Bin Laden dhe ekonomia - Sa na ka kushtuar terrori deri me sot
Osama bin Laden u eliminua. Bursat ne bote festojne cmimi i naftes ulet. Keto jane pasojat afatshkurtra ekonomike te suksesit te pjesshem ne luften kunder rrjetit terrorist te Al-Kaides. Sigurisht qe ato jane te paperfillshme po te marrim parasysh koston ekonomike qe i ka shkaktuar terrori islamist ekonomise boterore.
Edhe pas vdekjes se Osama bin Ladenit ekspertet nuk heqin sinjalin e alarmit. Robert Halver nga Baader Bank ne Gjermani thote Terrorizmi eshte si edhe me pare nje faktor ne tregun e kapitalit edhe pas vdekjes se Osama bin Ladenit. Ne duhet qe ne muajt dhe vitet e ardhshme te llogarisim me rreziqe te medha.
Bildunterschrift Data qe vulosi emrin e bin Ladenit 11. 09.2001 u sulmua Qendra Boterore e Tregtise
Por sa i ka kushtuar botes lufta kunder terrorizmit
Nuk ka asnje shifer te sakte qe permbledh saktesisht koston e terrorit thote Tilman Bruumlck drejtues i departamentit te ekonomise boterore ne Institutin Gjerman te Ekonomise ne Berlin. Megjithate mund te krijohet nje ide per permasat e kesaj kostoje - dhe ato jane te paimagjinueshme.
Keshtu ka shume vezhgues qe mendojne se terrorizmi i ka shkaktuar vendeve te industrializuara se paku shuma miliardash dy deri ne tre shifrore - madje seciles nga ato. Shkak dhe pretekst per kete shperthim kostosh ka qene sipas vezhguesve porosia e dhene nga Osama bin Laden per sulmin terrorist ndaj kullave binjake te Qendres Boterore te Tregtise ne Nju Jork.
Nga 9.11. deri tek kriza boterore
Asokohe bankat e bankenotave ne nje aksion te perbashket te perqendruar pompuan para ne tregje me qellim te ruajtjes se likuiditetit dhe pengimit te recesionit boteror. Vecanerisht i zellshem dhe zemergjere me parane u tregua shefi i atehershem i US Notenbank Bankes Amerikane te Bankenotave Alen Greenspan. Ai i furnizoi bankat me kaq shume para saqe ato nuk dinin cte benin me to. Keshtu lindi ideja qe qytetareve amerikane me te ardhura te vogla tiu rraseshin kredi hipotekash. Bildunterschrift Groszligansicht des Bildes mit der Bildunterschrift Alan Greenspan dha para pa hesap per bankat amerikane pas 11. Shtatorit
Pasojat jane te njohura Fillimisht shpertheu kriza e imobilieve dhe hipotekave ne SHBA pastaj kriza mbareboterore qe solli edhe recesionin boteror. Per te luftuar krizen qeverite perendimore duhet te vinin ne dispozicion shuma te medha per shpetimin e bankave dhe ruajtjes se koniunktures - gje qe mund te cilesohet si njera nga pasojat e kostos qe sollen sulmet terroriste te 11. Shtatorit. Krahasuar me kete kosto recesioni kostoja direkte prej 60 miliarde dollaresh e sulmeve terrroriste te 11.Shtatorit ku humben jeten rreth 3.000 vete duket e vogel.
Kosto te pamatshme
Ka edhe kosto te tjera qe mund te mblidhen por prape nuk arrin dot ne shifra te sakta por vetem ne vlera te peraferta. SHBA i rriten shpenzimet e tyre per sigurine e brendshme qe nga viti 2001 nga 46 miliarde deri ne 76 miliarde dollare per vit aeroportet perforcuan elementet e sigurise ne portin Bremerhafen ne Gjermani sheshi me i madh i transportit pertej oqeanit cdo kontenjere kontrollohet imtesisht - te gjitha keto jane kosto te larta per shoqerite e fluturimit ato te transportit te anijeve por edhe ngadalesim te tregtise boterore- por eshte veshtire ti masesh ato.
Nje bilanc ka dy ane. Kjo edhe po te kujtojme qe kostot e njerit jane fitime te nje tjetri. Keshtu firmat e sigurise po perjetojne nje boom te vertete po ashtu edhe prodhuesit e skanereve apo aparateve te kontrollit ne aeroporte dhe porte.
Autor Rolf Wenkel/Lindita Arapi
RedaktoiMimoza Cika - Kelmendi