njeriu i erret

Lidhja aq komplekse mes jetes dhe kinemase se Ingmar Bergmanit si qenie e shnderruan ate ne legjende por dhe clirues te kinemase moderne. Nje arsye kjo pse dje ne edicionin e 61-te te Festivalit te Berlinit sic njihet Berlinale 10-20 shkurt regjisori te vendosej ne nje program special per te kujtuar krijimtarine me kulmore. Retrospektiva e Festivalit Nderkombetar e Filmit te Berlinit ne nderim te regjisorit suedez Ingmar Bergman i cili vdiq ne vitin 2007

Lidhja aq komplekse mes jetes dhe kinemase se Ingmar Bergmanit si qenie e shnderruan ate ne legjende por dhe clirues te kinemase modern. Nje arsye kjo pse dje ne edicionin e 61 te Festivalit te Berlinit sic njihet Berlinale regjisori te vendosej ne nje program special per te kujtuar krijimtarine me kulmore. Retrospektiva e Festivalit Nderkombetar e Filmit te Berlinit ne nderim te regjisorit suedez Ingmar Bergman i cili vdiq ne vitin 2007. Ne kuader te kesaj memorie per kinemane e ketij regjisori legjendar u ekspozuan me shume se 60 vepra. Filma te tille si The Silence1963 Scene from a marriage 1973 dhe Fanny and Alexander 1982 i cili coi ne shtepi kater Oscar i sollen atij fame nderkombetare. Ai fitoi pothuajse te gjitha cmimet me prestigjioze te botes se filmit duke perfshire edhe Ariun e Arte per filmin Wold Strawberries 1957 ne Berlin ne vitin 1958. Ingmar Bergman vleresohet si nje artist vete-refleksiv me fuqi te madhe krijuese. Si regjisor ai eksploroi mbi ceshtjet ekzistenciale te jetes se shoqerise borgjeze. Per me teper si autor regjisor dhe producent Ingmar Bergman arriti - si kritik i te rinjve dhe me vone si nje nga prijesit e Vales se Re - statusin e nje klasiku modern. Punet e Bergmanit mund te jene pare si referenca refleksione dhe prapesim jane disa nga vizionet e tij stilistike te perdorur nga ky regjisori i cili vazhdimisht u bazua ne nje ansambel aktoresh Bibi Andersson Harriet Andersson Gunnar Bjornstrand Eva Dahlbeck Erland Josephson Gunnel Lindblom Birger Malmsten Ingrid Thulin Liv Ullman dhe Max von Sydoe. Edhe 30 vjet pas Scenes from a Marriage Liv Ullmann dhe Erland Josephson takojne perseri si Marianne dhe Johan ne filmin Saraband 2003. Ky film i fundit nga Bergman u planifikua per tu paraqitur ne Retrospektive si nje shembull I shume produksioneve te tij. Principi i vazhdimesise luajti rol te madh per Bergman ne kompozimin vizual te filmave te tij dhe kjo e udhehoqi ne berjen e mbi njezet filmave me kameramanet Sven Nykvist. Nje nga keto vepra ishte Persona 1966 eksplorim pa kompromis I Bergman i vetmise dhe identitetit. Se bashku me veprat e tij me te mira si Summer with Monika 1953 Sawdust and Tinsel 1957 The Silence dhe Fanny and Alexander retrospektiva u fokusua ne rizbulimin e filmave me pak te njohur te tij te viteve 1940 dhe 1950. Jane filma qe evokojne interesat e kinemase skandinave per tu njohur nderkombetarisht. Retrospektiva ka paraqitur te gjithe filmat e Bergman per ekran si dhe nje moster te vepres se tij si skenarist duke ju bashkangjitur dhe nje dokumentar nga nje njohes i regjisorit duke e portretizuar ate si para dhe pas kamerave. Paralele me retrospektiven eshte hapur per nder te Bergmanit edhe ekspozita me titull Ingmar Bergman - E verteta dhe genjeshtrat. Nga bashkepunimi i festivalit me fondacionit Ingmar Bergman eshte bere e mundur qe per here te pare te paraqiten shume gazeta personale dhe dokumente qe lidhen me filmat e Bergmanit si pasuri. Programi Retrospektive eshte shoqeruar dhe nga nje varg ngjarjesh ne kinematiken gjermane duke perfshire ligjerata diskutime prezantime dhe lexime te dokumentacionit. Kjo eshte vleresuar ne nje forum si ngjarje dhe shans per zbulime takimet dhe shkembime - te jetuarit me kinematografine.

