“Vetëm ushtria e di çfarë ka ushtria!” / Nufi flet për blerjet sekrete: Një dorë e huaj ose vendase kërkon të na sab

Shqipëria sot nuk prodhon asnjë fishek, thotë ministri i Mbrojtjes, dhe arma e fundit e prodhuar në vend ka dalë nga linja në 1999 ose në 2002. Akuzat për trafikim armësh që qarkullojnë në Kuvend dhe nëpër studiot televizive, thotë Ermal Nufi, përshkruajnë një industri që ende nuk ka filluar.

Nufi foli në edicionin e parë të Hard Talk në platformën mediatike Radar.al, me moderator Albatros Rexhajn, komentatorin kryesor politik të Tirana Examiner, transmetuar të dielën në mesditë. Për një orë ai u përgjigj për skandalin e pretenduar të trafikimit, për përgjimin e Yeffet-it, për padinë e opozitës kundër marrëveshjes së mbrojtjes me Uashingtonin, për blerjet për Samitin e NATO-s, për Kosovën, për Turqinë dhe për pyetjen nëse Shqipëria është gati për një luftë më të gjerë në Evropë.

Një industri që nuk ka nisur

I pyetur nëse Shqipëria prodhon ndonjë gjë, një fishek, një raketë, Nufi u përgjigj pa u dredhur: “Sot nuk prodhojmë aktualisht fishekë.” As pistoleta, as armë automatike. Arma e fundit është prodhuar “ose në 1999, ose në 2002”, në Poliçan dhe në Gramsh. Ajo që ekziston sot është asamblimi i mjeteve të fortifikuara dhe shtrati ligjor e industrial i ngritur që nga hyrja në fuqi e ligjeve të reja për industrinë e mbrojtjes: gjashtë bashkëpunime tregtare përmes shoqërisë shtetërore KAYO dhe linjat e prodhimit të fishekëve të porositura në 2025, që ende nuk kanë nisur punë.

Nëse nuk prodhohet asgjë, pyeti Rexhaj, çfarë trafikohet? “Trafikimi më i madh që po ndodh sot në Shqipëri është trafikimi i fjalëve,” tha Nufi. Merret gjysmë fjalie dhe mbi të ndërtohet një fabul.

Shembulli ishte deklarata e tij në Kuvend më 24 prill, ku tha se një nga partnerët tregtarë të ministrisë do të prodhojë armë me patenta aktuale, të provuara në luftë, jo me patenta të vjetra të dala nga loja. Termi është standard në këtë fushë: një armë që dikush e ka përdorur në luftë, e ka parë çfarë nuk shkon dhe e ka rregulluar, që kur ta marrë në dorë ushtari shqiptar, ose kur Shqipëria t’ia japë Kosovës përballë Serbisë, të mos dështojë. Ajo fjali, tha Nufi, u nxor nga konteksti për t’i dhënë kredibilitet një audio-përgjimi. Kushdo që kupton si prodhohet, si importohet dhe si eksportohet një armë, “e kupton që të bëjë trafik armësh Shqipëria është e pamundur”.

Prodhimi, tha ai, nuk është i vetmi problem. Patentat i kanë të tjerët dhe duhen blerë nga një prodhues francez, gjerman, turk apo amerikan, dhe gjithçka duhet të jetë sipas standardeve të NATO-s, “gurthemeli” pa të cilin asnjë prodhim nuk ka kuptim. Lënda e parë është pengesa më e madhe: shumica duhet importuar, dhe këtë hall e ka çdo vend në Evropë. Asnjë shtet nuk prodhon “nga A te Zh”; SAMP/T italo-franceze dhe programi italo-turk i Bayraktar-it janë bashkëprodhime. Pretendimi se Shqipëria ka prodhuar diçka që pastaj ka përfunduar në Afrikë mbështetet në një prodhim që nuk ekziston.

