Arti ne Rajhun e Trete
E cuditshmja e shtremberuara abstraktja kerkohej me kot nga viti 1937 ne vitin 1944 ne ekspoziten me te madhe gjermane te artit te ngritur nga nacionalsocialistet. Vepra nga mjeshtrat e modernes si Otto Dix Ernst Barlach Franz Marc Karl Schmidt-Rottluff ose Oskar Schlemmer u cilesuan direkt pas marrjes se pushtetit si te degjeneruara dhe u hoqen nga muzeumet. fare pamjeje kishte estetika artistike moderne e udheheqjes naziste dhe cilat ishin veprat qe shiheshin ne ekspozitat e artit e tregon nje projekt kerkimor i Institutit Qendror per historine e artit ne Mynih.
Bildunterschrift Vizitore te Ekspozites me te madhe gjermane te artit ngritur nga nacionalsocialistet
Tre gra nudo dekorojne pikturen nje ndodhet shtrire tjetra ulur dhe e treta leshohet mbi nje shtize. Te treja i kane mbledhur floket topus dhe jane duke pare perreth pa ndonje objektiv te caktuar. Kjo te kujton nje peizazh tipik malor gjerman me peme bredhi dhe nje lum ne sfond. Ajo nuk ka aspak te beje me antiken greke megjithate titulli i piktures se Ivo Saligerit eshte Pjesa tjeter e Dianes. Ajo u tregua per here te pare ne vitin 1940 ne Shtepine e Artit ne Mynih ne kuader te Ekspozites me te madhe gjermane te artit. Kete e dokumentojne fotografite e ekspozites te cilat kane regjistruar me saktesi veprat qe nga vitit 1938 deri 1944.
Ekzistenca e fotografive nuk ka qene e njohur per nje kohe te gjate prandaj e papritura ishte shume e madhe per Christian Fuhrmeister nga Instituti gjerman per historine e Artit dhe koleget e tij kur rastesisht zbuluan kete album me fotografi Kur i rame ne te cfare permbajne albumet e fotografive kjo ka qene ne vitin 2004 ose 2005 na u be e qarte se kemi te bejme me Ekspoziten me te madhe gjermane te artit keshtu na lindi ideja te benim nje projekt. Bildunterschrift Groszligansicht des Bildes mit der Bildunterschrift Vepra te prezantuara ne Ekspoziten me te madhe gjermane te artit ngritur nga nacionalsocialistet
Vertet qe pas vitit 1945 ka patur shume studiues qe jane marre me artin pamor nacionalsocialist por njohurite e tyre jane bazuar vetem ne kataloget e ekspozitave ose ne artikujt e gazetave te cilat prezantojne shpesh vetem objekte te artisteve prominente. Rigjetja e fotografive te cilat prezantohen online ne kuader te ketij projekti te madh kerkimor mundeson hedhjen e veshtrimit real mbi ate cka ka pare publiku ne ate kohe Sigurisht qe mbizoteruese jane te gjitha temat qe i pergjigjen shijes artistike te borgjezise dhe borgjezise se vogel qe prej shek. 19-te po vetekuptohet plotesuar me tema genuine nacionalsocialiste portrete Hitleri me vone pas fillimit te luftes edhe militaria ne kuptimin e gjere te fjales edhe punime te tilla ka patur por kur flasim per to flasim per 10 apo 30 piktura nga 1800 gjithsej. Dhe kjo i ndryshon pak propocionet me te cilat eshte punuar deri tani.
Vetekuptohet temat ideologjike nuk duhet te mungonin po ashtu sic nuk duhet te mungonin shoqeria nacionale ose kulti ndaj trupit si per shembull heronjte e artisteve nacionalsocialiste Arno Breker ose Josef Thorak. Por krah plastikave te tyre me trupa me muskuj te ngjeshur dhe organe te kolme te te rinjve dhe te rejave gjermane ne artin e asaj kohe gjendet edhe nje turli groteske thote Christian Fuhrmeister Ne kemi dhoma te tera me suita arti dhe vepra artizanale me figura te vogla kic shnik-shnake qen porcelani dhe keshtu me radhe. Aty ka edhe shume sende banale qe deri tani nuk kane qene pare si eksponate te ekspozites se artit. Bildunterschrift Flash-Galerie Grosse deutsche Kunstaustellung
Duhet thene se sipas katalogut vizitoret e Ekspozites me te madhe te artit gjerman duhet te shihnin vetem veprat me te mira me te persosura ne menyre qe te shihet ajo cka permban arti gjerman. Pas ekspozites veprat shkuan ne duart te elites udheheqese nacionalsocialiste sic shihet ne listat e shitjeve Vete Hitleri ishte bleresi me i madh ne krahasim me te tjeret ai dha 7 milione marka per te blere vepra bashkekohore nga Ekspozita e Artit ne nje aksion per afirmimin e vetvetes.
Projekti kerkimor i Mynihut nuk hedh vetem nje veshtrim ne artin nacionalsocialist por shtron edhe pyetjen nese peisazhet piktoreske si ato te kartolinave jane te ndryshme nga imazhet e ashtuquajtura te gjakut dhe te tokes. Pergjigjja qe ata do te japin pritet me interes.
Autor Klaus Gehrke/ Aida Cama
Redaktoi Angelina Verbica