Vdekja më e ngadaltë e shtresës së mesme amerikane

Ndrsa supermiliardert amerikan i bjn komplimente njri-tjetrit pr zemrn e art q kan pas vendimit pr t dhuruar miliarda dollar pr bamirsi, amerikani i thjesht ndodhet n nj situat m t keqe se kurr. Nj pjes e madhe e tyre po luftojn pr mbijetes. hendeku mes t pasurve dhe t varfrve po thellohet me shpejtsi, ndrkoh q shtresa e mesme po zhduket…

Ventura sht nj qytet i vogl n bregdetit e Paqsorit, rreth nj or larg me makin nga Los Anxhelosi. Shtpit luksoze me pamje nga oqeani i ngjiten kodrs prpjet dhe brigjet jan t mbushura me pushues dhe lundrues. Ventura sht nj qytet tipik kalifornian, por prtej pamjes s bukur fsheh nj tjetr realitet. Rreth 20% e banorve t qytetit jan n rrezik q t mbeten t pastreh.

Vern e kaluar, Ventura ndrmori nj program pilot, i cili u mundsonte njerzve q t flinin n makinat e tyre brenda hapsirave t qytetit. Nj gj e till sht e jashtligjshme si n Ventura, ashtu edhe n pjesn tjetr t qytetit, ku banort jan msuar q t shohin kamiont dhe furgont me meksikan q ndalojn npr rrug dhe njerzit brenda tyre kalojn aty nj ose edhe m shum net n pamundsi t gjetjes s vendeve t tjera pr t fjetur. Por diku nga fillimi i vitit t kaluar, banort e Venturs e kuptuan se makinat e parkuara npr rrugt e qytetit t tyre nuk ishin m vetm makina emigrantsh dhe refugjatsh, por makina n t cilat kishin filluar q ta kalonin natn banor t qytetit, fqinjt e tyre. Po cilt jan kta njerz q dikur banonin n shtpi dhe tani mund t’ia lejonin vetes vetm t fusnin kokn n makina pr t kaluar natn? Ata jan “t varfrit e rinj”. Jan njerz q as n makthet e tyre m t mendura nuk e kan uar ndr mend q nj dit do t ndodhte ajo q po prjetojn, pra q do t mbesnin pa shtpi dhe do ta kalonin natn npr makina. Jan njerz q jo shum koh m par kishin shum para, por q sot jan t pastreh.

Bhet fjal pr nj kategori njerzish gjithnj e m t madhe, jeta e t cilve u rrnua nga kriza financiare, nj kategori njerzish q ve t tjerash e kan shum t vshtir t glltisin krenarin e dikurshme. Pr pak koh u duk se Amerika po dilte srish e paprekur nga kriza m e rnd ekonomike pas viteve ‘30 q prjetoi vendi me fillimin e vitit 2008. U duk se energjit e munguara po riktheheshin, si kishte ndodhur edhe me krizat e mparshme. Qeveria po njoftonte shifra optimiste t rimarrjes s vetes, madje duke filluar q me fillimin e vjeshts s kaluar, shum m shpejt nga sa pritej. Bankat, n kaos deri n at moment, po i riktheheshin fitimit t miliarda dollarve, kompanit dhe korporatat po raportonin nj rritje t ndjeshme t t ardhurave dhe t eksporteve dhe tregu i aksioneve ishte rikthyer thuajse n nivelet e para krizs. Edhe numri i miliarderve u rrit me 17% n vitin 2009.

Dy jav m par, themeluesi i “Microsoft”, Bill Gates, dhe 40 miliarder t tjer u zotuan se do t dhuronin t paktn gjysmn e pasurive t tyre pr bamirsi. Disa do ta bjn kt n t gjall, ndrsa t tjer e kan ln kt akt bujar pr pas vdekjes. Po a mund t’ia lejoj vetes Amerika n kto kushte largimin e miliarda dollarve me nj t rn t lapsit?

