Avokat i Tatimpaguesve apo pajtues ndërmjet administratës tatimore dhe tatimpaguesve

Ligji nr. 10 261, dat 01.04.2010 “Pr disa shtesa n ligjin nr. 9920, dat 19.05.2008 “Pr procedurat tatimore n Republikn e Shqipris”, t ndryshuar, prfaqson nj prmirsim n drejtim t respektimit t s drejts s tatimpaguesit nga Avokati i Tatimpaguesve (ndryshimi n nenin 16 t ligjit dhe shtimi i nenit 105/2) brenda kuadrit t strukturs s administrats tatimore, si dhe i s drejts s tatimpaguesve pr t’u dgjuar nga Kshilli Tatimor, nj forum teknik kshillimi dhe bashkpunimi, pran ministrit t Financave (ndryshimi n nenin 38/1 t ligjit), pr dhe ndrmjet Ministris s Financave, Drejtoris s Prgjithshme t Tatimeve dhe tatimpaguesve me synim uljen e kostove t zbatimit t legjislacionit si pr administratn tatimore ashtu dhe pr tatimpaguesit.

Koha vrtetoi se hartimi i nj ligji modern t procedurave tatimore, pa dyshim, krkon respektimin e t drejtave t tatimpaguesve, t drejta q i gjen t prfshira n nj bllok t vetm n legjislacionin tatimor t SHBA-s, t Francs, Spanjs etj. N Franc, pr shembull, t drejtat e tatimpaguesit u botuan n nj udhrrfyes n fund t vitit 2005, nj prcaktim i sakt i t drejtave dhe i detyrimeve t administrats tatimore dhe tatimpaguesve. Ligji n fjal shpjegon arsyet kryesore prse Projekti i Marrveshjes s Pragut t Mijvjearit t Shqipris (faza e dyt), i financuar nga USAID kontribuoi n prgatitjen dhe miratimin e amendamenteve t reja n ligjin e procedurave tatimore n Republikn e Shqipris. N fakt, marrdhniet ndrmjet tatimpaguesve dhe administrats tatimore i gjen n Deklaratn e t Drejtave Njerzore, n nenin 13: “Pr ruajtjen e paqes publike dhe pr shpenzime administrative, sht i domosdoshm nj tatim i prgjithshm: ky tatim duhet t shprndahet n mnyr t barabart ndrmjet t gjith qytetarve n prpjestim me aftsin e tyre pr t paguar” dhe n nenin 14: “T gjith qytetart kan t drejt t sigurojn vet, ose nprmjet prfaqsuesve t tyre, nevojn pr nj tatim publik, t pranuar n mnyr t lir, t vshtrojn prdorimin e tij dhe t prcaktojn pjesn, bazn, mbledhjen dhe kohzgjatjen e tij”. Po t analizosh me vmendje nenet q prcaktojn funksionet e Avokatit t Tatimpaguesve dhe Kshillit Tatimor, vren se t paguarit e tatimeve shpesh konceptohet si nj shtrngim dhe sistemi tatimor si nj sistem i vshtir pr t’u kuptuar. N njrn an, administrata parashikon q tatimpaguesit duhet t respektojn plotsisht obligimet e tyre dhe nga ana e tjetr, duhet t prpiqet t thjeshtoj detyrimet tatimore: t’i bj ato m t lehta pr t’i kuptuar, sepse t drejtat e tatimpaguesit, nga ana tjetr, kthehen n detyra pr administratn tatimore. Me qllim q t ket marrdhnie t ndershme dhe t balancuara ndrmjet palve, duhet q ato s bashku t zbatojn nj marrveshje reciproke, me mirbesim dhe mirkuptim. Kto vlera shkruhen n Kartn e Tatimpaguesit, ku administrata angazhohet se do t respektoj disa vlera baz, ndrsa tatimpaguesit t angazhohen se do t zbatojn krkesat e legjislacionit tatimor. Administrata tatimore mund t’ua bj jetn m t leht tatimpaguesve kur arrin t’i mirpres tatimpaguesit gjithnj dhe m mir, duke prdorur nj fjalor t qart dhe konciz, pr t shmangur shprehjet autoritare dhe prdorimin e fjalve t vshtira, formular t printuar dhe fletpalosje t ndryshme shpjeguese, udhrrfyes t thjesht q do t’i ndihmonte tatimpaguesit kur u ofrohen shrbime t ndryshme pr ndihm. Administrata tatimore mund t’ua bj jetn m t thjesht tatimpaguesve n plotsimin e deklaratave t thjeshta tatimore, duke u drguar nj letr tatimpaguesve q deklarojn dhe paguajn pr her t par, me qllim q ta udhzojn se si duhet ta plotsoj deklaratn dhe si ta bj pagesn, si dhe kur duhet plotsojn deklaratn dhe ta bjn pagesn nprmjet internetit, kur mund t ken nevoj pr ndihm dhe mbshtetje pr regjistrimin e biznesit t tyre, si dhe n rastet q ndshkimet tatimore t jen t thjeshta. N ann e tyre, tatimpaguesit duhet t zbatojn rigorozisht krkesat e sistemit tatimor duke respektuar ligjin dhe praktikat zyrtare tatimore si dhe ta pranojn kontrollin tatimor si nj an tjetr plotsuese t sistemit n lidhje me kontrollin