Turizëm me diktatorin

Shtëpia e Enverit në Gjirokastër nuk është më çështje komunistësh. Sot godina quhet Muze Etnografik

Shtpia e Enverit n Gjirokastr nuk sht m shtje komunistsh. Sot godina quhet Muze Etnografik dhe sht m e vizituara n gjith lagjen e Kalas. Por, me nj ndryshim t vogl, se prirja e turistve sht t shohin shtpin e diktatorit, madje dhe gjirokastritt e rinj t zbritur n Kala viteve t fundit ngren supet kur i pyet pr muzeun e pr Enverin ta tregojn menjher drejtimin nga duhet ta mbash rrugn. Nse dy vite m par, m 2008, nj tentativ pr ta rikthyer n hart shtpin e Enverit dshtoi dhe solli mjaft reagime kundr - sot, kur Gjirokastra ka hyr n vitin e pest t prfshirjes n listn e trashgimis botrore, ka ndryshuar mendim: turistt si duket po bindin institucionet lokale se njohja si shtpi e Enverit do t sjell m shum t ardhura, ashtu si po ndodh aktualisht. Dhe propozimi po bhet i but; pr ta zhvendosur muzeun n ndonj godin tjetr.

Kjo pranohet, sepse prezantimi si muze etnografik po del jasht konceptit, duke u identifikuar pas krshris pr shtpin e diktatorit.

“Po, e di kt fakt. Ajo u kthye von n muze etnografik. Prandaj, ndoshta, sht vshtir pr t’u pranuar si muze. Duhet t shikohet n vitet e tjera q ajo t kthehet thjesht n shtpin e diktatorit. Ndoshta me emrin e diktatorit interesi turistik mund t jet m i madh, sidomos pr t huajt. Por, nuk mendoj se Muzeu Etnografik t mos ekzistoj, duhet t kaloj n nj godin tjetr, monument kulture. N fakt, ky opsion sht hedhur disa her, por ndoshta do t doj kohn e vet, momentin e duhur pr t’u kthyer n nj muze t till”, - sht shprehur pr “standard”, drejtori Rajonal i Kulturs Kombtare pr qarkun e Gjirokastrs, Spartak Drrasa.

N kto dit t vers, n lagjen Kala flitet se po ndrtohet shtpia e Kadares, e abejve, Babaramove, po shtpia e Ficove gati po rrzohet, shtpia e Antigonve nuk lviz, ndrsa turistt dynden n shtpin e diktatorit, sot muze etnografik, dhe ln kokn pr shtpin kshtjell t Zekatve.

Nisemi tek shtpia e Enver Hoxhs pak m lart se e Kadares. Shtpia e Enverit ose Muzeu Etnografik. Shtpia sht e bukur dhe e re. Pllakata n mur na tregon muzeun. Shtyjm portn dhe shkall t ngushta na ojn n katin e dyt. Menjher ndien freskun, gati vjeshtor brenda shtpis, ndryshe nga gurt e kalldrmit q t prvlojn kto dit vere. Ciceronia e muzeut, 25 vjet q pret turist, Deshire Tena, e nis direkt: “Kjo sht shtpi karakteristike e qytetit t Gjirokastrs, ku ka lindur edhe Enver Hoxha”. Ky sht prezantimi i par q bhet, ashtu si pr do vizitor tjetr. “T gjith tani q vijn n Gjirokastr, pyesin pr her t par se ku bie shtpia e lindjes s Enverit, se sht nj fakt q nuk mohohet”, - thot ciceronia, pa ndonj mdyshje q bn mir q flet hapur, q thot t vrtetn! Shtpia e Enverit sht
muze n vitin 1966. Ka qen muze lufte. Pas vitit 1991 u b muze etnografik, n varsi t bashkis. Na duhet t sqarojm se muzeu kur ishte pr luftn, ka pasur dokumentacion dhe fond pr veprimtarin e Enverit dhe dshmort e lufts. Sa pr kulturn popullore, na thuhet se kjo shtpi sht tipike karakteristike dhe ka po aq vlera arkitekturore sa ajo e Zekatve apo e Angonatve, ndonse sht m e mbajtur, se sht ndrtuar m von.

