A ka shprese mbijetese euroja

Vendet e Eurozones jane te ndare ne lidhje me menyrat permes se cilave duhet shpetuar monedha me e perbashket me te cilen ata operojne dhe kjo ne nje kendveshtrim afatgjate. Ajo qe ndodhi kete vit me Greqine dhe Irlanden eshte thjesht nje zgjidhje e perkohshme. Nderkaq ne nje material te brendshem te hartuar nga qeveria gjermane flitet per planet e shpejta per te detyruar investitoret e sektorit privat qe te mbajne pjesen e tyre ne humbjet e shkaktuara dhe ato qe do te shkaktohen ne te ardhmen

Qe nga koha kur lideret europiane emeruan politikanin belg Herman Van Roumpy si President te Keshillit Europian nje vit me pare kane qene te pakte ata qe kane vene re rezervimin e rajonit te Flandres ne Belgjike. Por ky perceptim ndryshoi te premten e kaluar kur Van Roumpy doli ne te gjitha mediat e kontinentit pas nje verejtjeje te bere publikisht. Ne duhet qe te punojme se bashku ne menyre qe te mbijetojme brenda Eurozones sepse nese nuk do te mbijetojme brenda Eurozones nuk do te mbijetojme edhe me Bashkimin Europian - tha Presidenti ne nje panel diskutantesh. Me komentet e veta ai shprehu ate qe shume njerez ne Bruksel ka kohe qe e cojne neper mend pa guxuar qe ta artikulojne publikisht.

Ndoshta edhe vete Van Roumpy nuk ka dashur qe te thoshte ate qe tha. Kjo doli qarte dy dite me pas kur serish publikisht ai deklaroi se ishte keqkuptuar. Por gjithsesi kjo nuk ndryshon faktin se deklarata e tij ishte e sakte. Qeverite e Eurozones kane kaluar muaj te tere ne perpjekje per ti dhene fund krizes me te cilen po perballet monedha e tyre e perbashket por rreziku ka qene i pamundur qe te shmanget. Ne te kundert takimet e krizes jane bere tashme nje fakt i zakonshem dhe miliarda te tjere ne fonde emergjence kerkohen nga shtetet problematike. Dhe cka eshte me e keqja krizes nuk i duket fundi...

Lideret evropiane u perpoqen qe te merrnin cdo lloj mase dhe te benin cdo lloj perpjekjeje ne tentative per te shpetuar euron. Ata aprovuan programet e shpetimit financiar per Greqine dhe krijuan edhe nje fond te madh shpetimi per te gjitha vendet anetare te Eurozones. Fshikulluan ligje nga parlamentet e vendeve te ndryshme dhe cuan ne limitet e tyre ligjet e Traktatit te Lisbones. Banka Qendrore Evropiane arriti madje qe te dhunonte dhe nje tabu te vjeter te saj blerjen e bonove te vendeve problematike ne nje tentative per te stabilizuar cmimet e tyre.

Por keto hapa sollen vetem nje lehtesim te perkohshem te situates qe zgjati deri ne shfaqjen ne horizont te lajmit te keq te radhes. Ne fillim te vitit ishte Greqia dhe tani eshte situata e keqe e bankave irlandeze qe perben nje kercenim per qendrueshmerine e euros. Cdo lajm i keq i ri eshte nje nxitje per krijimin e bindjes se zgjidhjet aktuale te problemeve mund te jene momentale por per ndreqjen afatgjate te situates nuk do te pije uje metoda e marrjes se vazhdueshme te borxheve. Frika ekziston se kjo krize mund te coje ne deshtimin financiar te shteteve problematike madje edhe te vete Eurozones. Aktualisht Europa eshte e ndare me dysh mes dy grupimeve qe kane nje kendveshtrim te papajtueshem me ngjarjet dhe me menyren e zgjidhjes se problemit. Kancelarja gjermane Merkel kryeson njerin grup i cili perbehet kryesisht nga vendet e Europes Veriore. Merkel personalisht e sheh veten si nje mbrojtese te kultures se stabilitetit te atij lloj stabiliteti qe Gjermania ka pasur qe nga ditet e monedhes se saj dojcmark. Qellimi i Merkelit eshte parandalimi i shnderrimit te bashkimit monetar ne nje bashkim transfertash.

