Zicishti: Sa e rendesishme eshte dhenia e ndihmes se pare Sonila Isaku
Per mjeket 10 minutat e para pas nje aksidenti apo pas nje problemi shendetesor te cdo kujt jane edhe 10 minutat e arta, te cilat bejne edhe ndryshimin e situates se personit te nevoje. Ne rastet kur dikush ka nevoje per kete ndihme duhet te sigurohet ventilim te shpejte te mushkerive dhe perfuzionin sistemik, si dhe te dergohet sa me pare dhe ne gjendje sa me te mire shendetesore deri ne institucionin me te pare shendetesor. Keto jane keshillat kryesore qe jep kirurgu i njohur Ylli Zicishti per lexuesit e "Koha Jone" pikerisht ne Javen Boterore te Ndihmes se Pare. Po keshtu, ai tregon edhe cfare duhet te permbaje kutia e ndihmes se shpejte, e cila duhet te jete ne cdo ambient.
Kjo eshte Java e Ndihmes se Pare, por me konkretisht cfare eshte ajo dhe cili eshte afati kohor qe ajo duhet zbatuar?
Ndihma e pare eshte nje veprim kompleks, me qellim te menjanimit te drejtperdrejte te shkaktareve te rrezikut, qe e keqesojne gjendjen shendetesore te semurit ose te lenduarit.
Ndihma e pare eshte dhenia e ndihmes mjekesore ne vendin e ngjarjes te te semurit apo te te lenduarit, gjate transportit, si dhe ne institucionin shendetesor perkates, me qellim te menjanimit te drejtperdrejte te shkaktareve te rrezikut, qe e keqesojne gjendjen shendetesore te te semurit ose te te lenduarit. Dhenia e ndihmes se pare fillon nga vendi i ngjarjes dhe vazhdon gjate transportit deri ne vendosjen e te lenduarit dhe te semurit ne institucionet mjekesore perkatese. Ajo duhet te zbatohet brenda 10 minutave me menyrat perkatese. Qellimi kryesor i ndihmes se pare eshte qe t'i siguroje te semurit, te lenduarit dhe te helmuarit ventilim te shpejte te mushkerive dhe perfuzionin sistemik, te dergohet sa me pare dhe ne gjendje sa me te mire shendetesore deri ne institucionin me te pare shendetesor. Shpetimtari duhet te kerkoje ndihme, te percaktoje kohen e sakte te nderprerjes se punes se zemres dhe te lenduarin ta vendose horizontalisht mbi nje siperfaqe te forte.
A eshte ndihma e pare nje element kyc per shpetimin e jetes se personit?
Gjate ndihmes se shpejte ofrojme njohuri elementare per shpetimin e jetes, ne raste emergjente te rrezikimit te shendetit te njeriut, duke zvogeluar dhembjen, minimizimin e nderlikimeve te te lenduarit dhe semundjeve te befasishme, deri sa te arrije ndihma mjekesore profesionale. Ndihma e shpejte mjekesore nuk ka per qellim te percaktoje llojin e semundjes, sherimit, lendimit apo te helmimit, po te ofroje ndihme te pare themelore. Qellimi i shpetimtarit eshte te mbizoteroje mire masat e reanimacionit kardiopulomnal ne rast te semundjeve apo aksidenteve (frymemarrja artificiale, masazh zemre, fashimi, ndalja e gjakderdhjes. Ndihma e pare eshte e nevojshme vazhdimisht ne jeten e perditshme, dhe sidomos atehere kur nuk mund te presim ndihmen mjekesore profesionale ne vendin e fatkeqesise. Keto raste ngjajne shpesh dhe cdo dite kudo ne bote.
Kur duhet te ofrohet ndihma e shpejte mjekesore?
