Aliko: Jetova për të treguar të pathënat e ndëshkimit të 512 personaliteteve nga regjimi komunist

Dëshmitar i masakrave të regjimit komunist ndaj intelektualëve të njohur, Tomorr Aliko, 82 vjeç, nuk mund të mos i tregonte ato për publikun e gjerë, fillimisht në një libër dhe së fundi në filmin dokumentar ‘Genocidi mbi elitën e kombit shqiptar nën terrorin komunist”. “Jetova për të treguar se çka ndodhur në atë regjim”, thotë në një intervistë për ATSH-në Aliko, i cili e ka jetuar pjesën më të madhe të ngjarjeve të filmit dokumentar, i promovuar mesin e kësaj jave në ambientet e Qendrës Kulturore të Ushtrisë në Tiranë. Dokumentari, një prodhim i Televizionit Publik Shqiptar, është shkruar nga Tomorr Aliko dhe ka si regjisor Esat Telitin. Përmes dëshmive tronditëse dhe dokumenteve historike, ky film përcjell persekucionin dhe genocidin masiv që diktatura komuniste ushtroi ndaj intelektualëve të kohës, në periudhën 1944-1951, duke eliminuar dhe përndjekur egërsisht, me metoda çnjerëzore, pjesën më të shquar të tyre.

“Në një 1 orë e 13 minuta, së bashku me stafin realizues, kemi trajtuar dënimin e 512 personaliteteve të elitës shqiptare, përmes fotografive, videove dhe tregimeve”, thotë Aliko, i cili ka vuajtuar 17 vite burg, duke nisur nga prilli i vitit 1946.

Ngjarjet reale të torturave, internimeve, ekzekutimeve, burgimeve, të vuajtura nga intelektualët, që cilësoheshin si “kërcënimi i kombit”, përfshijnë një periudhë 6 vjeçare, që nis nga 28 tetori i vitit 1944. 82 vjeçari që ka punuar 4 vjet për skenarin e filmit ndalet tek politika e atij sistemi, duke nënvizuar se “të marrësh pushtetin, duhet dhe ta mbash atë. Kjo do ishte e mundur vetëm nëse eliminoheshin të gjitha gjurmët dhe kërcënimet që vinin nga intelektualët dhe patriotët, të cilët ishin pengesa kryesore e regjimit totalitar”. Dokumentari nis në pragun e çlirimit të vendin, kur startuan dhe procedimet për zhdukjen e individëve që kërcënonin politikën vendase, të pasuara me 5 gjyqe speciale dhe ushtarake. “Në vitin 1944 kryeqyteti u bë dëshmitar i masakrave më të mëdha të bëra ndonjëherë kundër intelektualëve, patriotëve dhe ish-funksionarëve të shtetit, pa procese gjyqësore, pa mbrojtje. Me urdhër të Enver Hoxhës, atë kohë u eliminuan rreth 100 persona, prej të cilëve janë identifikuar vetëm 38”, tregon Aliko. Pas kësaj masakre regjistrohet gjyqi i 14 prrillit 1945. “Gjyqi special i ‘45 numëron 17 viktima të pushkatimeve. Ndër ta Haxhi Përmeti, Bari Omari, kunati i Enver Hoxhës, Kostandin Kote, etj”, rrëfen skenaristi. Duke folur për ligjet e asaj kohe, që lejonin ekzistencën e partive të tjera, të tilla si Bashkimi Kombëtar, Legaliteti dhe Socialdemokratët, Aliko nënvizon se “të gjitha këto parti do ishin pengesë për regjimin, ndaj njerëzit që i mbështetën ato u asgjesuan si kundërshtarë të partisë komuniste”. Në Janar të 1946 u morrën masa ekstreme ndaj dhjetra njerëzve, mbi të cilët u hodhën akuza të pabaza. “Në këtë gjyq u pushkatuan 9 persona, ndër ta Sami Qelibashi, Qelam Koka, Xhahit Koka, Qelam Dibra, Ali Tirana, etj”, kujton 82 vjeçari. Dënimet vijuan me gjyqin ndaj të akuzuarve për sabotim të kënetës së Maliqit “gjyqi i famshëm i Maliqit”, ku u dënuan me varje Kujtim Beqiri, Abdul Sharra, si dhe u dënuan me pushkatim Vasil Nano, me gruan Zyranë, shtatëzanë, Mirush Përmeti dhe shumë e shumë të tjerë. Skenaristi Aliko ndalet në filmin e tij dokumentar edhe në gjyqin ndaj intelektualëve të arsimuar në shkollën Teknike “Harry Fultz”, një fidanishte siç e quan ai të kulturës shqiptare”. Në këtë gjyq u pushkatuan 22 veta. Pjesë e këtij dokumentari është dhe procedimi i deputetëve pas zgjedhjeve të vitit 1945, periudhë në të cilën u pushkatuan Selaudin Toto, Selim Kokolari, etj. Në kujtesën e 82 vjeçarit nuk mund të anashkalohej dhe hedhja e bombës në ambasadën Sovjetike, më 1951. Intelektualët që shpëtuan nga ky antentat u ekzekutuan më vonë. Eksplozivi i përgatitur u hodh në oborrin e ambasadës, ku aktualisht ndodhet Ministria Arsimit, për të eleminuar pjesën e mbetur të intelektualëve. “Atë kohë isha në burg”, rrëfen Aliko, i cili, në bazë të hulumtimeve tregon se në atë gjyq, pa avokat dhe pa mbrojtje, të organizuar nga Byroja Politike me sigurimin e shtetit, me në krye Mehmet Shehun, u dënuan me vdekje 22 intelektualë, ndër ta dhe gruaja më intelektuale e kohës Sabiha Kasimati. Në filmin dokumentar paraqiten dhe mjediset e burgjeve, të njohura ndryshe si garnizone të torturave çnjerëzore. “Kemi filmuar qelitë dhe ambientet e burgut të Tiranës, Burrelit, Shkodrës, Gjirokastrës, Beratit”, vijon skenaristi, i cili jo pa keqardhje thotë se ato mjedise janë zbukuruar në vitin 1992. “Janë zbukuruar gjurmët e të kaluarës, dëshmi e torturave të komunizmit”, përfundon ai.