Ushqimi, kjo krize boterore
Pjesa me e madhe e amerikaneve e blejne ushqimin e perditshem pothuajse falas. Madje, edhe pjesa me e varfer e popullsise, qe perben nje te pesten e saj, shpenzon vetem 16 per qind te buxhetit familjar per ushqimin. Por, ne shume vende, ushqimi perben pothuajse nje luks. Familjet nigeriane shpenzojne 73 per qind te buxhetit te tyre vetem per te ngrene, familjet vietnameze 65 per qind, ndersa ato indoneziane gjysmen e buxhetit. Padyshim qe te gjitha keto familje jane ne veshtiresi. Vitin e kaluar, fatura e importeve te ushqimit te vendeve ne zhvillim u rrit me 25 per qind, nderkohe qe cmimet e ushqimeve u rriten ne nivele te papara qe prej nje brezi. Gjate dy viteve te kaluara cmimi i misrit u dyfishua. Nderkohe, cmimi i grurit arriti ne nivelin me te larte qe prej 28 vitesh. Keto rritje cmimesh po shkaktojne trazira qe nga Haiti deri ne Egjipt. Shume vende kane vendosur kontrolle mbi cmimet apo taksa mbi eksportet bujqesore.
Javen e kaluar, presidenti i Bankes Boterore, Robert Zoellick, paralajmeroi se 33 vende jane ne rrezik per trazira sociale per shkak te rritjes se cmimeve te ushqimeve. ''Per vendet ku ushqimi perben gjysmen apo tre te katertat e konsumit, nuk ka hapesire per mbijetese'', deklaroi Zoellick.
Nuk ka gjasa qe cmimet e ushqimeve te ulen shpejt. Organizata e OKB-se per Bujqesine dhe Ushqimin (FAO) thote se rezervat boterore te dritherave jane me te uletat qe nga viti 1982. SHBA dhe vendet e tjera te zhvilluara duhet te marrin masa per venien e gjendjes nen kontroll. Rritja e cmimeve te ushqimeve shkaktohet pjeserisht nga forca te pakontrolluara, perfshire rritjen e kostos se energjise dhe rritjen e shtreses se mesme ne Kine dhe Indi. Kjo ka cuar ne rritjen e kerkeses per proteina shtazore, nderkohe qe keto te fundit kerkojne sasi te medha gruri. Por, vendet e pasura po i perkeqesojne keto efekte duke mbeshtetur prodhimin e lendeve djegese nga bimet. Fondi Monetar Nderkombetar (FMN) vlereson se prodhimi i etanolit nga misri ne SHBA ka ndikuar ne rritjen prej 50 per qind te kerkeses boterore per miser ne secilin nga tri vitet e fundit. Kjo coi ne rritjen e cmimit te misrit. Rrjedhimisht edhe ne cmimet e ushqimeve. Po keshtu u rriten edhe cmimet e dritherave te tjera, kryesisht sojes, pasi fermeret filluan mbjelljen e fushave te tyre me miser.
Uashingtoni siguron nje subvencion prej 51 centesh per 3,7 litra etanol dhe merr nje tarife prej 54 centesh po per kete sasi etanoli mbi importet. Ne Bashkimin Evropian, pjesa me e madhe e vendeve marrin nje tarife prej 70 centesh per te njejten sasi etanoli te importuar. Por, ka disa arsye per dhenien fund te nderhyrjeve te tilla, pasi, ne rastin me te mire etanoli nga misri redukton ndotjen e atmosferes krahasuar me lendet e tjera djegese. Megjithate, rritja e cmimeve te ushqimeve perben nje argumen urgjent per te mos mbeshtetur etanolin e prodhuar nga misri. Ne nje term afatgjate, prodhimi bujqesor duhet te rritet ne vendet ne zhvillim. Zoellick u sugjeron vendeve te pasura te japin ndihmen e tyre financiare per nje ''revolucion te gjelber'' per rritjen e prodhimit bujqesor dhe te fushave te mbjella me drithera ne Afrike. Por, rritja e cmimeve te ushqimeve kerkon qe vendet e zhvilluara te sigurojne asistence te menjehershme. Muajin e kaluar, Programi Boteror i Ushqimit tha se rritja e kostos se grurit krijoi nje te care prej me shume se 500 milione dollaresh ne buxhetin e tij per te ndihmuar miliona viktima te urise ne te gjithe boten. Fatkeqesisht, vendet e industrializuara nuk jane doreleshuara. Qe nga viti 2006, ndihma e tyre ra 8,4 per qind. Gjate tri viteve te ardhshme, vendet e zhvilluara duhet te rritin buxhetin e tyre te ndihmes deri ne 35 per qind per te arritur ne premtimet e bera ne vitin 2005. Ato nuk duhet te mos e mbajne kete premtim.