Ndihma e pare duhet t'u ofrohet te gjithe te semureve, lenduarve dhe te helmuarve, jeta e te cileve eshte ne rrezik. Duke pasur parasysh zhvillimin dinamik te jetes, shpesh ngjajne lendime ne pune, aksidente ne komunikacion, vrasje, plagosje, goditje me mjete te ftohta, renia nga katet e larta te ndertesave, lendime nga rryma elektrike, mbytjet ne uje, lendimet nga mjetet fizike, kimike, biologjike, sulme ne zemer dhe gjendje te tjera emergjente. Ne keto raste eshte e domosdoshme te ofrohet ndihma e shpejte mjekesore brenda 10 minutave te arte. Shpetimtari i rastit, duhet te zbatoje parimet themelore te dhenies se ndihmes se pare dhe ta konsideroi ate si obligim human dhe ligjor ndaj te gjithe atyre, te cilet, ne momentin e caktuar, e kane jeten ne rrezik.
Cilat jane gjendjet, te cilat kane prioritet per ndihme te pare, ku duhet te fokusohet ai shpetimtari?
Jane disa, por me kryesorja mbeten gjakderdhjet, te cilat duhet te eliminohen sa me pare, gjendjet aksidentale, lendimet e kokes, bustit kurrizor, barkut dhe lendimet e shkaktuara nga te goditurat e trupit me germadha. Ne te gjitha keto raste, shpetimtari qe jep ndihmen e pare, duhet te jete i qete, i matur, i vetedijshem dhe ajo qe eshte me kryesorja te kete njohuri te pergjithshme cilesore. Ai mund te jete shpetues i jetes edhe duke perdorur nje fale te bukur, si "S'ka gje me te bukur se te shpetosh nje jete njeriu".
Po ne kushtet e shtepise, cilat duhet te jene ato medikamente apo materiale mjekimi, te cilat nuk duhet te na mungojne?
Kutia e ndihmes se shpejte, per ne mjeket, nuk konsiderohet vetem nje domosdoshmeri ne makine, por edhe ne familje dhe ne cdo institucion. Kjo eshte keshilla e pare qe ne japim me ato cka duhet te permbaje ajo. Eshte shume e rendesishme qe gjithsecili te dije se ku ndodhet kutia e ndihmes se shpejte dhe te jape kete ndihme deri ne momentin qe nje autoambulance apo mjeku te jete prane pacientit. Por, nga ajo qe ne konstatojme eshte se jane te pakta familjet, te cilat e kane ne shtepine e tyre nje kuti te ndihmes se shpejte, apo barnat me te domosdoshme. Nder medikamentet dhe pajisjet mjekesore me te domosdoshme jane fashot, pambuku, alkooli, gersheret, termometri, paracetamoli apo aspirina per uljen e temperaturave, por edhe per dhimbjet. Medikament tjeter i rendesishem eshte edhe ibuprofeni, i cili i perket simptomave te dhimbjeve. Per keto te fundit perdoret edhe buskopani, i cili sherben per dhimbet e stomakut, gureve ne veshkave, por edhe pastro-intensinale. Per trajtimin e plageve, trajtuesi me i mire eshte uji i rrjedhshem. Fillimisht plaga pastrohet edhe me uje te oksigjenuar, me pas mjekohet me betadine, ose jod. Po keshtu te rendesishme jane edhe barnat kunder diarrese. E rendesishme eshte edhe pasja e shiringave, kjo perdoret per dhenin e medikamenteve per femijet, por edhe per perdorim nese nje personel shendetesor ndodhet prane jush. I rendesishem eshte edhe ultrakorteni, i cili perdoret edhe per rastet shume te renda. Te nevojshme jane edhe medikamentet kunder dhimbjeve te veshit, apo edhe pomadave kunder djegieve.
Transporti i cfaredoshem rrit vdekshmerine
Studimet tregojne se transportimi me mjete jo te pershtatshme nga personel i patrajtuar, jo vetem qe nuk e ka ndihmuar te aksidentuarin, perkundrazi ka rritur perqindshmerine e vdekjeve. "Statistikat tregojne qe nje sherbim i tille ne asnje menyre nuk duhet te ofrohet nga njerezit, qe per shkak te rastesise ndodhen aty. Duhet njoftuar policia apo autoambulanca", - thekson mjeku u urgjences kirurgjikale ne Qendren Spitalore Universitare ne Tirane. Sipas tij, eshte shume e rendesishme edhe trajnimi i bluzave te bardha si mjeke urgjence, per keto sherbime. Te dhenat e Ministrise se Shendetesise tregojne se nje sere mjekesh te tjere jane ne proces te trajnimit, qe sherbimi i emergjences dhe urgjences te behet ne menyre bashkekohore dhe moderne.
