Barazia përpara ligjit dhe historisë

Shumë njerëz e kanë kërkuar, por askush nuk e ka gjetur. Ne po flasim për barazinë, një nga vlerat themelore (ose më mirë të kushtetutës për Norberto Bobbio) të progresivitetit, të hedhur poshtë menjëherë nga Reagan dhe Thatcher, e mavijosur disi prej këtyre dekadave tona të neo-liberalizmit triumfues. Edhe brenda politikës së familjes së tij, e cila humbi betejën, ka preferuar t’i përkushtohej qeverisjes së kufizuar ekzistuese, ose është bezdisur nga teoritë normative të drejtësisë së filozofëve politikë, si John Raëls dhe Amartya Sen, të cilët, u zhytën në "perden e injorancës" dhe modelet abstrakte të qasjes së zgjedhjes publike në mes të barazisë dhe në favor të kapitalit neto. Kjo është arsyeja pse në Francë - vendi i mendimit politik egalitar - u prit si një ngjarje e vërtetë, publikimi i La Société des égaux, libri i fundit i Pierre Rosanvallon, një nga intelektualët më të famshëm të të gjithë Alpeve, që vendos në qendër pikërisht barazinë, këtë reflektim të madh të kohëve të fundit të së majtës. Promotor i hershëm i deuxième gauche, antikomunist dhe anti-totalitar, një historian-politikan i njohur, një profesor në College de France, Rosanvallon, ka qenë një nga etërit shpirtëror të liberalizmit social dhe protagonist i një serie  konfrontimesh, të zemëruar me anëtarët e së majtës radikale (sidomos Pierre Bourdieu) në tokën alpine. Tani ai na jep këtë pjesë të tretë të trilogjisë së tij monumentale për demokracinë (ku janë shfaqur La contre-démocratie e La légitimité démocratique), një gjenealogji mbresëlënëse dhe e fuqishme kulturore që shfaq konceptet dhe vizionet e barazisë gjatë shekujve nëntëmbëdhjetë dhe njëzetë duke bërë çdo përpjekje për të demaskuar ata që, ndërkohë janë bërë shpesh klishe.

Në kohën e Revolucionit të vitit 1789, skena origjinale, fillimi i gjithçkaje për politikën bashkëkohore franceze, barazia dhe liria ishin dy motra të pandashme. Me kalimin e kohës, sa më shumë forcohej "demokracia e regjimit", thekson dijetari, aq më shumë dobësohej "demokracia e shoqërisë", ndërsa stuhia e globalizimit financiar kërcënonte rëndë kohezionin social të vendeve perëndimore dhe vinte në krizë Welfare State (ose siç e quajnë në Paris, État-providence). Ndërkohë, po përhapej një nga sëmundjet e demokracisë së regjimit, populizmi dhe po përhapeshin valët e indinjuara, të papërshtatshme për reformat konkrete të politikës. Ka ardhur koha, nën presionin e dështimeve sociale dhe njerëzore, por edhe ekonomike, të prodhuara nga doktrina neo-liberale, për të nisur një projekt të plotë demokratik, i cili mund të kombinohet me idealet e demokracisë dhe socializmit. A është Rosanvallon një revolucionar? Jo, ai mbetet reformisti i përhershëm serioz dhe rigoroz (edhe pse shumë më i interesuar), në një vend si Franca, ku kjo fjalë,  tek e majta, ka përkuar me një lloj të gjatë të epitetit abuziv. Në fakt, studiuesi vazhdon të struket larg nga politika e identitetit (karakteristikë e komunitarizmit anglo-sakson), si dhe nga ideja (e dashur për një lloj sociologjie disi amerikane) që homogjeniteti (social e madje dhe etnik) është parakusht i domosdoshëm për sistemet egalitare. Asnjë korrigjim, por sfida e të menduarit në të njëjtën kohë, barazinë, individualitetin dhe ndryshimin (që neo-liberalizmi ngushton dhe kufizohet në sferën ekskluzive të konsumit). Për ta bërë këtë, ne duhet të kthehemi në idenë e aftësisë "barazi-lidhje” për të bërë lidhjet e reja sociale dhe jo vetëm një almanak (virtuale shumë) të drejtash.

Për një shoqëri funksionale, dijetari thotë se, të gjithë komponentët e saj duhet të trajnohen për të ndarë këtë ide egalitare, siç e kishin të qartë udhëheqësit e revolucioneve të mëdha liberale franceze e amerikane, të cilët dyshohej se silleshin rreth tri variacioneve të idesë së barazisë: ngjashmëria (barazi-ekuivalencë), pavarësia (barazi e autonomi) dhe shtetësia (barazi e pjesëmarrje). Ideja që raporti barazi-marrëdhënie ushqen një vizion të së mirës së përbashkët solli nocionet e përmbajtjes dhe të masës të dobishme, që ne duhet të ri-zbulojmë tani. Ashtu si dhe ato të kursimit dhe seriozitetit, natyrisht, në kuptimin e Adam Smith dhe jo të atij të teoricienit Serge Latouche. Prej këtej, duhet të nisin demokracitë liberale, "duke bërë  shoqëri", kryesisht nëpërmjet një politike të re urbane dhe getove urbane që redukton barrierat sociale në mes të lagjeve. Receta rosanvalloniane parashikon edhe doza masive të "reciprocitetit" (me një shërbim të komunitetit të shërbimit civil) dhe shkëmbimin e njohurive duke nisur nga shkollat dhe arsimi që janë mjetet që ju duhet për t’u mundësuar individëve të heqin qafe çdo gjë që kufizon horizontet e tyre. Ja pra,  kuptimi i një shoqërie të barabartë, e cila është hapësira politike në të cilën qytetarët mund të jenë të barabartë e të ndryshëm, të ngjashëm dhe individë të përkushtuar për të ndërtuar një rrugë kolektive, pa braktisur kurrë individualitetin e tyre të pakalueshëm. Kjo do të kërkojë një të majtë që arkivon përgjithmonë versionin e "partisë së tatimeve të shpenzimeve dhe rishpërndarjes" për t’u bërë individ me një koncept të zgjeruar të barazisë.

Me pak fjalë, nuk ka vend për frikë, Rosanvallon nuk është konvertuar nga një teoricien post-modern i "zakonshëm" tek një Toni Negri, por mbetet një social-liberal (ose liberal-socialist, siç themi ne). Pikërisht nga ato brigje politike dhe kulturore, në fakt, vjen përsëri - si në ditët e Gobettit - një nga mbylljet më të bindshme për nevojën e një kthimi në nocionin e barazisë: nga Stéphane Hessel (nga e cila, për llojet e Add, ka dalë tashmë Vallëzo me shekullin) tek Judt Tony, janë pikërisht liberalët e së  majtës që na tregojnë se cili është Gabimi në botë (siç ka titulluar Latenza një libër të  historianit britanik), për shkak të  teorive të Djemve të Çikagos. Të gjitha lexime që duhen konsideruar me kujdes - nga ai i Rosanvallon, akademiku francez (dhe për këtë arsye edhe një profesor doc) - për atë pjesë të së majtës italiane që ndjehet në siklet me zgjedhje të caktuara të qeverisë e profesorëve, por që nuk dëshiron të kthehet në ndjekjen e utopive të pamundura.