e deklarimit dhe pagess q ata bjn. Tatimpaguesit do t ishin t vetdijshm pr obligimet e tyre, kur t merrnin pjes n sistemin e t tatuarit dhe t mos shmangnin dhe t’u largoheshin obligimeve t tyre brenda afateve kohore t caktuara me ligj. Administratat tatimore duhet t respektoj plotsisht personat dhe t drejtat, far nnkupton mirbesimin e tyre. Tatimpaguesit duhet t ken sigurin ligjore vetm n qoft se vendimet e administrats do ta prfshijn kt gj dhe ato do t bhen publike. Tatimpaguesit mund t pyesin administratn tatimore me qllim q t’i zbatojn n mnyr t sakt rregullat tatimore si pjes e t drejtave t tyre q mbrohen sipas specifikimeve n legjislacionin tatimor. Ksisoj vendimet e administrats tatimore mund t sfidohen me an t pretendimeve duke ia nnshtruar rastin Avokatit t Tatimpaguesve, ose procesit t apelimit nga apelimi n shkalln e par deri n gjykat. Administrata tatimore duhet t respektoj tatimpaguesit dhe t’i dgjoj ata: vrejtjeve t tyre duhet t’u prgjigjet sa m shpejt t jet e mundur. Duhet t respektohet besueshmria e deklaratave t vet tatimpaguesve si dhe duhet garantuar sekreti tatimor pr t gjith tatimpaguesit n lidhje me deklaratat e tyre si dhe t qeverisen n mnyr strikte dosjet e kompjuterizuara nga njsia e t dhnave baz t sistemit t integruar. Tatimpaguesit duhet t sillen mir me zyrtart tatimor dhe t’i ndihmojn ata q gjat nj kontrolli tatimor, procedurat t jen t buta, por nga ana tjetr tatimpaguesit duhet t pranojn prgjegjsin pr sjelljen e tyre. Zyrtart tatimor duhet t jen profesionist t legjislacionit tatimor, t mbeten asnjans n zbatimin e tij dhe t jen besnik, t paanshm dhe t vrtet, t vetdijshm pr vshtirsit e tatimpaguesit, t’i informojn ata pr vendimet e tyre. Administrata tatimore duhet t prpiqet t ket marrdhnie sa m t balancuara me tatimpaguesit dhe: pr kt kufizimet kohore duhet t jen t njjta dhe duhen zbatuar njsoj pr t dy palt dhe t lejoj shtrirje t kufijve kohor pr tatimpaguesit kur vrteton se ata jan n vshtirsi, ose kan pengesa t justifikueshme. Administrata tatimore duhet t jet e ndrgjegjshme se kontrolli tatimor sht i kushtueshm pr tatimpaguesit dhe pr kt arsye ajo duhet t adaptoj afate kohore pr kontrollet e saj n prkatsi me madhsin e biznesit dhe t’i planifikoj kontrollet s bashku me ata, t raportoj dhe t jap shpjegime n lidhje me gjetjet dhe vendimet e marra. Administrata tatimore nuk duhet t fsheh asgj dhe duhet t raportoj plotsisht. Deklaratat dhe pagesat e tatimpaguesve duhet t jen t ndershme dhe t plota: t deklarohen t gjitha faktet dhe deklaratat e domosdoshme pr tatimin e tyre, t tregojn t vrtetn mbi okupimin e tyre. Tatimpaguesit duhet t veprojn n mnyr pozitive, t raportojn gabimet kur i shohin, t’i prgjigjen pyetjeve t administrats tatimore dhe pyetsorve n qoft se mendojn se jan t sakt. N rastin e rekursit ata duhet t deklarojn situatn e tyre t vrtet, duke e deklaruar t vrtetn pa keqinterpretime dhe duke dhn t gjitha faktet e domosdoshme q kan lidhje me tatimin. Me qllim q t shmangen procedurat e gjata dhe zvarritse t cilat i kushtojn dhe krijojn t gjitha kushtet pr m shum pun se sa sht e domosdoshme, sht menduar pozicioni i ri i Avokatit i Tatimpaguesve dhe Kshilli Tatimor n strukturn e administrats tatimore dhe n at pran Ministrit t Financave. Keqkuptimet ndrmjet administrats tatimore dhe publikut tatimpagues jan t shpeshta, sepse raste t shumta n numr t ojn n mosmarrveshje t gjata kohore dhe, me kalimin e kohs, kto raste bhen edhe m t komplikuara. Kto lloj rastesh minojn imazhin publik t administrats tatimore. Pozicionet e Avokatit t Tatimpaguesve dhe Kshillit Tatimor si pozicione t reja vijn si domosdoshmri pr gjetjen e nj zgjidhjeje prfundimtare t problemeve t prmbajtjes, sepse synojn t restaurojn dialogun kur jan “hedhur t gjitha zaret” dhe jan
t gjitha prpjekjet e tjera. Kjo sht n interes t t gjithve: ksisoj tatimpaguesit do t ken mundsin t bisedojn me dik, far do t bnte t mundur q zyrtart administrativ t ken marrdhnie m t qeta me tatimpaguesit. Ka tri arsye q t shtyjn drejt ksaj rrugzgjidhjeje:

n dhnia prgjigje krkesave t tatimpaguesve, mbasi mirkuptimi sht i domosdoshm n rastin e zgjidhjes s nj problemi ndrmjet administrats tatimore dhe tatimpaguesit;

n personalizimi i ndihms administrative gjersisht pr tatimpaguesit;

n shqyrtimi dhe zgjidhja prfundimtare e konflikteve ndrmjet tatimpaguesve dhe administrats tatimore.

Pozicioni i Avokatit t Tatimpaguesve dhe ai i Kshillit Tatimor, si t till duhet t ken tri synime kryesore:

n prmirsimin sa m shpejt t jet e mundur t dialogut ndrmjet tatimpaguesit dhe administrats tatimore, me qllim q t shmangn procedurat e gjata zvarritse dhe konfliktet e panevojshme;

n vendosjen e marrdhnieve pozitive ndrmjet tatimpaguesve dhe administrats tatimore me nj rekurs t leht dhe t pavarur nga vendimi i segmentit t administrats tatimore me t cilin tatimpaguesi ka mosmarrveshje;

n zgjidhjen e konfliktit, ndrkoh q zgjidhja q krkohet, do t shuante mosmarrveshjen ndrmjet palve.

sht ndrmjetsim apo pajtim? Misioni i vetm do t ishte krkimi i nj marrveshjeje ose arritja e nj kompromisi ndrmjet palve, duke shkuar prtej rolit t ndrmjetsit. Misioni i vetm do t ishte vlersimi sa m preciz q sht i mundur i t gjitha fakteve q kan lidhje me zbatimin e legjislacionit tatimor me qllim q t merret nj vendim i caktuar pr rastin konkret. Misioni duhet t lejoj rrugzgjidhjen m t mir t rasteve q kan nevoj pr nj zgjidhje t prgjithshme, t koordinuar dhe koherente. Avokati i Tatimpaguesve dhe Kshilli Tatimor mund t’u japin fund konflikteve t hapura dhe t parandalojn mundsin e konflikteve t reja, duke pasur nj pikpamje globale t rasteve, duke pasur nj fuqi t vrtet vendimmarrse, gj q vrteton se sa me vler do t ishte q, veanrisht n pozicionin e Avokatit t Tatimpaguesve, t przgjidhej nj zyrtar me prvoj t gjat profesionale n zbatimin e legjislacionit tatimor, i cili t ket mundsi t vej n dyshim vendimin e organit tatimor, ndrkoh q shefi administrativ i organit tatimor nuk e ka nj mundsi t till pr t vepruar n kt mnyr. Me pak fjal: Avokati i Tatimpaguesve do t jet funksioni m i veant i administrats tatimore q, nga njra an mbron t drejtat e tatimpaguesve n rastin e abuzimit t mundshm me fuqin ligjore nga zyrtart tatimor dhe, nga ana tjetr, ndihmon administratn tatimore t prmbush detyrat e ngarkuara nga legjislacioni tatimor ose, e thn ndryshe: funksioni q shrben pr shmangien deri n maksimum t kostove t panevojshme q mund t rezultojn n zbatimin e legjislacionit tatimor. Departamenti i Avokatit t Tatimpaguesve do t nnkuptonte nj struktur t qart organizative n dispozicion t tatimpaguesve, emri dhe adresa e t cilit bhet e njohur publikisht. Procedurat dhe afatet e veprimeve t pajtuesit q prcaktohen n amendamentet e ligjit t procedurave tatimore, duhen konkretizuar n Vendimin e Kshillit t Ministrave, udhzimin e ministrit t Financave dhe drejtorit t Prgjithshm t Tatimeve pa i dhn m shum/pak pushtet nga sa lejon ligji.