I pyetur pse fushata nisi para se të punojë linja e parë, Nufi përshkroi një mënyrë veprimi. Ka një rreth, tha ai, që e ka si modus operandi ta baltosë një gjë para se ajo të fillojë. Dy opsione janë të hapura, një dorë e huaj ose ndoshta edhe vendase, dhe qëllimi është i njëjtë: që Republika e Shqipërisë dhe Ministria e Mbrojtjes të mos i kenë kurrë kapacitetet e veta dhe të mbeten gjithmonë të varura nga blerja, që në një moment të caktuar, siç e tregoi Covid-i, të mbyllet kufiri dhe të mos vijë asgjë. Depot e Aleancës janë pothuajse zbrazur duke dërguar materiale në Ukrainë. Atë që blloku lindor e zëvendëson për tre a katër muaj, procedurat e NATO-s e zëvendësojnë për tetëmbëdhjetë a njëzet muaj. Në kushte konflikti, “është fatale”.

“Çështjet e sigurisë kombëtare nuk janë çështje të një partie në qeverisje,” tha ai, dhe të gjitha vijat e kuqe janë thyer. Ai e mirëpriti kontrollin parlamentar nga opozita, nga kushdo që ka certifikatë sigurie, një komision, Prokurorinë e Posaçme, një akuzë. Ajo që hodhi poshtë është tjetër gjë: “këta janë përralla, fantazira, që kanë qëllime dashakeqe jo vetëm ndaj qeverisë, po ndaj Republikës, ndaj emrit të mirë të këtij vendi”.

Rexhaj pyeti si pritet kjo akuzë në tryezën e NATO-s, ku një njollë në biografi e mbyll bisedën. Nufi tha se kolegët e tij kanë informacion të mjaftueshëm, përfshirë për ata shtete që mund të akuzohen për trafikim, dhe e dinë që Shqipëria nuk e bën. “Në ato tavolina ulem me kokën lart.”

Firmë dhe vulë

Përgjimit në qendër të akuzave ai nuk i dha asnjë kredibilitet. Rexhaj e shtroi pyetjen hapur: interesat e biznesit të Roni Yeffet-it janë punë e tij, dhe njerëzit në tavolinë flasin çfarë duan; a ka pasur ai ndonjë mandat zyrtar për të folur në emër të shtetit? “E para, askush nuk ka autorizim me folë në emër të Ministrisë së Mbrojtjes, përveç atyre që janë institucione ligjore, që kanë tagra ligjorë e kushtetues për të folur në emër të një institucioni shtetëror,” tha Nufi. Kushdo tjetër flet për vete, jo për Qeverinë, dhe Qeveria, Ministria dhe zyrtarët e saj flasin vetëm me shkresë.

Një qëndrim është zyrtar nga momenti që mban firmë dhe vulë. “Ai është dokumenti që ka vlerë, ai është qëndrimi që ka vlerë, ai është dokumenti që sjell pasoja.” Diskutimet poshtë e lart mund të kenë vlerë ose jo; rëndësi ka konkluzioni. Me atë kriter, përgjimi i Yeffet-it nuk vlen asgjë.

Rexhaj e vendosi pyetjen brenda një zakoni kombëtar. Rrëfimet për duar të fshehta, për kontrollin botëror, për masonët qarkullojnë kudo, tha ai, por shqiptarët kanë një pasion të veçantë për to, dhe Yeffet-i është në qendër të atij që po qarkullon tani. Nufi nuk u ndal te personi. Njerëzit ulen në tavolinë dhe flasin, tha ai; dikush thotë se ka folur me Trumpin e me Putinin dhe u ka thënë secilit çfarë të bëjë, herë për t’i mbushur mendjen dikujt, herë për të mashtruar, dhe biznesmenët e kanë model jete. Ajo për të cilën ai përgjigjet është shkresa e ministrisë.

Nofkën që doli nga përgjimi, “Ermal Raketa”, e priti me kënaqësi të dukshme. Thotë diçka të vërtetë për karakterin e tij, tha ai: është i padurueshëm nga natyra dhe do që gjërat të bëhen shpejt, dhe zakoni për ta marrë një punë e për ta pjekur, e për ta pjekur përsëri, i duket obstruksionizëm, shenjë se njerëzit nuk duan ta bëjnë gjënë dhe kanë arsyet e tyre, zakonisht mënyrën si janë bërë gjithmonë pazaret. Ai do të donte që ky shtet të kishte një tjetër ritëm.

