Vdekja na vjen prej Kadares s till!
Funerali i nj shkrimtari
Sa isha
gati t shkoj n nj debat t hapur q Kadare pati n Bibliotekn Kombtare n Prishtin me studentt dhe personelin akademik t Universitetit, m doln ca pun dhe nuk shkova dot e m mbeti merak q nuk mbrrita derisa nuk pash n media histerin e tij t derdhur n ata pak minuta sa ishte aty. Ather e pash sa mir q nuk kisha shkuar pr t marr pjes n funeralin pr s gjalli t nj shkrimtari.
Mu kujtua madhshtia q kisha krijuar n imagjinatn time pr t kur i kisha nja tre-katrmbdhjet vjet kur sapo kisha lexuar Gjeneralin e ushtris s vdekur dhe prulja e tij e shpejt n realitetin e par direkt pas dgjimit t fushats s tij kundr myslimanve shqiptar e poashtu edhe pas leximit t mpastajm t letrsis s tij.
Ajo q t irriton m s shumti rreth fenomenit Kadare sht kryenesia dhe kmbngulja e tij n pafajsin e tij dhe tentimi q n mnyra t trthorta, vjedhurazi dhe me dinakri t distancohet nga ide e qndrime t tij t cilat koha i ka dshmuar e po i dshmon si t liga, monstruoze, johumane dhe patetike. Kshtu q me shum t drejt shkrimtari Britanik Brian Aldiss pati thn Ka dy lloje shkrimtarsh; jan ata q t shtyjn t mendojn dhe t tjert q t bjn t uditesh. Duke par veprimtarin, intervistat, deklarimet, fushatat dhe tr pompozitetin e Kadares gjat dy a tri dekadave t fundit nuk ke si t mos uditesh me koprracin e tij intelektuale pik s pari karshi shqiptarve mysliman dhe t s kaluars s tij komuniste, e pastaj edhe ndaj gjithkaje q mund tia cenoj fobin e tij pr t marr mimin Nobel.
Histeria e derdhur n Bibliotekn Kombtare nga Ismail Kadare sht kulmi i fudullkut dhe hipokrizis q nj intelektual mund ti lejoj vetvetes t bj n publik. Derisa n njrn an pa pik turpi deklaroi se prher kishte njohur kontributin dhe vendin e myslimanve shqiptar n formsimet kombtare dhe avancimet drejt Evrops, n ann tjetr iu turr me aq vrull Rexhep Qosjes, me fjalt m t paskrupullta q nuk i gjen as n debate bulevardeske, duke t
t uditesh e t mendosh se n tr kt gjezdisje identitetesh ishte Kadare kundr Qosjes q paraqiste realisht myslimant shqiptar e jo anasjelltas. Fjalt e tij Qosja vazhdon me marrzit e tij. Un do ti kshilloja t mbyllet n nj spital psikiatrik. Ai sht nj njeri i paprgjegjshm dhe konteksti i deklaratave t tij sht q Kadare t dal nga letrsia shqipe edhe nga kujtesa e shqiptarve do t jen epitafi i vdekjes s Shkrimtarit Kadare dhe pjekjes s dyfytyrsis t karakterit t tij. Dhe kt jo pse Qosja sht nj super intelektual identiteti i t cilit nuk bn dhe nuk mund t cenohet, jo aspak, por pr t vetmen arsye se zhargoni i till nuk i ka hije nj shkrimtari e aq m pak nj dikujt q synon ta konsideroj veten n piedestalin e intelektualis shqiptare. Dhe Kadare nuk do ta ket kaq t leht t dal jasht kujtess s shqiptarve. Margaritart e mposhtm vshtir harrohen.
