Besimi lsquombytet edhe ne shifra
Kur vecanerisht ne Shkoder permbytjet si asnjehere tjeter ua kane sjelle njerezve ne maje te hundes edhe trupin edhe shpirtin Kryeministri yne me sa duket shpreson ti mbaje keta me gajret duke e quajtur gjithcka qe ndodhi si nje fatkeqesi natyrore e tille qe nuk kishte ngjare mbase qysh 150 vjet perpara. Qe ky fakt nuk bazohet ne asnje te dhene arkivore eshte fare e qarte perderisa Berisha nuk zuri ne goje dicka qe te mbeshteste erudicionin e vet ne kete kthim pa krye.
Mirepo me cmund te lexosh a te degjosh qysh ne ate periudhe te larget nderi kalorsiak me te cilin kerkon ta veshe dinjitetin e vet ne shekullin XXI ky burre malesie nuk ka patur te beje me vleresimet e te tjereve ndaj dikujt por vetem me shfaqjet e jashte te ketij vleresimi. Dhe nuk ka patur rendesi nese ky vleresim sekzistonte ne te vertet apo ka patur nje baze reale. Edhe ndaj ketij Kryeministrit tone te diteve te sotme shumekush mund te ushqeje qofte edhe fshehurazi nje opinion jo te mire madje mund edhe ta percmoje krejtesisht ate. Por kjo nuk do tia rrezonte kurajon per te rrefyer faqe te gjitheve perralla pa pushim perderisa ka ende ca te pakten shkodrane qe nuk marrin guximin te shprehin me ze te larte gjykimin per te dhe tia thone mu perpara fytyres humbjen e besimit ne fjalet e tij te nderit. Sigurisht po te mos llogarisim ketu ndonje fare humori te tyre ne mes te dhimbjes se madhe.
Nuk eshte bere viti kur kaloresi Berisha ende skishte depertuar kaq larg ne kohe dhe u tha shkodraneve se permbytje te tilla si ajo e janarit nuk ndodhin vecse nje here ne 100 vjet. Megjithate nuk ndenji pa i siguruar qe Qeveria do ti demshperblente te tere fatkeqet qindarke me qindarke dhe nuk do te lejonte qe te perballeshin ndonjehere tjeter me situata te tilla. Se si u demshperblyen ata seshte nevoja te zggjatemi. Sikurse nuk do te perbente aspak nje fakt te ri po te permendej ketu se brenda vitit permbytjet pasuan njera tjetren deri ne pragun me te sheshte te nje katastrofe kombetare te madhe. Por perse rrodhen ngjarjet keshtu Mos valle ngaqe ky vit tekanjoz me gjithe parashikimet e sinoptikaneve u tregua i pabese ndaj premtimeve te Berishes E pra le ti afrohej dimrit nje mot i ngrohte shifrat mbeten si gjithmone te ftohta.
Pushteti ekzekutiv qe qeveris plot llomotitje Shqiperine brenda pak muajve e korrigjoi tre here ndihmen financiare qe do ti akordohej Qarkut te Shkodres se cfilitur nga permbytjet. Deshmi e ketij pishmanlleku jane edhe vendimet qe pasqyrojne tri shuma te ndryshme te caktuara per tu marre nga fondi rezerve i Keshillit te Ministrave ne janar 200 miljone leke te reja ne korrik vetem 10 mijone leke ne dhjetor 50 miljone leke. Pra pas nisjes se kesaj qe po ndodh keto dite kercenuese per tere vendin Qeveria u detyrua qe te vendose ta normalizoje situaten me nje ndihme pese here me te madhe sesa ajo e korrigjuar pese muaj me pare. Por sidoqofte kater here me te vogel sesa ajo e pompuar 11 muaj te shkuar. Dhe te gjitha keto luhatje skandaloze behen kur prej vitesh eshte injoruar e verteta e pamohueshme jo vetem per zonen veriperendimore te vendit dhe jane shperfillur paralajmerimet per ndodhira ogurzeza. Le ta leme Shkodren ne hallin e saj dhe te qendrojme konkretisht duke shqyrtuar vetem disa prej te dhenave nga fusha e Buhqesise te raportuara ne menyre zyrtare por jo publike qysh me 2008.