Flet për ta

Depozitimi nga Partia Demokratike i marrëveshjes së mbrojtjes Shqipëri–SHBA në Gjykatën Kushtetuese ishte “një gabim politik dhe strategjik, edhe kombëtar”, tha Nufi. Marrëveshja, siç e përshkroi ai, është falja dhe kredia nga Uashingtoni që i mundësoi Shqipërisë të blejë kapacitete që nuk i ka pasur kurrë, të fjalës së fundit, pjesë e një serie blerjesh për sigurinë kombëtare që janë në proces. Opozita e çoi marrëveshjen e ratifikuar në Gjykatë.

Le të supozojmë se gjykatësit e shpallin marrëveshjen jokushtetuese, pyeti Rexhaj. A ua kthen Shqipëria paratë Shteteve të Bashkuara, a i kthen pajisjet që ka blerë, a i thotë NATO-s mos ejani?

Nufi tha se nuk ka pasur asnjë komunikim me opozitën për këtë punë. Ajo që ka thënë publikisht, dhe e tha sërish pasi mori vesh për ankimin, është kjo: “Kur vjen puna te mbrojtja, specifikisht te siguria kombëtare, është e vetmja fushë e cila nuk duhet të ketë krahë politike.” Mbrojtja në çdo vend të botës është e të dy krahëve. Kur vjen armiku, nuk të pyet në cilën parti je.

Ajo që e habiti, tha ai, ishte partia që e bëri. Për aleancën strategjike me Shtetet e Bashkuara Shqipëria nuk ka pasur kurrë dyshim si shtet. Partia Demokratike deklarohet parti e djathtë, dhe një parti e djathtë është në radhë të parë sovraniste dhe investon në mbrojtje; doktrina e saj është ta ndash bukën përgjysmë, pak për vete, pjesën tjetër për ushtrinë. Kështu është kudo në botë. Nëse një parti që e çon një marrëveshje mbrojtjeje në gjykatë është ende parti e djathtë, ai e la si pyetje. “Fakti që e kanë çuar në Gjykatë Kushtetuese flet për ta, jo për ne.”

Ai pret që Gjykata të vlerësojë faktet dhe rrethanat, arsyen dhe logjikën e marrëveshjes dhe procedurat që qeveria ndoqi në Kuvend, të cilat i quajti e zeza mbi të bardhë, pa asnjë bazë për ankim. Rexhaj pastaj bëri avokatin e djallit. Shqipëria është vend përgjimesh e videosh. Po sikur një forcë e huaj të shkojë te dera e secilit gjykatës me një dosje për të, dhe Gjykata ta rrëzojë marrëveshjen? Nufi nuk e kundërshtoi premisën. “Patjetër që ka plan B, por nuk e them se si do të ndodhë.” Shtoi se është i bindur që nuk do të nevojitet.

Rexhaj i kishte njohur Sali Berishës një meritë historike që askush nuk mund t’ia marrë, hyrjen e Shqipërisë në NATO gjatë mandatit të tij, dhe e kishte quajtur ish-ministrin e Mbrojtjes Fatmir Mediu patriot. Opozita, tha ai, e di si funksionon prokurimi ushtarak. Përgjigjja e Nufit për pse flet sot ashtu si flet ishte ajo që dha edhe për akuzat e trafikimit: janë thyer të gjitha vijat e kuqe dhe siguria kombëtare është bërë lëndë e një grindjeje partiake. Për marrëveshjen me Uashingtonin, Partia Demokratike zgjodhi anën e grindjes.

Vetëm ushtria e di çka ka ushtria

Një pjesë e blerjeve të mbrojtjes që sot sulmohen si skandal i pretenduar trafikimi janë përgatitjet e sigurisë për Samitin e NATO-s që do të mbajë Shqipëria. I pyetur nëse blerjet janë pjesë e zhurmës së javëve të fundit, Nufi u përgjigj: “Një pjesë janë, pjesa tjetër jo.”

Rexhaj e shtroi pyetjen si detyrim të shtetit mikpritës: kur një vend pret një samit të NATO-s, duhet të marrë hapa sigurie, që do të thotë të blejë atë që nuk ka, për të garantuar sigurinë e njerëzve në sallë, në radhë të parë të Presidentit amerikan. Nufi tha se qeveria po avancon njëkohësisht në disa fronte. Marrëveshja amerikane ishte një prej tyre. Janë në proces bisedime me palë të tjera për të sjellë në vend mjetet motorike dhe sistemet që i duhen një samiti, dhe vetë Aleanca organizon një pjesë të sigurisë rreth samiteve të saj.