Por, ka pasur dhe fat kjo shtpi, pasi sht mbajtur m mir se t tjerat. sht banes gjirokastrite dhe tregon se si jetonin njerzit, si e mbanin shtpin, dhomat e gjumit, dhomat e ndenjes - shtpi pr familje t mdha, e ndrtuar n tri kate.

N vitin 1916, na tregojn se shtpia e Enverit, kur ai ishte 8 vje, sht djegur aksidentalisht dhe sht rindrtuar pas lirimit. Kur t huajt vijn n Gjirokastr, kurioziteti m i madh dhe nami m i madh sht pr shtpin e Enverit. Ciceronia thot se ka nga ata q duan t din m tepr pr jetn e tij. T pakt jan ata q knaqen duke e par si godin, si interes etnografik. Ndonse tabela n der thot: “Muze Etnografik”, ajo pothuaj shprfillet nga turistt.

“Tani u thuhet se sht Muzeu Etnografik, po edhe nuk mohohet diktatori; ka njerz q duan t din nse ka sende t Enverit, por ka dhe q s’duan t’ia dine”, - na shpjegojn aty.

N 16 tetor 2008, n ditn e lindjes s Enverit, tregojn se bashkia dha miratimin q njerzit t vinin pr vizit tek shtpia, po pati reagim kundr. Tani qarkullon prap ideja, pse t mos shfrytzohet pr turizm edhe emri i Enverit, pr t mbledhur para. Ndrsa mbahet ende sekret dhe me zor na tregojn se aty mund t ket sende dhe fonde personale t diktatorit. Edhe kjo shtpi sht mjaft e bukur, pak stil italian, frym orientale - dhoma e dimrit n qendr, t vogla, t ulta, t ngrohta, kamaret n mur shrbenin pr sheqer e kafe! Kati prdhe sht kat q prdoret pr zahiret e dimrit, dominon guri dhe kati i par i ult, me dritare t ulta, sht tradit pr t gjitha shtpit. Kati i dyt sht i lart, me punime druri ku ndodhet edhe dhoma e miqve. Kati i tret sht dhom e vetme, m e bukura, quhet kamerie: nj vend shum i lart, ku grat qndronin zakonisht pr t
sehir. Aty n dhomn e ndenjes ishin varur n mur vegla t pakta dhe far prezanton ciceronia, lidhet me traditn e tjerrjes s leshit, si merret, si bhet fije dhe furka q tjerr leshin. T gjitha objektet jan t vjetra, po nuk kan datim. M pas vjen ngjyrosja e leshit, procesi se si bhet kjo punishte. Kjo i takon pjess etnografike, arsyeja pse ciceronia sht aty, ndrkoh pa ndonj dshir tregon se nuk ka asnj relike t Enverit n shtpi.

Lajmet nga Gjirokastra kur diktatori ka ditlindjen vijn gjithnj si bum mediatik, se si rrugica q t on tek shtpia e Enverit mbulohet nga yjet, e kuqja dhe parullat.

Por, t nesrmen shkarraviten menjher dhe u vihet kryqi, n blu.

Nse shtpia e diktatorit sht alibi pr t mbetur si e till, vetm nga ithtart komunist pjesa m delikate i takon mentalitetit dhe jo m nj realiteti demokratik.

Pr kt arsye kan nisur propozimet q shtpia e Enverit t mos prdoret si shenj “proteste” pr t festuar aty prvjetor, por pr t qen pjes muzeale, pr t ciln turistt kan kuriozitetin. sht m keq akoma nse vazhdon perceptimi thjesht vizual i nj muzeu etnografik dhe ai real vazhdon t mbetet si shtpi e Enverit dhe bileta tremijlekshe shpesh zhgnjen turistt; edhe pse mbyllin gojn, e largohen pasi kan par nj godin t re e t bukur, karakteristike, pa iluzionet e tyre pr diktatorin.