Krahas problemeve qe lidhen direkt me digat jo vetem te atyre te hidrocentraleve vihet re shtim i konsiderueshem i qendrave te reja te banuara poshte tyre. Ne keto raste siguria e banoreve prej kohesh eshte vene ne pikpyetje sepse ne kohen qe qene projektuar digat nuk ishte parashikuar dhe skishte patur nen to as banore dhe as objekte ekonomike prandaj siguria e digave edhe perpara tre vitesh eshte pranuar e vogel. Kete verejtje e bene madje edhe eksperte te Bankes Boterore te cilet nepermjet PMBU - se kerkuan rritjen e kategorise se digave ne funksion te numrit te banoreve poshte tyre. Ky realitet i ri kerkonte pa dyshim vleresim serioz dhe kompleks per ti paraprire ndonje fatkeqesie te mundshme. Nderkohe qysh atehere llogaritej dhe matej qe ishin ne masen 7 rreshqitjet e skarpateve te siperme e te poshtme 9 demtimet e veshjeve te siperme e te poshtme 27 demtimet e shkarkuesve 43 demtimet e ujeleshuesve etj.
Bazuar ne analizen e gjendjes se digave te bujqesise rezultonte qe ato qene ne gjendje teknike te veshtire dhe nderhyrja ne to duke u paraprire me studime e projektime mandej me financime vleresohej e nje karakteri emergjent. Dhe fjala eshte per qindra diga te tilla. Konkretisht deri ne vitin 1964 numri i ndertimit te ketyre veprave ka qene i vogel kurse gjate periudhes 1965 - 1970 intensiteti i ngritjes se digave u rrit mjaft me nje mesatare vjetore prej 22 te tilla. Me tej deri me 1990 ritmet ne ke drejtim gjithashtu nuk rane ndersa gjate 20 viteve te fundit nuk toka shqiptare nuk mbajti mbi shpine asnje veper te re pa permendur nje numer te vogel digash te filluara por kurre te perfunduara.
Fakti qe deri me tani nuk ka ndodhur ndonje fatkeqesi tronditese nga digat nuk mund te vlerohet inkurajues. Perkundrazi duke marre parasysh qe nga inspektimet e bere deri 3 vjet me pare ishte pohuar me gojen plot qe nuk kishte dige pa defekt shqetesimi shtohej ndjeshem edhe me shume tani. Ky shqetesim atehere dhe sot vazhdon te depertoje perhere e me teper prej mundesise qofte edhe hipotetike te lekundjeve sizmike te fuqishme si edhe nga fakti qe per plot vepra te ketij lloji ishte plotesuar dhe per ca te tjera me te pakta ne numer po plotesohet afati i shfrytezimit te digave sipas klasifikimit te tyre deri ne 25 vjet pas ndertimit.
Njeherazi nuk mund te mos mbahet parasysh edhe vleresimi sipas te cilit procesi i sigurimit teknik sipas rregulloreve te digave dhe dambave eshte per te qare hallin perderisa ndryshimet organizative te drejtorive te ujerave dhe largimi i personelit teknik te specializuar prej vitesh jane bere ne menyre sistematike. Cfare mund te pritet po te shtosh ketu edhe faktin qe numri i punonjesve te Bordeve te Kullimit eshte futur ne uje duke bere te pamundur plotesimin e kerkesave te pikes 5 te nenit 29 te Rregullores per sigurine e digave dhe te dambave te miratuar me Vendimin e Keshillit te Ministrave nr. 147 dt. 18.03.2004 A mund te nenvleftehet shqetesimi i shprehur ne informacione per vjeterimin moral dhe fizik te pajisjeve hidromekanike mosfunksionimi i te cilave e ve digen dhe rezervuarin ne kushte shfrytezimi te pafavorshme cka mund te sjellin pasoja ne qendrueshmerine e tyre Me tej cfare efektesh kane ato te pakta nderhyrje per riparimin e digave me buxhetin e shtetit te karakterit emergjent dhe jo te zgjidhjeve afatgjata te cilat sidoqofte nuk mund te kene impakte te duhura pa u shoqeruar me studime dhe projektime komplekse e serioze
Pyetjet qe pasojne njera - tjetren perballe kesaj tabloje te zymte jane te shumta dhe si te tilla nuk mund te renditen ne keto pak rradhe. Por edhe nga kaq detaje sa u vecuan behet e qarte se per plotesimin e nje pjese te konsiderueshme njollash qe perbejne rrezik potencial dhe teresor ne rritje nga organet e pushtetit shteteror nuk eshte mprehur lapsi per te evidentuar dhe vene ne levizje vlera te plota dhe te sakta monetare. Keto vlera behen te domosdoshme gjithashtu edhe nga kerkesat e standardeve te Komunitetit Europian per shtimin e permasave te veprave te shkarkimit si edhe per kontrollin inxhinjerik te sigurise sizmike te digave ekzistuese te cilat jane projektuar dhe ndertuar perpara 20 viteve mbi bazen e vleresimeve te nje kohe dhe kushteve teknike te kaperxyera.