Ajo që nuk pranon të bëjë është të rendisë çfarë është blerë. Prokurimi ushtarak, tha ai, nuk është prokurim publik, dhe dy ligjet janë të ndryshme: ligji i prokurimit ushtarak ka ndryshuar ndër vite duke iu përshtatur direktivës përkatëse të Bashkimit Evropian dhe ka pasur gjithmonë një regjim të veçantë sekretimi, për shkak të informacionit ushtarak që përmban. I njëjti regjim mbulon çdo sistem teknologjik të lidhur me sigurinë kombëtare. “Vetëm ushtria e di çka ka ushtria,” tha ai, rregull që shqiptarët dikur e kanë ditur pa ua thënë kush.

Ai nuk është kundër transparencës brenda kolonave ligjore, para organeve që kanë të drejtë ta kërkojnë. Është kundër idesë që informacioni që duhet të jetë sekret shtetëror të bëhet publik, sepse nuk ka kuptim t’i thuash kundërshtarit çfarë armësh ka Shqipëria, çfarë frekuencash përdor, çfarë softueri i mbron rrjetet, çfarë teknologjie përdor kundër dronëve për të krijuar një mburojë mbi territorin. Rexhaj vuri në dukje se në dy dekada punë përkrah misionit më të madh të NATO-s ndonjëherë, KFOR-it në Kosovë, nuk e kishte dëgjuar kurrë fjalën transparencë për prokurimet ushtarake; mbrojtja ajrore nuk blihet si bananet. Nufi ra dakord dhe e vendosi kërkesën brenda modelit që kishte përshkruar: një kuti e Pandorës e hapur pa pasoja, ku për sigurinë kombëtare mund të thuhet gjithçka, dhe “kjo liri është një liri që i kushton sigurisë kombëtare”.

Për hyrjen e Prokurorisë së Posaçme në ministri, ai nuk ka kundërshtim që prokurorët të vijnë në Ministrinë e Mbrojtjes apo në çdo organ shtetëror për kontroll dhe hetim, me një kusht, që informacionin që marrin ta trajtojnë vetëm ata. Kundërshtimi i Rexhajt ishte se në Shqipëri ajo që mësojnë prokurorët përfundon nëpër gazeta para se të mbyllet puna. Përgjigjja e Nufit ishte se në rastin e ministrisë nuk ka ndodhur. Materialet e klasifikuara janë dorëzuar përmes rrugës ligjore te njerëz që kanë certifikatat për t’i parë, dhe “nuk kanë dalë asnjëherë”. Tha se është i qetë që prokurorët e kuptojnë gravitetin e informacionit të sigurisë kombëtare dhe do ta bëjnë punën e tyre.

Asnjë qeveri në Tiranë nuk mund të qëndrojë

Rexhaj, shqiptar i Kosovës, e shtroi pyetjen për Kosovën ashtu siç jetohet në Prishtinë: Kosova është përballë një rreziku ekzistencial, njerëzit atje flenë dhe zgjohen me idenë e një sulmi të befasishëm, Banjska në 2023 tregoi se nuk është përrallë, dhe shqiptarët në Tiranë nuk e kuptojnë. Në terma praktikë, sa është e përkushtuar Shqipëria?

“Unë besoj qind për qind,” tha Nufi. “Unë besoj që jo vetëm kjo qeveri, por nuk ka qeveri në Tiranë që mund të qëndrojë në qoftë se nuk jepet njëqind për qind për mbrojtjen e Kosovës.”

Rexhaj e pranoi sentimentin dhe nguli këmbë te ndihma. Sentimenti ishte edhe në 1999; ajo që i duhet Kosovës nuk është ajo që ofroi Shqipëria atëherë, dyer të hapura dhe kampe refugjatësh. Askush në Kosovë nuk do të jetë refugjat përsëri. A është Shqipëria gati të funksionojë bashkë me Kosovën si një ushtri e vetme?

Edhe po të mos ishin Kosova dhe Shqipëria, tha Nufi, janë shqiptarët. Shkëmbimi mes Republikës së Kosovës dhe Republikës së Shqipërisë, mes shqiptarëve në të dy anët e kufirit, është sot i tillë që nuk ka më diskutim për marrëdhëniet mes dy palëve, “pavarësisht kush është në pushtet”. Për sulmin që përshkroi Rexhaj: “Kushdo që ta provojë, ja këtu do të jemi dhe do ta shohim rezultatin.”

