potencialisht katastrofike, behen shume me te mundshme.
Pra, sfida eshte e madhe dhe afatet shume te ngushta. Pa nje orientim te qarte politik, ka nje rrezik real qe Samiti i OKB-se ne Kopenhagen, ne dhjetor 2009, do te coje ne nje marreveshje me emeruesin e perbashket me te ulet, me secilin nga vendet qe jep sa me pak qe ata besojne se eshte e mundshme.
Por, eshte gjithashtu e mundshme te shikojme nje kuader per marreveshjen ambicioze, por qe jep rezultatet e kerkuara. Ketu cmimi i larte i naftes dhe shqetesimet e vazhdueshme mbi ate se si furnizimi do te ndihmoje ne plotesimin e kerkeses ne te ardhmen. Si siguria energjetike ashtu edhe ndryshimi i klimes tregojne se nevoja per te transformuar menyren se si rritet ekonomia jone per te reduktuar vartesine tone nga qymyri. Kjo duhet te beje te mundur marreveshjen pothuaj universale mbi objektivin e nje reduktimi te emetimeve prej 50% nga 2050.
Ne nuk duhet te lidhemi pas nje marreveshjeje, e cila mbulon cdo mundesi. Ne vitet qe do te vijne, njohja jone dhe shpejtesia e ndryshimit teknologjik do te ndryshojne ne menyre dramatike. Objektivi themelor ne Kopenhagen eshte qe te bihet dakord mbi nje drejtim te qarte per boten e zhvilluar dhe ate ne zhvillim drejt nje ekonomie me emetime te uleta te gazit karbonik. Ne kemi nevoje per nje marreveshje qe politikisht eshte e arritshme maksimumi ne 2009 por per te filluar nje proces per te bere te mundur qe marreveshja te mund te rregullohet me lehtesi gjate kohes.
Kjo kerkon qe vendet kryesore te industrializuara qe do te marrin pjese ne Samitin e G-8 ne Hokaido muajin e ardhshem - me Takimin e Ekonomive Kryesore - per te rene dakord mbi objektivin e 2050 dhe elementet themelore qe mund te perfshihen ne nje marreveshje globale.
Ato, gjithashtu, duhet te identifikojne dhe gjejne kerkimet dhe analizat e nevojshme per te fituar nje marreveshje te gjere ne Kopenhagen, te cilat mund te jene cuar perpara ne G-8 e Italise ne qershor 2009.
Nese do te merren keto hapa pergatitore, atehere komuniteti nderkombetar do te arrijne ne Kopenhagen duke e ditur se ka nje drejtim politik nga vendet qe llogariten se prodhojne 75% te te gjitha emetimeve. Cka eshte me e rendesishme, do te jete gjithashtu e qarte se Kopenhagen nuk pritet qe te zgjidhe problemin e energjise, por per te vene ne pune nje proces te vazhdueshem, qe do te beje te mundur rregullime sipas ndryshimit te rrethanave.
Ka arsye per optimizem. Vende te tilla si Kina dhe India tani pranojne qe ndryshimi i klimes eshte problemi i secilit dhe nuk eshte vetem per ate vende qe jane pergjegjeset me te medha per te. Ne SHBA dhe Japoni, ne gjithashtu kemi pare nje ndryshim qendrimi te mirepritur. Ne Evrope, tani ka nje konsensus te vertete dhe te thelle mbi nevoje per te vepruar.
Sfida tani nuk eshte me vullneti politik. Ajo ka te beje me ate se si te arrihet nje marreveshje, si radikale ashtu edhe realiste, e cila na percakton neve qartazi nje rruge drejt nje te ardhmeje me emetime te uleta karboni. Kjo eshte brenda horizontit tone. Ne nuk mund t'ia lejojme vetes per te humbur kete mundesi.
(*) Marre nga: "The International Herald Tribune"