Por gjendja behet edhe me deshpeshpuese kur mundesia e kenetezimit te te gjithe territorit tone jo vetem e Qarkut te Shkodres tani sa vjen e merr trajta te frikshme dhe Kryeministri nuk pranon te rishikoje Plan - Buxhetin e shtetit per vitin e ardhshem dhe as ndermarrjen e disa masave radikale afatgjata por urgjentisht te domosdoshme duke mashtruar ne mes te dites per ngritjen e shpejte te veprave te medha ne veri te vendit. Madje edhe duke genjyer pa asnje sforcim per firmosjen menjehere te nje marreveshjeje zgjidhjesh inxhinjerike te nevojshme me Malin e Zi ndekohe qe nje marreveshje e tille nuk ekziston fare. Madje madje nuk e ka per gje as ti shoqeroje brockullitjet qe nxjerr nga goja me ndonje barcalete nga koha e Knjaz Nikolles. Si per ti bindur ca abrashe - pasues te vetet se ne sinkron me natyren akrepat e mendjes i paska 150 vjet mbrapa. Si edhe per ta mbytyr e fundosur me tej besimin e te tjereve ne punet dhe fjalet e tij.
Shkrimi eshte botuar sot ne Gazeta Shqiptare/BalkanWeb
Mirepo me cmund te lexosh a te degjosh qysh ne ate periudhe te larget nderi kalorsiak me te cilin kerkon ta veshe dinjitetin e vet ne shekullin XXI ky burre malesie nuk ka patur te beje me vleresimet e te tjereve ndaj dikujt por vetem me shfaqjet e jashte te ketij vleresimi. Dhe nuk ka patur rendesi nese ky vleresim sekzistonte ne te vertet apo ka patur nje baze reale. Edhe ndaj ketij Kryeministrit tone te diteve te sotme shumekush mund te ushqeje qofte edhe fshehurazi nje opinion jo te mire madje mund edhe ta percmoje krejtesisht ate. Por kjo nuk do tia rrezonte kurajon per te rrefyer faqe te gjitheve perralla pa pushim perderisa ka ende ca te pakten shkodrane qe nuk marrin guximin te shprehin me ze te larte gjykimin per te dhe tia thone mu perpara fytyres humbjen e besimit ne fjalet e tij te nderit. Sigurisht po te mos llogarisim ketu ndonje fare humori te tyre ne mes te dhimbjes se madhe.
Nuk eshte bere viti kur kaloresi Berisha ende skishte depertuar kaq larg ne kohe dhe u tha shkodraneve se permbytje te tilla si ajo e janarit nuk ndodhin vecse nje here ne 100 vjet. Megjithate nuk ndenji pa i siguruar qe Qeveria do ti demshperblente te tere fatkeqet qindarke me qindarke dhe nuk do te lejonte qe te perballeshin ndonjehere tjeter me situata te tilla. Se si u demshperblyen ata seshte nevoja te zggjatemi. Sikurse nuk do te perbente aspak nje fakt te ri po te permendej ketu se brenda vitit permbytjet pasuan njera tjetren deri ne pragun me te sheshte te nje katastrofe kombetare te madhe. Por perse rrodhen ngjarjet keshtu Mos valle ngaqe ky vit tekanjoz me gjithe parashikimet e sinoptikaneve u tregua i pabese ndaj premtimeve te Berishes E pra le ti afrohej dimrit nje mot i ngrohte shifrat mbeten si gjithmone te ftohta.
