Zgjidhje kushtetuese, gjyqësore dhe politike për situatën

Ekzistojn zgjidhje kushtetuese, gjyqsore dhe politike, q i lejojn aktort kombtar t’i japin fund situats aktuale politike dhe t fillojn reformn zgjedhore brenda Kuvendit t Shqipris.

S pari, m vjen mir q jam ktu me ju kt pasdite pr t folur pr nj element t rndsishm n do diskutim q lidhet me transparencn publike dhe reformn zgjedhore: reformn e financimit t partive politike. T dyja kto shtje prbjn nj pjes qendrore t puns s Prezencs s OSBE-s n Shqipri, ndaj un e pranova me knaqsi ftesn pr t qen me ju. Mund t them, me nj far sigurie, q kjo shtje nuk ka qen asnjher prparsi pr ndonj parti politike. Asnj parti politike nuk mund t pretendoj aktualisht se ka bazat m t forta morale n lidhje me kt shtje. Bazuar n ato q kemi par, rregullimi i reforms s financimit t partive politike nuk sht ‘i prshtatshm pr qllimin’ dhe institucioni i partis politike shqiptare ka
pak pr t prmirsuar kt problem. Si e dim, Kushtetuta e Shqipris sht shum e qart n lidhje me kt shtje, kur deklaron se burimet financiare t partive, si dhe shpenzimet e tyre duhet t bhen publike.

Formulim mjaft i qart, apo jo?

Megjithkt, zbatimi i vrtet i ksaj dispozite nga klasa politike, ka qen, pr ta thn me fjal t sjellshme, ‘tejet modest’. Shkalla e informimit t publikut pr prmasat dhe strukturn e buxhetit t partive politike sht krejtsisht e pamjaftueshme. Ndrkoh q shum parti politike evropiane i publikojn online buxhetin dhe raportet buxhetore t tyre, kjo nuk ndodh n Shqipri. N rastin m t mir mund t gjejm raporte kontrolli n faqen e internetit t Komisionit Qendror t Zgjedhjeve, madje dhe ather informacioni q mund t marrim, n rastin m t mir, sht fragmentar. Disa prej ktyre raporteve radhisin shum individ t cilt kan kontribuar, por asnj biznes, ose nj list shum t vogl donatorsh, q i bn shum njerz t pyesin veten nse ky informacion sht i plot.

Mund t vazhdoj, por besoj se e kuptoni ku e kam fjaln.

Gjithsesi, sht me rndsi thelbsore pr t gjith shqiptart q t din burimet me t cilat partit financojn veten, si dhe si shpenzohen kto para. Nse popullit shqiptar vazhdon t’i mohohet ‘e drejta pr t ditur’, ather mund t mbetet dyshimi q n vend t nxitjes s nj kulture pjesmarrjeje qytetare, mbshtetja politike blihet thjesht nga ai q bn ofertn m t lart. Kjo nuk mund t jet e tolerueshme pr asnj shqiptar dhe as e pranueshme pr nj klas politike q dshiron ta udhheq kt vend drejt nj ‘t ardhmeje t re e t ndritur evropiane’. M lejoni gjithashtu q t adresoj, shkurtimisht, disa shtje q mendoj se jan me vend n kt debat.

N do debat n lidhje me reformn pr financimin e partive politike, duhet adresuar edhe shtja e kontrollit. Aktualisht, Kontrolli i Lart i Shtetit kontrollon partit politike jasht periudhs zgjedhore, ndrsa gjat nj fushate elektorale sht KQZ-ja ajo q e kryen kt rol. Prmenda pak m sipr probleme n lidhje me sasin e informacionit n kontrollet aktuale. Dua t shtoj, gjithashtu, q kto raporte nuk sigurojn informacion t mjaftueshm q t tregoj nivelin e kontrollit dhe verifikimit t t ardhurave dhe shpenzimeve t partive – madje as nuk tregohet nse ky informacion sht i plot.

Kjo tregon se cilsia e kontrollit t pavarur politik n kt vend mbetet nn nivelin mesatar - pr sa i prket t qenit dukshm siprfaqsor dhe mungess s transparencs. Nuk ekziston nj kontroll i financimeve private t partive jasht fushatave zgjedhore – Gjykata Kushtetuese e hoqi kt kompetenc t Kontrollit t Lart t Shtetit n vitin 2001.

Do t ishte nj praktik e mir n t ardhmen nse ky kontroll do t kryhej nga nj institucion i vetm – nse jo nga Kontrolli i Lart i Shtetit, ather ndoshta nga KQZ-ja ose nga Inspektorati i Lart i Deklarimit dhe Kontrollit t Pasurive. Pr m tepr, nse fokusohemi n financimin e partive politike gjat zgjedhjeve, ather raportet e fundit t OSBE/ODIHR-it rekomanduan disa ndryshime t rndsishme t Kodit Zgjedhor.

1. Fondi shtetror pr partit politike nuk duhet t ndahet n mnyr jo t barabart duke i dhn padrejtsisht prparsi partive parlamentare.

2. sht e nevojshme q t sigurohet deklarimi i t ardhurave dhe shpenzimeve t partive, n lidhje me financimin e fushatave, si dhe t specifikohen kriteret n baz t s cilave KQZ-ja mund t kryej n koh verifikimet e duhura t raporteve financiare t partive politike.

Nj tjetr shtje, q duhet konsideruar, sht nevoja pr t monitoruar m nga afr financimet private.

N munges t rregulloreve t duhura, interesat tregtare dhe individt e pasur t prfshir n jetn politike mund t ndrydhin pjesmarrjen demokratike duke penguar zhvillim ekonomik vendas, dhe madje t transformojn vet natyrn e qeverisjes dhe debatit politik. N rastin m t keq, partit politike mund t pranojn fonde nga interesa biznesi q mbshtesin qllimisht disa parti politike pr t siguruar kontrata fitimprurse, apo, edhe m keq akoma, pr t qen t sigurta se kto institucione do t mbyllin nj sy ndaj, le t’i quajm, praktikave ‘t dyshimta’ t biznesit.

Si prfundim, ne kemi nevoj t shohim urgjentisht nj reform n mnyrn e rregullimit t financimit t partive politike. Kjo reform duhet t ndodh si pjes e nj pakete m t gjer reforme elektorale dhe, duke qen m pak se nj vit larg zgjedhjeve t pritshme vendore, ky proces duhet t filloj pa humbur m koh. Ekzistojn zgjidhje kushtetuese, gjyqsore dhe politike, q i lejojn aktort kombtar t’i japin fund situats aktuale politike dhe t fillojn reformn zgjedhore brenda Kuvendit t Shqipris.

*FJALIMI I KRYETARIT T PREZENCS N

KONFERENCN E “TRANSPARENCY INTERNATIONAL”