Ju shqiptar fodull e harrestar
N fillimvitet e nntdhjeta ishte n trend t rreshtoheshe kundr myslimanris shqiptare dhe t bje propagand katolikofile n dm t shumics s shqiptarve dhe n kt vazhd asokohe edhe Qosja pr pak koh sa nuk ishte
pjes e flluskave t tilla por me koh si duket ai pa realitet historike, kulturore dhe identifikuese t ktij konstelacioni dhe prderisa ai sqaroi gjer e gjat arsyet e ktij evoluimi t tij dhe joautenticitetin e fushatave t tilla, n ann tjetr Kadare jo vetm q nuk pranon se ka ndrmarr ndonjher gabime trashanike qoft n shtjen e identitetit t shqiptarve mysliman por edhe t nj dyzine gjrash t tjera, por vazhdon kshtu kmbngulshim t konsideroj bashkkombsit e tij si nj turm fodujsh harrestar. T gjith njerzit gabojn por m i miri midis tyre thoshte profeti Muhamed sht ai q pendohet. Ndrsa Kadare jo vetm q nuk ka treguar asnj shenj pendese pr bmat e tij naive e kontraverze por edhe e mbron shenjtrin e tij me do kusht duke t
me padashje t shohsh t pshtir gjithka q sillet rreth emrit t tij. Duke qen se n disa nga shkrimet e tij t fundit Kadare akuzon rnd shqiptart pr mosdhnien e mimit q po e pret nuk ke si t mos mendosh se syzheu i gjith gallats disavjeare sht Nobeli.
Karta e par me t cilin luajti n afern e fitimit t Nobelit ishte disidentizmi. Prkundr disidentve t vrtet t cilt u fshikulluan, u dbuan dhe u anatemuan nga regjimet, Kadare jo vetm q ishte i prkdheluri i regjimit por edhe pr ta kulmuar kt e shpalli veten disident me ikjen ne Franc n kohn kur prfundoi regjimi duke menduar se shqiptart do t jen kaq naiv sa t harrojn veprimtarin e tij politike dhe letrare n kohn e komunizmit. Ikja e tij n vitin 1990 de fakto donte t thoshte se ai po shfaqte mospajtim me rnien e regjimit dhe ngritjen e sistemit demokratik dhe t vetquash vetveten disident n kto rrethana n vend q t ngazllehesh q ra komunizmi sht shaka me bisht.
Karta tjetr e dshtuar e tij ishte sindromi Salman Rushdi. Duke par se sa n trend ishte t jesh antiislamik Kadare filloi nj kryqzat t tmerrshme kundr shumics s popullit t tij duke shpresuar se kjo do tia afronte mimin e ndrruar. N nj intervist t tij tash von me Blendi Fevziun, Kadare rikujtoi nj sugjerim t tij
Ramiz Alis n vitin 1989 ku tekstualisht i propozonte diktatorit q pr ta demokratizuar Shqiprin n aspektin e fes ai duhej t hapte kishat katolike dhe ato ortodokse n mnyr q me koh t zbehej identiteti i islamit shqiptar. E merrni me mend sa sugjerime demokratike! N kt intervist ai e quajti kshilln e tij t athershme si nj mendim t cilin historia e nxorri t gabuar, dhe kaq. Ti propozosh diktaturs n emr t demokracis q ta shtyp qensin e pjess m t madhe t kombit dhe pastaj ta arsyetosh kt me vetm nj fraz gjysmake ku faktikisht as nuk shihet ndonj shenj e krkim faljes ndaj popullit t tij sht hipokrizi banale. Ky faktikisht ishte vetm fillimi i lufts s tij kundr bashkkombsve t tij mysliman. Gjat tr viteve t nntdhjeta kishte deklaruar n nj mori rastesh fobin e tij poshtruese ndaj myslimanve shqiptar duke pohuar se ata jan pakic, se Evropa nuk i mirpret ata prderisa nuk identifikohen si katolik dhe duke e
t pist fardo lidhje t kulturs shqiptare me Islamin. Nuk do ta harroj e nuk do ta harrojm nj deklarat t tij t dhn pr agjencin Kosova Press se shumica e t arsimuarve t Shqipris jan t krishter duke i nxjerr pr tuhaf dhe matuf bashkkombsit e tij mysliman. sht njmend padrejtsi t prmendsh nj deklarat t tij n kt aspekt dhe ta lesh tjetrn pa e treguar sepse secila sht m neveritse se tjetra. T gjitha jan t ruajtura dhe t paharruara.