Kjo eshte Java e Ndihmes se Pare, por me konkretisht cfare eshte ajo dhe cili eshte afati kohor qe ajo duhet zbatuar?
Ndihma e pare eshte nje veprim kompleks, me qellim te menjanimit te drejtperdrejte te shkaktareve te rrezikut, qe e keqesojne gjendjen shendetesore te semurit ose te lenduarit.
Ndihma e pare eshte dhenia e ndihmes mjekesore ne vendin e ngjarjes te te semurit apo te te lenduarit, gjate transportit, si dhe ne institucionin shendetesor perkates, me qellim te menjanimit te drejtperdrejte te shkaktareve te rrezikut, qe e keqesojne gjendjen shendetesore te te semurit ose te te lenduarit. Dhenia e ndihmes se pare fillon nga vendi i ngjarjes dhe vazhdon gjate transportit deri ne vendosjen e te lenduarit dhe te semurit ne institucionet mjekesore perkatese. Ajo duhet te zbatohet brenda 10 minutave me menyrat perkatese. Qellimi kryesor i ndihmes se pare eshte qe t'i siguroje te semurit, te lenduarit dhe te helmuarit ventilim te shpejte te mushkerive dhe perfuzionin sistemik, te dergohet sa me pare dhe ne gjendje sa me te mire shendetesore deri ne institucionin me te pare shendetesor. Shpetimtari duhet te kerkoje ndihme, te percaktoje kohen e sakte te nderprerjes se punes se zemres dhe te lenduarin ta vendose horizontalisht mbi nje siperfaqe te forte.
A eshte ndihma e pare nje element kyc per shpetimin e jetes se personit?
Gjate ndihmes se shpejte ofrojme njohuri elementare per shpetimin e jetes, ne raste emergjente te rrezikimit te shendetit te njeriut, duke zvogeluar dhembjen, minimizimin e nderlikimeve te te lenduarit dhe semundjeve te befasishme, deri sa te arrije ndihma mjekesore profesionale. Ndihma e shpejte mjekesore nuk ka per qellim te percaktoje llojin e semundjes, sherimit, lendimit apo te helmimit, po te ofroje ndihme te pare themelore. Qellimi i shpetimtarit eshte te mbizoteroje mire masat e reanimacionit kardiopulomnal ne rast te semundjeve apo aksidenteve (frymemarrja artificiale, masazh zemre, fashimi, ndalja e gjakderdhjes. Ndihma e pare eshte e nevojshme vazhdimisht ne jeten e perditshme, dhe sidomos atehere kur nuk mund te presim ndihmen mjekesore profesionale ne vendin e fatkeqesise. Keto raste ngjajne shpesh dhe cdo dite kudo ne bote.
Kur duhet te ofrohet ndihma e shpejte mjekesore?
Ndihma e pare duhet t'u ofrohet te gjithe te semureve, lenduarve dhe te helmuarve, jeta e te cileve eshte ne rrezik. Duke pasur parasysh zhvillimin dinamik te jetes, shpesh ngjajne lendime ne pune, aksidente ne komunikacion, vrasje, plagosje, goditje me mjete te ftohta, renia nga katet e larta te ndertesave, lendime nga rryma elektrike, mbytjet ne uje, lendimet nga mjetet fizike, kimike, biologjike, sulme ne zemer dhe gjendje te tjera emergjente. Ne keto raste eshte e domosdoshme te ofrohet ndihma e shpejte mjekesore brenda 10 minutave te arte. Shpetimtari i rastit, duhet te zbatoje parimet themelore te dhenies se ndihmes se pare dhe ta konsideroi ate si obligim human dhe ligjor ndaj te gjithe atyre, te cilet, ne momentin e caktuar, e kane jeten ne rrezik.