Grupi i dyte perbehet nga te ashtuquajturit shtetet PIIGS qe kane grumbulluar borxh ne te shkuaren dhe jane duke kerkuar aktualisht ndihme. Vende te tilla jane Italia Portugalia Irlanda Greqia dhe Spanja. Ata duan te arrijne ate qe Merkel kerkon qe te parandaloje nje bashkim ne te cilin vendi i forte paguan per vendin me te dobet. Institucionet europiane jane aktualisht duke manovruar mes ketyre dy grupeve. Akti i pare i krizes aktuale nisi ne resortin bregdetar francez te Deauvilit ne mesin e muajit tetor. Merkel dhe Sarkozi njoftuan fundin e qellimit te tyre ambig per te zbatuar nje pakete me strikte stabiliteti me sanksione automatike per vendet qe thyejne rregullat e lojes pra rregullat e deficitit. Ne kembim Sarkozi mbeshteti idene e Gjermanise per te vene nje pjese te barres se detyrimeve te krizave financiare edhe ne supet e biznesit privat. 27 vendet anetare te BE-se e miratuan kete marreveshje ne takimin e tyre ne fund te tetorit. Planet dhe historite e frikshme ne lidhje me bankat irlandeze shkaktuan nje turbullire ne sistemin financiar. Merkel dhe Sarkozi me sa duket nuk kishin menduar per nje akt te dyte. Dhe akti i dyte eshte Irlanda. Ne kunderpergjigje te akuzave se plani gjerman shkaktoi edhe krizen irlandeze qeveria e Berlinit ka bere te ditur se propozimi gjerman per te perfshire ne pergjegjesi edhe sektorin privat nuk ka ndikim sepse ai perqendrohet ne treg pas vitit 2013.

Per sa i perket situates se Irlandes ndryshe nga greket te cilet ishin ata qe e kerkuan ndihmen financiare te komunitetit nderkombetar irlandezet rezistuan shume sepse e kane te qarte qe nje ndihme e tille do te thote dobesim i sovranitetit te tyre. Kjo eshte pak a shume e vertete. Problemet e Irlandes nuk jane financat qeveritare por bilancet negative te bankave te saj. Megjithate te dyja sferat jane ngushtesisht te lidhura sepse qeveria leshoi nje garanci per bankat e saj pas krizes financiare pa dyshuar se sa i madh do te ishte problemi. Javet e fundit ka pasur nje eksod miliardesh nga Irlanda. Nje pjese e madhe e investuesve te huaj nuk kane me deshire qe tu japin hua bankave irlandeze. Tashme vetem bankat qeveritare japin hua. Aktualisht i tere sistemi bankar irlandez eshte ne prag te kolapsit.

Pas marrjes se miratimit te paketes financiare u shpresua qe ky vendim do te qetesonte tregjet financiare te pakten per disa kohe. Por cfare ndodhi pas kesaj A do te kthehet valle vemendja e tregjeve tek Portugalia ne kete rast Edhe vete ministri portugez i Financave nuk e ka perjashtuar faktin e nje ndihme te mundshme financiare qe mund te kristalizohet ndoshta se shpejti si ne rastin e Greqise dhe te Irlandes. Por ka edhe me. Ministri i Jashtem portugez ka folur edhe pse kalimthi edhe per mundesine e daljes se vendit te tij nga Eurozona. Paketa e shpetimit financiar per vendin ne krize u konceptua dhe u hartua me qellimin e qetesimit te tregjeve financiare. Ekzistenca e kesaj pakete pritej qe te reduktonte tensionet deri ne ate shkalle sa vendet ne fakt te mos kishin nevoje qe ta perdornin. Ne vend te kesaj situata u tensionua shume dhe per shume vende te tjera.

Bashkimi Europian dhe Fondi Monetar Nderkombetar krijuan nje fond prej 750 miliarde eurosh per te mbrojtur anetaret e brishte te zones euro. Keto para do te ishin mjaftueshem per Irlanden dhe Greqine. Po ne rast se kriza do te perfshije edhe Portugaline e ndonje vend tjeter kjo do te ishte nje situate shume e veshtire. Kur u vendos per paketen u supozua se problemet e borxhit dhe deficitit buxhetor do te zgjidheshin dhe se brenda pak vitesh vendet me borxhe do ti kishin pastruar financat e tyre dhe do te ishin aftesuar per te marre serish hua me perqindje te arsyeshme. Tani qeverite e Europes duhet qe te perballen me nje realitet ndryshe.

Per sa i perket Merkelit ajo po tenton qe te parandaloje shnderrimin e ketij fondi shpetimi ne nje zgjidhje te perhershme. Ajo nenvizoi se fondi duhet te zevendesohet me nje mekanizem te perhershem te zgjidhjes se krizave. Per kete gjermanet jane duke hartuar edhe nje plan i cili do te kete ne baze te tij nje mekanizem qe do te synoje nje balance me te madhe interesash mes vendit borxhli dhe kreditoreve te bonove ne menyre qe te shmanget efekti lsquodomino ne tregjet financiare dhe vete bashkimin monetar. Gjermanet jane duke u konsultuar me francezet por nderkohe vende te tjera kane nje kendveshtrim te ndryshem per kete ceshtje si per shembull emetimin e eurobonove. Ka bono qeveritare ripagesa e te cilave nuk garantohet nga vendi qe i emeton por nga i gjithe bashkimi monetar. Vendet e jugut te Eurozones mendojne se eshte nje ide shume e mire. Gjermanet dhe austriaket jane kunder saj. Ky lloj projekti do te penalizonte ata qe jane te afte qe te menaxhojne mire financat e tyre ne perfitim te atyre qe nuk kane qene ne gjendje qe te bejne mire detyrat e shtepise.

Nderkohe te gjitha propozimet e zgjidhjes se krizes se euros kane nje problem te perbashket ato kane potencialin e perkeqesimit te gjerave.