Dinamiti i Nobelit
Se sindromi i t fituarit t Nobelit prish karaktere dhe ta eksplodon do grimc humaniteti n shpirt sht vrtetuar m s miri n rastin e Kadares. Ismail Kadare gjat ktyre tri dekadave t fundit ka tentuar q t qndroj mir me secilin duke shar n nj koh njrin e duke lavdruar tjetrin n mnyr q t krijoj imazhin e nj superintelektuali q qndron mbi t gjith dhe mbi kohn me idet e tij kinse largpamse, varsisht si e krkon vakti dhe moda. Kur ishte e mods t ishe pacifist paushall ai akuzonte UK-n pr terrorizm, kur populli e deshi veprimtarin e tyre lirimtare u ngut ti ngriste larg heroizmat e tyre, kur Ibrahim Rugova ishte i padgjuar e jobinds e quajti babaxhane veprimtarin e tij, kur ai u respektua e u ngrit e himnizoi luftn e tij, kur komunizmi ishte superfuqi shqiptare ai ishte ati i tij m i madh intelektual, kur dshtoi u ngut ta shkelte bukn e kuqe t ngrn, kur e pa se Nobeli mund t fitohej me antiislamizma naive t tipit Rushdi nuk la t zez pa thn pr bashkkombsit e tij mysliman, kur pa se n t njjtin vit dy mysliman e fituan Nobelin dhe se profecit e tij satanike se n mijvjearin e tret shqiptart do t gdhiheshin katolike doln false, u ngut ta varroste veprimtarin e tij qyqare ndaj kulturs s shqiptarve mysliman me dy tri deklarime gjysmfjalshe. Dhe kto as nuk ishin krkim faljeje si din t bjn njerzit e mdhenj por lot krokodili n mjedis t that. As q pritet t krkoj falje dikush i zhytur n koprraci t tilla intelektuale. N nj intervist dhn Kohs Ditore t dats 12 Nntor 2006 Kadare e quan abuzim sjelljen e deklarimit t tij nga libri Nga nj dhjetor n tjetrin se komunizmi kishte t mir ngulfatjen e Islamit dhe ngritjen e nostalgjis pr katolicizmin. Abuzim?! far histerie qaramane! Prap i madhi i yn i imagjinuar mjaftohet duke thn se ishte parashikim i gabuar ky dhe nuk ka asnj shenj krkimfaljeje ndaj bashkkombsve t tij mysliman t cilve ua quajti me bereqet komunizmin sepse ua vrau e ua rrnoi klerikt dhe vlerat fetare. Si pr rastsi n t njjtn dit q Kadare derdhi margaritart kundrejt akademikut kosovar u publikua nj peticion ku Kadare sht ndr t nnshkruarit dhe ku ai thrret pr prshpejtimin e ndrtimit t katedrales katolike n Prishtin pr ta madhruar kshtu Nnn Tereze. Sikur katedralet nuk ndrtohen pr t
fe por pr t mbajtur emra! N vend t ksaj nse njmend ai nuk do t ishte nj lobist naiv i katolicizmit kundr islamit, do t duhej t ngriste shqetsimin se prse nuk ndrtohet nj xhami e madhe pr myslimant shqiptar t Prishtins e edhe t Tirans duke pasur parasysh se shum nga ta falen n shi e bor rrugve n munges t xhamive. Mund ti lihet emri Sami Frashri, Haxhi Zeka apo Hoxh Tahsini ksaj xhamie nse medoemos duam madhrim emrash, apo kta nuk e meritojn t ngriten meq jan shqiptar musliman!
Kjo vret, rrnon, fshikullon e masakron m rnd se komunizmi. Shqiptarve iu vjen vdekja nga nj mentalitet i till dhe nuk u bjn dobi as edhe njqind mime Nobel pr antivlera t tilla antihumane. Do t donim, njmend do t donim ta shihnim vrtet Kadaren t krkoj falje pr xhuxhrin e tij intelektuale karshi bashkkombsve t tij mysliman. Kjo do t mund ta ringjallte ushtrin e gjeneralit t vdekur. N t kundrtn Nobeli i tij i fituar eventual do t jet dinamit kundr qenies dhe harmonis s popullit t tij. Ai mund t dij t shkruaj mir por kjo nuk i bn t kridhen n mendime bashkkombsit e tij mysliman; prkundrazi kjo i bn t stepen s udituri me njeriun dhe idet e tij t vogla q qndrojn prapa ktyre shkrimeve.