Cilat jane gjendjet, te cilat kane prioritet per ndihme te pare, ku duhet te fokusohet ai shpetimtari?
Jane disa, por me kryesorja mbeten gjakderdhjet, te cilat duhet te eliminohen sa me pare, gjendjet aksidentale, lendimet e kokes, bustit kurrizor, barkut dhe lendimet e shkaktuara nga te goditurat e trupit me germadha. Ne te gjitha keto raste, shpetimtari qe jep ndihmen e pare, duhet te jete i qete, i matur, i vetedijshem dhe ajo qe eshte me kryesorja te kete njohuri te pergjithshme cilesore. Ai mund te jete shpetues i jetes edhe duke perdorur nje fale te bukur, si "S'ka gje me te bukur se te shpetosh nje jete njeriu".
Po ne kushtet e shtepise, cilat duhet te jene ato medikamente apo materiale mjekimi, te cilat nuk duhet te na mungojne?
Kutia e ndihmes se shpejte, per ne mjeket, nuk konsiderohet vetem nje domosdoshmeri ne makine, por edhe ne familje dhe ne cdo institucion. Kjo eshte keshilla e pare qe ne japim me ato cka duhet te permbaje ajo. Eshte shume e rendesishme qe gjithsecili te dije se ku ndodhet kutia e ndihmes se shpejte dhe te jape kete ndihme deri ne momentin qe nje autoambulance apo mjeku te jete prane pacientit. Por, nga ajo qe ne konstatojme eshte se jane te pakta familjet, te cilat e kane ne shtepine e tyre nje kuti te ndihmes se shpejte, apo barnat me te domosdoshme. Nder medikamentet dhe pajisjet mjekesore me te domosdoshme jane fashot, pambuku, alkooli, gersheret, termometri, paracetamoli apo aspirina per uljen e temperaturave, por edhe per dhimbjet. Medikament tjeter i rendesishem eshte edhe ibuprofeni, i cili i perket simptomave te dhimbjeve. Per keto te fundit perdoret edhe buskopani, i cili sherben per dhimbet e stomakut, gureve ne veshkave, por edhe pastro-intensinale. Per trajtimin e plageve, trajtuesi me i mire eshte uji i rrjedhshem. Fillimisht plaga pastrohet edhe me uje te oksigjenuar, me pas mjekohet me betadine, ose jod. Po keshtu te rendesishme jane edhe barnat kunder diarrese. E rendesishme eshte edhe pasja e shiringave, kjo perdoret per dhenin e medikamenteve per femijet, por edhe per perdorim nese nje personel shendetesor ndodhet prane jush. I rendesishem eshte edhe ultrakorteni, i cili perdoret edhe per rastet shume te renda. Te nevojshme jane edhe medikamentet kunder dhimbjeve te veshit, apo edhe pomadave kunder djegieve.
Transporti i cfaredoshem rrit vdekshmerine
Studimet tregojne se transportimi me mjete jo te pershtatshme nga personel i patrajtuar, jo vetem qe nuk e ka ndihmuar te aksidentuarin, perkundrazi ka rritur perqindshmerine e vdekjeve. "Statistikat tregojne qe nje sherbim i tille ne asnje menyre nuk duhet te ofrohet nga njerezit, qe per shkak te rastesise ndodhen aty. Duhet njoftuar policia apo autoambulanca", - thekson mjeku u urgjences kirurgjikale ne Qendren Spitalore Universitare ne Tirane. Sipas tij, eshte shume e rendesishme edhe trajnimi i bluzave te bardha si mjeke urgjence, per keto sherbime. Te dhenat e Ministrise se Shendetesise tregojne se nje sere mjekesh te tjere jane ne proces te trajnimit, qe sherbimi i emergjences dhe urgjences te behet ne menyre bashkekohore dhe moderne.