Rritja e vazhdueshme e shtreses se mesme ne Kine dhe Indi, nxitja per lende djegese nga bimet, dhe demtimi i prodhimit bujqesor nga ngrohja globale paralajmerojne qe cmimet do te vazhdojne te mbeten te larta. Miliona persona, shumica ne vendet ne zhvillim, mund te kene nevoje per ndihme per te menjanuar kequshqyerjen. Politikat energjetike te vendeve te pasura ndihmuan ne krijimin e ketij problemi. Tashme, keto vende duhet ta zgjidhin ate.
(*)''The New York Times''
Javen e kaluar, presidenti i Bankes Boterore, Robert Zoellick, paralajmeroi se 33 vende jane ne rrezik per trazira sociale per shkak te rritjes se cmimeve te ushqimeve. ''Per vendet ku ushqimi perben gjysmen apo tre te katertat e konsumit, nuk ka hapesire per mbijetese'', deklaroi Zoellick.
Nuk ka gjasa qe cmimet e ushqimeve te ulen shpejt. Organizata e OKB-se per Bujqesine dhe Ushqimin (FAO) thote se rezervat boterore te dritherave jane me te uletat qe nga viti 1982. SHBA dhe vendet e tjera te zhvilluara duhet te marrin masa per venien e gjendjes nen kontroll. Rritja e cmimeve te ushqimeve shkaktohet pjeserisht nga forca te pakontrolluara, perfshire rritjen e kostos se energjise dhe rritjen e shtreses se mesme ne Kine dhe Indi. Kjo ka cuar ne rritjen e kerkeses per proteina shtazore, nderkohe qe keto te fundit kerkojne sasi te medha gruri. Por, vendet e pasura po i perkeqesojne keto efekte duke mbeshtetur prodhimin e lendeve djegese nga bimet. Fondi Monetar Nderkombetar (FMN) vlereson se prodhimi i etanolit nga misri ne SHBA ka ndikuar ne rritjen prej 50 per qind te kerkeses boterore per miser ne secilin nga tri vitet e fundit. Kjo coi ne rritjen e cmimit te misrit. Rrjedhimisht edhe ne cmimet e ushqimeve. Po keshtu u rriten edhe cmimet e dritherave te tjera, kryesisht sojes, pasi fermeret filluan mbjelljen e fushave te tyre me miser.
Uashingtoni siguron nje subvencion prej 51 centesh per 3,7 litra etanol dhe merr nje tarife prej 54 centesh po per kete sasi etanoli mbi importet. Ne Bashkimin Evropian, pjesa me e madhe e vendeve marrin nje tarife prej 70 centesh per te njejten sasi etanoli te importuar. Por, ka disa arsye per dhenien fund te nderhyrjeve te tilla, pasi, ne rastin me te mire etanoli nga misri redukton ndotjen e atmosferes krahasuar me lendet e tjera djegese. Megjithate, rritja e cmimeve te ushqimeve perben nje argumen urgjent per te mos mbeshtetur etanolin e prodhuar nga misri. Ne nje term afatgjate, prodhimi bujqesor duhet te rritet ne vendet ne zhvillim. Zoellick u sugjeron vendeve te pasura te japin ndihmen e tyre financiare per nje ''revolucion te gjelber'' per rritjen e prodhimit bujqesor dhe te fushave te mbjella me drithera ne Afrike. Por, rritja e cmimeve te ushqimeve kerkon qe vendet e zhvilluara te sigurojne asistence te menjehershme. Muajin e kaluar, Programi Boteror i Ushqimit tha se rritja e kostos se grurit krijoi nje te care prej me shume se 500 milione dollaresh ne buxhetin e tij per te ndihmuar miliona viktima te urise ne te gjithe boten. Fatkeqesisht, vendet e industrializuara nuk jane doreleshuara. Qe nga viti 2006, ndihma e tyre ra 8,4 per qind. Gjate tri viteve te ardhshme, vendet e zhvilluara duhet te rritin buxhetin e tyre te ndihmes deri ne 35 per qind per te arritur ne premtimet e bera ne vitin 2005. Ato nuk duhet te mos e mbajne kete premtim.
Rritja e vazhdueshme e shtreses se mesme ne Kine dhe Indi, nxitja per lende djegese nga bimet, dhe demtimi i prodhimit bujqesor nga ngrohja globale paralajmerojne qe cmimet do te vazhdojne te mbeten te larta. Miliona persona, shumica ne vendet ne zhvillim, mund te kene nevoje per ndihme per te menjanuar kequshqyerjen. Politikat energjetike te vendeve te pasura ndihmuan ne krijimin e ketij problemi. Tashme, keto vende duhet ta zgjidhin ate.
(*)''The New York Times''