(*Autori sht pedagog n Universitetin e Prishtins)
Sa isha
gati t shkoj n nj debat t hapur q Kadare pati n Bibliotekn Kombtare n Prishtin me studentt dhe personelin akademik t Universitetit, m doln ca pun dhe nuk shkova dot e m mbeti merak q nuk mbrrita derisa nuk pash n media histerin e tij t derdhur n ata pak minuta sa ishte aty. Ather e pash sa mir q nuk kisha shkuar pr t marr pjes n funeralin pr s gjalli t nj shkrimtari.
Mu kujtua madhshtia q kisha krijuar n imagjinatn time pr t kur i kisha nja tre-katrmbdhjet vjet kur sapo kisha lexuar Gjeneralin e ushtris s vdekur dhe prulja e tij e shpejt n realitetin e par direkt pas dgjimit t fushats s tij kundr myslimanve shqiptar e poashtu edhe pas leximit t mpastajm t letrsis s tij.
Ajo q t irriton m s shumti rreth fenomenit Kadare sht kryenesia dhe kmbngulja e tij n pafajsin e tij dhe tentimi q n mnyra t trthorta, vjedhurazi dhe me dinakri t distancohet nga ide e qndrime t tij t cilat koha i ka dshmuar e po i dshmon si t liga, monstruoze, johumane dhe patetike. Kshtu q me shum t drejt shkrimtari Britanik Brian Aldiss pati thn Ka dy lloje shkrimtarsh; jan ata q t shtyjn t mendojn dhe t tjert q t bjn t uditesh. Duke par veprimtarin, intervistat, deklarimet, fushatat dhe tr pompozitetin e Kadares gjat dy a tri dekadave t fundit nuk ke si t mos uditesh me koprracin e tij intelektuale pik s pari karshi shqiptarve mysliman dhe t s kaluars s tij komuniste, e pastaj edhe ndaj gjithkaje q mund tia cenoj fobin e tij pr t marr mimin Nobel.
Histeria e derdhur n Bibliotekn Kombtare nga Ismail Kadare sht kulmi i fudullkut dhe hipokrizis q nj intelektual mund ti lejoj vetvetes t bj n publik. Derisa n njrn an pa pik turpi deklaroi se prher kishte njohur kontributin dhe vendin e myslimanve shqiptar n formsimet kombtare dhe avancimet drejt Evrops, n ann tjetr iu turr me aq vrull Rexhep Qosjes, me fjalt m t paskrupullta q nuk i gjen as n debate bulevardeske, duke t
t uditesh e t mendosh se n tr kt gjezdisje identitetesh ishte Kadare kundr Qosjes q paraqiste realisht myslimant shqiptar e jo anasjelltas. Fjalt e tij Qosja vazhdon me marrzit e tij. Un do ti kshilloja t mbyllet n nj spital psikiatrik. Ai sht nj njeri i paprgjegjshm dhe konteksti i deklaratave t tij sht q Kadare t dal nga letrsia shqipe edhe nga kujtesa e shqiptarve do t jen epitafi i vdekjes s Shkrimtarit Kadare dhe pjekjes s dyfytyrsis t karakterit t tij. Dhe kt jo pse Qosja sht nj super intelektual identiteti i t cilit nuk bn dhe nuk mund t cenohet, jo aspak, por pr t vetmen arsye se zhargoni i till nuk i ka hije nj shkrimtari e aq m pak nj dikujt q synon ta konsideroj veten n piedestalin e intelektualis shqiptare. Dhe Kadare nuk do ta ket kaq t leht t dal jasht kujtess s shqiptarve. Margaritart e mposhtm vshtir harrohen.