Gates mund t shihet edhe nga nj kndvshtrim tjetr, prvese atij “bamirs”. Pr shembull, mund t mendohet se ai sht duke e
gjith kt zhurm thjesht pr prfitime reklamimi. Dhe kjo n nj vend si Amerika, ku super t pasurit e kan ndjer se ata kan qen t vetmit q kan prfituar nga kriza, por nga ana tjetr ata e ndjejn edhe se paknaqsia e njerzve ndaj nj situat t till sht shum m e madhe nga sa mendonin. Dhe mbi t gjitha, gjithnj e m tepr amerikani i thjesht po kthehet kundr atyre q jan n krye t vendit. Por ndrsa shifrat kan folur pr rimkmbje t vendit, e vrteta reale sht ndryshe. Pr ata q prekin realitetin prdit, vendi po e rimerr veten shum ngadal nga kriza. Sipas disa ekspertsh, ekonomia amerikane do t mbetet e dobt pr shum vjet akoma dhe pavarsisht programeve qeveritare t ndihms, ditt e mira jan larg e mbi t gjitha ajo q vrtet ka nisur t mungoj sht shpresa. Por pr disa t tjer as kjo nuk sht situata reale. Sipas tyre, gjrat po prkeqsohen me nj ritm shum t shpejt. Sipas nj sondazhi t fundit, 70% e amerikanve besojn se recesioni sht ende n kulmin e tij dhe nuk ka asnj shenj prmirsimi. Dhe kt her nuk jan vetm t varfrit ata q jan n shnjestr t sulmit, si ndodh zakonisht n periudha recesioni. Kt her recesioni po prek edhe njerzit e shkolluar dhe t arsimuar, q deri para krizs kishin nj pag t mir dhe nj standard jetese mesatar. Jan njerz q kan
pjes n at q quhej si shtresa e mesme dhe q aktualisht ndihen m t krcnuar se kurr dhe kjo pr her t par n t gjith historin e vendit. Katr n dhjet amerikan q e konsiderojn veten pjes t ksaj shtrese kan frik se hert apo von do ta humbasin statusin q kan.

N nj artikull t fundit, n nj gazet t prditshme amerikane, lexuesit iu paraqitn 25 statistika q provojn se shtresa e mesme sht goditur pr vdekje n Amerik. Nj tjetr gazetare e famshme amerikane, Ariana Huffington, paralajmroi se Shtetet e Bashkuara rrezikojn q t shndrrohen n nj vend t bots s tret. N fakt, Shtetet e Bashkuara t prfshira nga nj sr krizash t rnda, duke filluar nga ajo e pasurive t patundshme e deri tek ajo financiare, t cilat ende nuk kan prfunduar, krcnohen nga nj Epok e Akullit social, madje e forms ndr m t ashpr e paprovuar n ndonj vend t bots q pas periudhs s Depresionit t Madh.

Shtetet e Bashkuara po prjetojn nj problem t madh me papunsin, nj nga plagt m t rnda t vendit q sht n fazn m t rnd q pas Lufts s Dyt Botrore. Numri i t papunve afatgjat sht 3 her m i madh se gjat krizave t s shkuars. Thuajse nj vit pas prfundimit zyrtar t krizs dhe recesionit, n Shtetet e Bashkuara ka 9.5% t papun. Por kjo sht thjesht nj shifr zyrtare, sepse n fakt realiteti sht shum m i keq. Shum njerz kan humbur puntort q i kan pasur me koh t plot dhe jetojn vetm me qindra dollart e fituar me punt me koh t pjesshme. Edhe n vet raportin e Departamentit Amerikan t Bujqsis shnohet se pasiguria e amerikanve pr shtjet e ushqimit sht duke u rritur dhe se 50 milion amerikan nuk arrijn q t blejn dot mjaftueshm ushqim pr t pasur nj jet t shndetshme. Nj n tet amerikan t rritur dhe nj n katr fmij jetojn aktualisht me ndihma qeveritare. Pr hir t s vrtets, kto jan shifra jashtzakonisht t pabesueshme pr nj vend q konsiderohet si vendi m i pasur n bot.

Ajo ka sht m e keqja, sht humbja e ndrrs dhe e shpress, mbi t gjitha asaj q konsiderohej si “ndrra amerikane”, pra ideja q n kt vend do gj sht e mundur dhe plotsisht e realizueshme. Sipas shifrave t fundit, qytetart amerikan q vazhdojn t jen optimist jan gjithnj e m t pakt dhe pjesa m e madhe mendojn se e ardhmja e fmijve t tyre do t jet m e vshtir se ajo e tyrja.