Pushteti ekzekutiv qe qeveris plot llomotitje Shqiperine brenda pak muajve e korrigjoi tre here ndihmen financiare qe do ti akordohej Qarkut te Shkodres se cfilitur nga permbytjet. Deshmi e ketij pishmanlleku jane edhe vendimet qe pasqyrojne tri shuma te ndryshme te caktuara per tu marre nga fondi rezerve i Keshillit te Ministrave ne janar 200 miljone leke te reja ne korrik vetem 10 mijone leke ne dhjetor 50 miljone leke. Pra pas nisjes se kesaj qe po ndodh keto dite kercenuese per tere vendin Qeveria u detyrua qe te vendose ta normalizoje situaten me nje ndihme pese here me te madhe sesa ajo e korrigjuar pese muaj me pare. Por sidoqofte kater here me te vogel sesa ajo e pompuar 11 muaj te shkuar. Dhe te gjitha keto luhatje skandaloze behen kur prej vitesh eshte injoruar e verteta e pamohueshme jo vetem per zonen veriperendimore te vendit dhe jane shperfillur paralajmerimet per ndodhira ogurzeza. Le ta leme Shkodren ne hallin e saj dhe te qendrojme konkretisht duke shqyrtuar vetem disa prej te dhenave nga fusha e Buhqesise te raportuara ne menyre zyrtare por jo publike qysh me 2008.
Krahas problemeve qe lidhen direkt me digat jo vetem te atyre te hidrocentraleve vihet re shtim i konsiderueshem i qendrave te reja te banuara poshte tyre. Ne keto raste siguria e banoreve prej kohesh eshte vene ne pikpyetje sepse ne kohen qe qene projektuar digat nuk ishte parashikuar dhe skishte patur nen to as banore dhe as objekte ekonomike prandaj siguria e digave edhe perpara tre vitesh eshte pranuar e vogel. Kete verejtje e bene madje edhe eksperte te Bankes Boterore te cilet nepermjet PMBU - se kerkuan rritjen e kategorise se digave ne funksion te numrit te banoreve poshte tyre. Ky realitet i ri kerkonte pa dyshim vleresim serioz dhe kompleks per ti paraprire ndonje fatkeqesie te mundshme. Nderkohe qysh atehere llogaritej dhe matej qe ishin ne masen 7 rreshqitjet e skarpateve te siperme e te poshtme 9 demtimet e veshjeve te siperme e te poshtme 27 demtimet e shkarkuesve 43 demtimet e ujeleshuesve etj.
Bazuar ne analizen e gjendjes se digave te bujqesise rezultonte qe ato qene ne gjendje teknike te veshtire dhe nderhyrja ne to duke u paraprire me studime e projektime mandej me financime vleresohej e nje karakteri emergjent. Dhe fjala eshte per qindra diga te tilla. Konkretisht deri ne vitin 1964 numri i ndertimit te ketyre veprave ka qene i vogel kurse gjate periudhes 1965 - 1970 intensiteti i ngritjes se digave u rrit mjaft me nje mesatare vjetore prej 22 te tilla. Me tej deri me 1990 ritmet ne ke drejtim gjithashtu nuk rane ndersa gjate 20 viteve te fundit nuk toka shqiptare nuk mbajti mbi shpine asnje veper te re pa permendur nje numer te vogel digash te filluara por kurre te perfunduara.