Ju shqiptar fodull e harrestar
N fillimvitet e nntdhjeta ishte n trend t rreshtoheshe kundr myslimanris shqiptare dhe t bje propagand katolikofile n dm t shumics s shqiptarve dhe n kt vazhd asokohe edhe Qosja pr pak koh sa nuk ishte
pjes e flluskave t tilla por me koh si duket ai pa realitet historike, kulturore dhe identifikuese t ktij konstelacioni dhe prderisa ai sqaroi gjer e gjat arsyet e ktij evoluimi t tij dhe joautenticitetin e fushatave t tilla, n ann tjetr Kadare jo vetm q nuk pranon se ka ndrmarr ndonjher gabime trashanike qoft n shtjen e identitetit t shqiptarve mysliman por edhe t nj dyzine gjrash t tjera, por vazhdon kshtu kmbngulshim t konsideroj bashkkombsit e tij si nj turm fodujsh harrestar. T gjith njerzit gabojn por m i miri midis tyre thoshte profeti Muhamed sht ai q pendohet. Ndrsa Kadare jo vetm q nuk ka treguar asnj shenj pendese pr bmat e tij naive e kontraverze por edhe e mbron shenjtrin e tij me do kusht duke t
me padashje t shohsh t pshtir gjithka q sillet rreth emrit t tij. Duke qen se n disa nga shkrimet e tij t fundit Kadare akuzon rnd shqiptart pr mosdhnien e mimit q po e pret nuk ke si t mos mendosh se syzheu i gjith gallats disavjeare sht Nobeli.
Karta e par me t cilin luajti n afern e fitimit t Nobelit ishte disidentizmi. Prkundr disidentve t vrtet t cilt u fshikulluan, u dbuan dhe u anatemuan nga regjimet, Kadare jo vetm q ishte i prkdheluri i regjimit por edhe pr ta kulmuar kt e shpalli veten disident me ikjen ne Franc n kohn kur prfundoi regjimi duke menduar se shqiptart do t jen kaq naiv sa t harrojn veprimtarin e tij politike dhe letrare n kohn e komunizmit. Ikja e tij n vitin 1990 de fakto donte t thoshte se ai po shfaqte mospajtim me rnien e regjimit dhe ngritjen e sistemit demokratik dhe t vetquash vetveten disident n kto rrethana n vend q t ngazllehesh q ra komunizmi sht shaka me bisht.
Karta tjetr e dshtuar e tij ishte sindromi Salman Rushdi. Duke par se sa n trend ishte t jesh antiislamik Kadare filloi nj kryqzat t tmerrshme kundr shumics s popullit t tij duke shpresuar se kjo do tia afronte mimin e ndrruar. N nj intervist t tij tash von me Blendi Fevziun, Kadare rikujtoi nj sugjerim t tij
Ramiz Alis n vitin 1989 ku tekstualisht i propozonte diktatorit q pr ta demokratizuar Shqiprin n aspektin e fes ai duhej t hapte kishat katolike dhe ato ortodokse n mnyr q me koh t zbehej identiteti i islamit shqiptar. E merrni me mend sa sugjerime demokratike! N kt intervist ai e quajti kshilln e tij t athershme si nj mendim t cilin historia e nxorri t gabuar, dhe kaq. Ti propozosh diktaturs n emr t demokracis q ta shtyp qensin e pjess m t madhe t kombit dhe pastaj ta arsyetosh kt me vetm nj fraz gjysmake ku faktikisht as nuk shihet ndonj shenj e krkim faljes ndaj popullit t tij sht hipokrizi banale. Ky faktikisht ishte vetm fillimi i lufts s tij kundr bashkkombsve t tij mysliman. Gjat tr viteve t nntdhjeta kishte deklaruar n nj mori rastesh fobin e tij poshtruese ndaj myslimanve shqiptar duke pohuar se ata jan pakic, se Evropa nuk i mirpret ata prderisa nuk identifikohen si katolik dhe duke e
t pist fardo lidhje t kulturs shqiptare me Islamin. Nuk do ta harroj e nuk do ta harrojm nj deklarat t tij t dhn pr agjencin Kosova Press se shumica e t arsimuarve t Shqipris jan t krishter duke i nxjerr pr tuhaf dhe matuf bashkkombsit e tij mysliman. sht njmend padrejtsi t prmendsh nj deklarat t tij n kt aspekt dhe ta lesh tjetrn pa e treguar sepse secila sht m neveritse se tjetra. T gjitha jan t ruajtura dhe t paharruara.