Dy epokat nuk krahasohen, tha ai. Në 1999 Shqipëria ishte e varfër dhe e dobët, dhe realiteti i Kosovës ishte ai që ishte. Sot Kosova është një republikë me institucionet e veta dhe me vështirësitë e veta, e njohur nga pjesa më e madhe e botës dhe nga të gjitha shtetet e Evropës përveç pak sosh, me Shtetet e Bashkuara partner kryesor dhe shtetet kryesore evropiane përkrah. Ai nuk beson se ka më kush dyshime për integritetin e Kosovës si republikë, si territor, si shtet. Frika që mbajnë njerëzit atje është e vërtetë, tha ai, dhe i vërtetë është edhe realiteti i ri në Ballkan.

I pyetur më herët nëse Shqipëria ka, përtej detyrimeve ndaj NATO-s, një detyrim të veçantë ndaj Shteteve të Bashkuara për sigurinë në rajon dhe ndaj Kosovës, ai i kishte përshkruar Shtetet e Bashkuara si aleatin kryesor brenda Aleancës dhe angazhimin e Shqipërisë ndaj tyre si absolut. Shqipëria sapo ka dërguar një helikopter në Kosovë, hap që ai e vendosi në kuadër të NATO-s, në një moment kur trupat dhe asetet amerikane në Evropë mund të riorganizohen drejt teatrove të tjera.

Si shqiptarë dhe turq

Turqia doli në bisedë ashtu siç del nëpër komentet e rrjeteve. Është, pas Shteteve të Bashkuara, aleat i madh i Kosovës dhe i Shqipërisë; e gjithë struktura e lartë ushtarake e shtetit shqiptar ishte këtë javë në pritjen e ambasadës për Ditën e Republikës; vetë ministri është katolik nga Mirdita, dhe shtëpitë që Turqia ndërtoi në Laç pas tërmetit shkuan kryesisht për familje të krishtera. Kjo është myslimanë me myslimanë, apo shqiptarë me Turqinë?

“I kemi si shqiptarë dhe turq,” tha Nufi. Në Ankara pritet me respektin maksimal dhe turqit i pret këtu me të njëjtin respekt. Marrëdhënia vjen nga koha e kaluar në një shtet të përbashkët, një shtet që dëmtoi Kosovën dhe Shqipërinë, por dëmtoi edhe Turqinë. Ishte lëvizja e Qemal Ataturkut kundër shokëve të vet, oficerë në nivel koloneli, që e mbajti atë shtet të mos shpërbëhej dhe e bëri Republikën që është sot, në kushte jashtëzakonisht të vështira, duke u shkëputur nga Perandoria Osmane. “Çdo lloj reminishence që e lidh fenë me marrëdhënien që ne kemi me Republikën e Turqisë është gabim kulturor, njerëzor, ideologjik dhe nuk ka lidhje fare me qëndrimin tonë.”

A ndajnë shqiptarët në të dy anët e kufirit një fe me turqit? Një pjesë e tyre, patjetër: ka myslimanë në Kosovë, në Shqipëri dhe në Turqi. Ka edhe të krishterë në Turqi, ortodoksë, me Patriarkanën në Stamboll, dhe katolikë; Galata ka qenë qytet katolik, dhe shtatë kishat e Zbulesës janë në tokën turke. Çështja nuk është fetare. Është kulturore, dhe dy popujt ndajnë një pjesë të një kulture të përbashkët; në takimin e fundit në Ankara me homologun e tij, Yaşar Güler, dy ministrat vunë re se gatimi tradicional i Shqipërisë së mesme është gatimi i provincave të vjetra të Perandorisë. E keqja, tha ai, mbetet e keqe dhe mbetet në histori, dhe askush nuk e mohon. Ajo që erdhi me pushtimin osman mbetet aty ku është. Ajo që shqiptarët kanë ruajtur është e mira: marrëdhëniet vëllazërore me popullin turk, ndihma e ndërsjellë dhe miqësia e ndërsjellë.