Fakti qe deri me tani nuk ka ndodhur ndonje fatkeqesi tronditese nga digat nuk mund te vlerohet inkurajues. Perkundrazi duke marre parasysh qe nga inspektimet e bere deri 3 vjet me pare ishte pohuar me gojen plot qe nuk kishte dige pa defekt shqetesimi shtohej ndjeshem edhe me shume tani. Ky shqetesim atehere dhe sot vazhdon te depertoje perhere e me teper prej mundesise qofte edhe hipotetike te lekundjeve sizmike te fuqishme si edhe nga fakti qe per plot vepra te ketij lloji ishte plotesuar dhe per ca te tjera me te pakta ne numer po plotesohet afati i shfrytezimit te digave sipas klasifikimit te tyre deri ne 25 vjet pas ndertimit.
Njeherazi nuk mund te mos mbahet parasysh edhe vleresimi sipas te cilit procesi i sigurimit teknik sipas rregulloreve te digave dhe dambave eshte per te qare hallin perderisa ndryshimet organizative te drejtorive te ujerave dhe largimi i personelit teknik te specializuar prej vitesh jane bere ne menyre sistematike. Cfare mund te pritet po te shtosh ketu edhe faktin qe numri i punonjesve te Bordeve te Kullimit eshte futur ne uje duke bere te pamundur plotesimin e kerkesave te pikes 5 te nenit 29 te Rregullores per sigurine e digave dhe te dambave te miratuar me Vendimin e Keshillit te Ministrave nr. 147 dt. 18.03.2004 A mund te nenvleftehet shqetesimi i shprehur ne informacione per vjeterimin moral dhe fizik te pajisjeve hidromekanike mosfunksionimi i te cilave e ve digen dhe rezervuarin ne kushte shfrytezimi te pafavorshme cka mund te sjellin pasoja ne qendrueshmerine e tyre Me tej cfare efektesh kane ato te pakta nderhyrje per riparimin e digave me buxhetin e shtetit te karakterit emergjent dhe jo te zgjidhjeve afatgjata te cilat sidoqofte nuk mund te kene impakte te duhura pa u shoqeruar me studime dhe projektime komplekse e serioze
Pyetjet qe pasojne njera - tjetren perballe kesaj tabloje te zymte jane te shumta dhe si te tilla nuk mund te renditen ne keto pak rradhe. Por edhe nga kaq detaje sa u vecuan behet e qarte se per plotesimin e nje pjese te konsiderueshme njollash qe perbejne rrezik potencial dhe teresor ne rritje nga organet e pushtetit shteteror nuk eshte mprehur lapsi per te evidentuar dhe vene ne levizje vlera te plota dhe te sakta monetare. Keto vlera behen te domosdoshme gjithashtu edhe nga kerkesat e standardeve te Komunitetit Europian per shtimin e permasave te veprave te shkarkimit si edhe per kontrollin inxhinjerik te sigurise sizmike te digave ekzistuese te cilat jane projektuar dhe ndertuar perpara 20 viteve mbi bazen e vleresimeve te nje kohe dhe kushteve teknike te kaperxyera.
Por gjendja behet edhe me deshpeshpuese kur mundesia e kenetezimit te te gjithe territorit tone jo vetem e Qarkut te Shkodres tani sa vjen e merr trajta te frikshme dhe Kryeministri nuk pranon te rishikoje Plan - Buxhetin e shtetit per vitin e ardhshem dhe as ndermarrjen e disa masave radikale afatgjata por urgjentisht te domosdoshme duke mashtruar ne mes te dites per ngritjen e shpejte te veprave te medha ne veri te vendit. Madje edhe duke genjyer pa asnje sforcim per firmosjen menjehere te nje marreveshjeje zgjidhjesh inxhinjerike te nevojshme me Malin e Zi ndekohe qe nje marreveshje e tille nuk ekziston fare. Madje madje nuk e ka per gje as ti shoqeroje brockullitjet qe nxjerr nga goja me ndonje barcalete nga koha e Knjaz Nikolles. Si per ti bindur ca abrashe - pasues te vetet se ne sinkron me natyren akrepat e mendjes i paska 150 vjet mbrapa. Si edhe per ta mbytyr e fundosur me tej besimin e te tjereve ne punet dhe fjalet e tij.
Shkrimi eshte botuar sot ne Gazeta Shqiptare/BalkanWeb