Dinamiti i Nobelit
Se sindromi i t fituarit t Nobelit prish karaktere dhe ta eksplodon do grimc humaniteti n shpirt sht vrtetuar m s miri n rastin e Kadares. Ismail Kadare gjat ktyre tri dekadave t fundit ka tentuar q t qndroj mir me secilin duke shar n nj koh njrin e duke lavdruar tjetrin n mnyr q t krijoj imazhin e nj superintelektuali q qndron mbi t gjith dhe mbi kohn me idet e tij kinse largpamse, varsisht si e krkon vakti dhe moda. Kur ishte e mods t ishe pacifist paushall ai akuzonte UK-n pr terrorizm, kur populli e deshi veprimtarin e tyre lirimtare u ngut ti ngriste larg heroizmat e tyre, kur Ibrahim Rugova ishte i padgjuar e jobinds e quajti babaxhane veprimtarin e tij, kur ai u respektua e u ngrit e himnizoi luftn e tij, kur komunizmi ishte superfuqi shqiptare ai ishte ati i tij m i madh intelektual, kur dshtoi u ngut ta shkelte bukn e kuqe t ngrn, kur e pa se Nobeli mund t fitohej me antiislamizma naive t tipit Rushdi nuk la t zez pa thn pr bashkkombsit e tij mysliman, kur pa se n t njjtin vit dy mysliman e fituan Nobelin dhe se profecit e tij satanike se n mijvjearin e tret shqiptart do t gdhiheshin katolike doln false, u ngut ta varroste veprimtarin e tij qyqare ndaj kulturs s shqiptarve mysliman me dy tri deklarime gjysmfjalshe. Dhe kto as nuk ishin krkim faljeje si din t bjn njerzit e mdhenj por lot krokodili n mjedis t that. As q pritet t krkoj falje dikush i zhytur n koprraci t tilla intelektuale. N nj intervist dhn Kohs Ditore t dats 12 Nntor 2006 Kadare e quan abuzim sjelljen e deklarimit t tij nga libri Nga nj dhjetor n tjetrin se komunizmi kishte t mir ngulfatjen e Islamit dhe ngritjen e nostalgjis pr katolicizmin. Abuzim?! far histerie qaramane! Prap i madhi i yn i imagjinuar mjaftohet duke thn se ishte parashikim i gabuar ky dhe nuk ka asnj shenj krkimfaljeje ndaj bashkkombsve t tij mysliman t cilve ua quajti me bereqet komunizmin sepse ua vrau e ua rrnoi klerikt dhe vlerat fetare. Si pr rastsi n t njjtn dit q Kadare derdhi margaritart kundrejt akademikut kosovar u publikua nj peticion ku Kadare sht ndr t nnshkruarit dhe ku ai thrret pr prshpejtimin e ndrtimit t katedrales katolike n Prishtin pr ta madhruar kshtu Nnn Tereze. Sikur katedralet nuk ndrtohen pr t
fe por pr t mbajtur emra! N vend t ksaj nse njmend ai nuk do t ishte nj lobist naiv i katolicizmit kundr islamit, do t duhej t ngriste shqetsimin se prse nuk ndrtohet nj xhami e madhe pr myslimant shqiptar t Prishtins e edhe t Tirans duke pasur parasysh se shum nga ta falen n shi e bor rrugve n munges t xhamive. Mund ti lihet emri Sami Frashri, Haxhi Zeka apo Hoxh Tahsini ksaj xhamie nse medoemos duam madhrim emrash, apo kta nuk e meritojn t ngriten meq jan shqiptar musliman!
Kjo vret, rrnon, fshikullon e masakron m rnd se komunizmi. Shqiptarve iu vjen vdekja nga nj mentalitet i till dhe nuk u bjn dobi as edhe njqind mime Nobel pr antivlera t tilla antihumane. Do t donim, njmend do t donim ta shihnim vrtet Kadaren t krkoj falje pr xhuxhrin e tij intelektuale karshi bashkkombsve t tij mysliman. Kjo do t mund ta ringjallte ushtrin e gjeneralit t vdekur. N t kundrtn Nobeli i tij i fituar eventual do t jet dinamit kundr qenies dhe harmonis s popullit t tij. Ai mund t dij t shkruaj mir por kjo nuk i bn t kridhen n mendime bashkkombsit e tij mysliman; prkundrazi kjo i bn t stepen s udituri me njeriun dhe idet e tij t vogla q qndrojn prapa ktyre shkrimeve.
(*Autori sht pedagog n Universitetin e Prishtins)