Une nuk i shoh shpesh filmat e mi. Behem kaq nervoz gati per te qare gje qe me duket e tmerrshme eshte shprehur fituesi i tre cmimeve Oskar ne nje interviste te rralle te vitit 2004 kur ishte 85 vjec. Regjisori i famshem qe nderroi jete ne 2007-n tregon per demonet e tij friken zemerimin dembelizmin kontrollin merzitjen etj. Bergman i cili ka vuajtur nga nje problem nervor ne fund te viteve lsquo70 vitet e fundit te jetes i organizonte me se miri ecte pak ne mengjes shkruante per rreth tre faqe ne dite ndersa me pas hante dreke dhe pasditen e kalonte duke lexuar. Djajte nuk e pelqejne ajrin e paster ata duan tju gjejne juve ne shtrat me kembet e ftohta - bente ai shaka duke shtuar me seriozitet se per njeri kaotik si ai ishte me rendesi ndjekja e rregullave te perditshme. Nese do ta lija veten te lire nuk do mund te beja dot asgje - shton ai gjate dokumentarit 1-oresh te realizuar nga nje televizion suedez SVT. Gjithcka eshte realizuar ne shtepine e tij ne Faroe nje ishull i vetmuar rreth 100 milje larg Stokholmit ku ai jetonte i vetmuar. Pavaresisht izolimit te tij dhe faktit qe nuk fliste me askend regjisori pohonte se nuk ndjehej i vetmuar. Edhe pse jam vetem kjo nuk do te thote qe jam i vetmuar. Ka dicka shume te gezueshme te heshtja - theksonte ai. Ne fakt filmat e Bergmanit jane shquar shpesh per pesimizem per eksplorimin e thelle te psikikes njerezore qe eshte imituar nga regjisore si Woody Allen qe e ka idhull Bergmanin Wes Craven. Vete Bergman e ka pranuar se filmat e tij jane disi te zymte gje qe i dha atij epitetin suedezi i erret. Kritiku Roger Ebert ka argumentuar se popullariteti i Bergman ka rene per shkak te siperfaqesise qe ka kinemaja moderne dhe jo per shkak te dobesise se ketij regjisori. Gjate intervistes ai nis te qeshe me te madhe ndersa tregon momentin e marrjes se cmimit Nderi i Legjionit Francez ne vitin 1985. Ne dolem nga Pallati Elize dhe para nesh ndodhej nje limuzine gjigante qe na priste si dhe kater police me motore. Kjo eshte ndoshta nje nga momentet e pakta kur une kam shijuar famen time. Qesha kaq shume sa nuk e keni idene. Dita tjeter ishte ndoshta e vetmja ne jeten time ku une jam shfaqur i dehur ne nje shfaqje. Bergman e perdori gjithashtu kete interviste per tu ankuar se fama qe kishte i frenoi bashkepunetoret e tij per te shprehur hapur kritikat. Pasi Smiles of a Summer Night fitoi cmimin e Madh ne Festivalin e Kanes ne vitin 1956 ata ngurronin te thoshin ate qe me te vertete mendonin. Nuk kishte me njerez me te cilet mund te diskutoja skenaret e mi. Edhe pasi filmat realizoheshin nuk ekzistonte asnje person te cilit mund tia tregoja per te marre nje mendim te sinqerte. Kishte vetem qetesi - nenvijezoi ai duke shtuar Mendoj se shumica e regjisoreve vuajne te njejten gje. Kur mbaroni nje film ju nuk keni me kurre deshire per ta pare ate.

Ingmar Bergman konsiderohet nje nga regjisoret me te medhenj te kohes sone. Ka pasur shume tentativa per te zberthyer e zbuluar marredheniet e tij me aktoret me te famshme dhe me te bukura te kohes. Harriet Anderson Bibi Anderson Liv Ullman Gunnel Lindblom Ingrid Thulin Lena Olin keto u bene uje nderkombetare fale Bergman. Bukuria e tyre u kembye me inteligjencen talentin skenik duke ja shtuar audiencen regjisorit suedez. Per regjisorin tregojne se ishte I dhene pas bukurise femerore detajeve te fytyres trupit levizjeve etj. Sidomos ne vitet 60 grate kane deshmuar marredhenien klaustrofobike te Bergman me seksin tjeter. Ata qe kane punuar afer Bergman kane treguar se ai I donte jashtezakonisht prane aktoret e tij i afert per ti mbeshtetur sa merrej kjo sjellje si nje lloj manie. Gjithe marredhenia e regjisorit me femrat shpjegohej psikologjikisht fiksimi I tij lidhej me marredhenien me te emen. Mamaja eshte e bukur eshte me e bukur nga cmund te imagjinohet me e bukur nga Virgjeresha Mari apo Lilian Gish - shkruan Bergman per te emen ne romanin e tij autobiografik Femijet e se dieles. Ne fund te karrieres se tij ai beri nje film dokumentar me 1986 ku rrefente historine e nenes se tij permes albumeve te familjes. Ne fakt shkruhet se gjithe ky adhurim i Bergmanit per nenen nuk I pelqente asaj dhe se perpiqej ta frenonte kete ndjenje te birit. Per kete arsye duket se ka rrefyer bashkeshortja legjendare e Bergmanit Ingrid Bergman se regjisori ishte gjithmone ne kerkim te nje gruaje qe I sillte nder mend te emen. Por regjisori ne fakt ka ndertuar marredheniet me te rralla me aktoret duke i shnderruar ato ne perkushtuese te devotshme. Nje nga aktoret ka kujtuar se Bergmanit i pelqenin njerezit dhe sidomos kur bashkepunetoret i vinin me ide. Inatosej kur e tradhtonin shperthente ne nerva por njekohesisht edhe reflektonte pas zenkave. Ai identifikohej me aktoret duke ju dhene roleve vecante e marredhenieve qe kishin me te vertete. Te gjithe filmat pasqyrojne kete tipar te krijimtarise se tij menyren se si bashkepunonte.