A është mbështetja e sinqertë? “Unë e kam parë pozitivitetin e kësaj marrëdhënieje në Forcat e Armatosura. Disa nga oficerët më të korrektë, më të mirë që ne kemi në Forcat e Armatosura, vijnë nga shkolla turke.” Jashtë ushtrisë ai renditi programet mjekësore, spitalin në Fier që Turqia i dha Shqipërisë, ndihmën pas tërmetit dhe ndihmën gjatë pandemisë.

Ne e kemi tashmë një luftë në Evropë

Rexhaj shtroi pyetjen që gazetat e bëjnë që kur shefi i shtabit të ushtrisë gjermane dhe kancelari Merz folën për një konflikt në Evropë brenda tre a katër vjetësh: në tryezën e NATO-s, a është reale?

“Ne e kemi tashmë një luftë në Evropë, edhe një përplasje të madhe, jo të kontrolluar,” tha Nufi. Dy ushtritë më të mëdha në Evropë, numerikisht dhe ushtarakisht, po luftojnë njëra-tjetrën: Rusia nga njëra anë, Ukraina nga tjetra. I vetmi ndryshim mes tyre janë kapacitetet bërthamore të Rusisë. Në armatim dhe në fuqi njerëzore diferenca është e vogël, aq e vogël sa për më shumë se dy vjet vija e frontit nuk lëviz.

Rexhaj citoi paralajmërimin e sekretarit Rubio se lufta mund të zgjerohet. “Patjetër,” tha Nufi. Rusia e mban qëndrimin se kushdo që e furnizon Ukrainën me armë ka qëllime armiqësore ndaj saj, dhe e thotë hapur. Ukrainën po e furnizon e gjithë NATO, përmes mekanizmit PURL dhe përmes furnizimeve të drejtpërdrejta që shtetet i kanë marrë përsipër individualisht. Nuk ka shtet në Evropë që nuk e ndien atë sentiment rus. Përjashtim bën perceptimi publik në Shqipëri: këtu perspektiva trajtohet si joreale, dhe kur njerëzve u thuhet se vendit i duhet më shumë mbrojtje, nuk e besojnë.

A e gjen paralajmërimi Shqipërinë të përgatitur? Nufi nisi nga gjeografia. Shqipëria është e rrethuar nga anëtarë të NATO-s dhe nga një fqinj ku Aleanca është plotësisht e pranishme, KFOR-i në Kosovë. Rexhaj iu përgjigj me histori. Luftërat përqendrohen në betejat e mëdha, dhe periferitë mbeten vetë; në Luftën e Dytë Botërore ekspedita greke dhe çetnike hynë nëpër fshatra shqiptare dhe bënë masakra, dhe njerëzit u detyruan të mbrohen vetë. Nëse vëmendja e NATO-s është diku tjetër, sa mund të mbrohen shqiptarët vetë?

Nufi dha dy përgjigje. E para është Aleanca: i gjithë organizimi i saj ushtarak është nën një komandë qendrore, Komandanti Suprem i Forcave Aleate në Evropë, në Mons, dhe besimi i Shqipërisë në atë angazhim “është absolut”. E dyta është forca e vetë Shqipërisë. Forcat e Armatosura janë të mirëorganizuara, tha ai, dhe kanë nevojë për atë që ai nuk pretendoi se e kanë tashmë: më shumë kapacitete, më shumë armatim, më shumë personel dhe efektiv. Tetëmbëdhjetë a njëzet muajt që i duhen Aleancës për të zëvendësuar atë që ka dërguar në Ukrainë janë, tha ai, argumenti për një bazë prodhimi shqiptare.

Rexhaj pyeti nëse shqiptarët e sotëm do të dinin çfarë të bënin. Brezi i prindërve të tij e dinte; vendi dikur numëronte një milion ushtarë. Nufi tha se koha do ta tregojë dhe se shpreson që ajo ditë të mos vijë kurrë. Ajo që tregon historia kombëtare, tha ai, është se shqiptarët nuk janë popull frikacak, nuk janë popull që tërhiqet përballë kundërshtarëve shumë herë më të mëdhenj dhe nuk janë popull që zgjedh rrugën e lehtë kur vjen puna për të mbrojtur të vetën.

Linjat e fishekëve të porositura vitin e kaluar mbeten prova e gjithçkaje tjetër që tha. Derisa ato të punojnë, nuk ka çfarë të trafikohet, dhe i vetmi trafik në këtë histori është ai i fjalëve.