Shum amerikan po kuptojn se pr ta ndrra amerikane ka qen n fakt s fundmi m tepr nj “makth amerikan”. Ata prballen me nj realitet t egr dhe t hidhur prdit dhe me nj mundsi q zvoglohet pa reshtur pr t’u punsuar. Muajt e fundit ka pasur sipas shifrave zyrtare nj prmirsim shum t vogl t parametrave ekonomik, por pr sa i takon shtimit t vendeve t puns, as q bhet fjal. Bumi i madh n aksione dhe n pasuri t patundshme, mania e madhe q kishin t gjith pr t marr borxhe dhe hua pa kriter dhe shpenzimet e strmdha e konsumi i shfrenuar kan fshehur pr nj koh t gjat n Shtetet e Bashkuara faktin se pjesa m e madhe e amerikanve nuk kan prfituar n fakt asnj benefit nga rritja ekonomike e 30 viteve t fundit. N vitin 1978, mesatarja e t ardhurave pr frym n Shtetet e Bashkuara ka qen 45.879 dollar. E njjta shifr vlen edhe pr vitin 2007. N kto rrethana lind pyetja: Ku ka shkuar gjith paraja e madhe q ka qarkulluar? Ku kan shkuar t gjitha fitimet gjigande t korporatave, kompanive financiare dhe 110% e rritjes s prodhimit kombtar bruto t prftuara kto 30 vitet fundit? Prgjigjja sht e thjesht: n duart e nj pakice njerzish, atyre q kan pasur gjithmon paran e madhe.
Ndrsa 90% e amerikanve kan par vetm nj rritje modeste t t ardhurave t tyre. Q nga viti 1973, t ardhurat thuajse jan trefishuar pr ata q mund t konsiderohen amerikan t shtress s lart. N vitin 1979, nj e treta e pasurive t vendit shkoi n xhepat e 1% t shoqris amerikane, pra t super t pasurve. N vitin 1950 mesatarja e shefave ekzekutiv t korporatave amerikane fitonin 30 her m shum se puntori i thjesht. Ndrsa sot nj shef fiton 300 her m shum sesa nj puntor, pra nj shifr shum m e madhe. Sot n duart e 1% t amerikanve ndodhet 37% e pasuris s vendit. Pabarazia e t ardhurave n Shtetet e Bashkuara t Ameriks sht shum m e madhe sot sesa n vitin 1920, por ndryshimi sht se askujt nuk i ka shkuar ndr mend q t bj krahasime, sepse krahasimi sht vrtet i frikshm. N Amerik, tregu i lir sht mbreti dhe njerzit me t ardhura t pakta, deri m tani, kan fajsuar veten pr situatn ekonomike. Ata q bjn para t madhe duartrokiten dhe bhen shembuj pr t gjith. I vetmi problem sht se n Amerik jan t pakt ata q kan qen t ndrgjegjshm pr faktin se ndrra amerikane vlen vetm pr 1% t ekonomis, jo pr pjesn tjetr t popullsis. Deri m tani politikant kan dshtuar n gjetjen e zgjidhjeve pr krizn sociale. Uashingtoni sht ende n pritje t vendeve t puns, t cilat nuk duken as n horizont. Presidenti Obama dhe administrata e tij duket se i kan bazuar shpresat e tyre n nocionin se Amerika vetiu do t vij srish n binar t mbar, madje duke vazhduar t njjtn linj si m par, at t shpenzimit t parave, pra konsumimit. Por edhe pse shefi i Rezervs Federale, Bernake, vazhdon q t pompoj dollar n treg, deficiti buxhetor tani ka arritur shifrn e frikshme t 1.4 trilion dollarve dhe prpjekja e tij nuk mund t quhet vese nj dshtim i radhs pr Bankn Qendrore Amerikane. Problemi sht se amerikant nuk shpenzojn m sepse nuk kan kursime dhe rroga t sigurta. N disa raste, shtpit e tyre kan humbur gjysmn e vlerave dhe ata nuk kualifikohen pr t prftuar kredi me interesa t ulta. Amerikant po bjn gjithnj e m pak para dhe kjo ka reduktuar edhe aftsin e pagess s taksave. Pr shkak t munges gjithnj e m t madhe t kursimeve, amerikant kan filluar q t marrin borxh pr t mbuluar gjith morin e shpenzimeve q kan, prfshi shkollimin, kujdesin shndetsor dhe konsumin e prditshm. Shum njerz po “mbyten” nga pesha e borxheve. 61% e amerikanve nuk kan m rezerva financiare dhe mbi t gjitha nuk kan m shpres. Dhe kjo sht humbja m e madhe.