Bratislava Qyteti qe nuk ndalet

Ardhja e industrive te medha automobilistike dhe bumi ne sektorin e ndertimit e kane transformuar krejtesisht Sllovakine dhe kryeqytetin e saj. Gjithcka ka ndodhur shume shpejt ndonese pa nje projekt racional

Kur erdhi kriza ekonomike dy vjet me pare sherbeu paksa si clirim. Recesioni sherbeu per te ndalur disa projekte faranike. Stefan Slachta eshte 70 vjec me mjeker e fl oke te bardhe veshur me pantallona te zeza e pulover te bardhe. Me shume ngjason si nje artist sesa nje burokrat. Zyra e tij gjendet ne katin e pare te Bashkise se Bratislaves Slachta eshte arkitekt pergjegjes per zhvillimin urbanistik te kryeqytetit sllovak. Me bumin e ndertimeve te viteve te fundit i eshte dashur te punoje shume me teper se me pare. Gjithcka ka ndodhur shume shpejt tregon. Per me teper gjerat vazhdojne te ndryshojne. Kush ka qene ne Bratislave 20 vjet me pare dhe sot kalon ne te njejtat rruge e ka te veshtire te orientohet. Qendra historike me ndertesat e saj qe dikur ishin ne renie eshte rikonstruktuar me shume kujdes. Kryeqyteti sllovak dominohet nga ngjyrat dhe rregullsia kjo edhe fale investimeve te huaja. Rritja e madhe e sektorit te ndertimit ka udhehequr ekonomine e gjithe Sllovakise. Teksa sheh imazhin e ri te Bratislaves e kupton se ne cfare menyre dy shekujt qe kane pasur renien e komunizmit kane ndryshuar Europen Qendrore dhe ate Lindore. Pas revolucionit te vitit 1989 dhe ne fazat e para te tranzicionit vendi ka jetuar vite te turbullta te kapitalizmit te eger ku nuk vlenin me rregullat e vjetra ndersa ato te reja nuk ishin vendosur ende. Ne fi llim te viteve lsquo90-te investitoret perendimore refuzuan mundesine per te bere fitime gjigante ndersa sipermarresit e rinj sllovake me mbeshtetjen e botes politike u angazhuan te zevendesonin fuqine e regjimit te vjeter dhe te promovonin privatizimin e ndermarrjeve e zhvillimin e aktiviteteve te reja ekonomike. Shume risi erdhen ne menyre kaotike dhe per shume njerez kjo sherbeu si nje avantazh. Pas vitit 1999 ne qytet fi lloi te ndertohej gjithmone e me shume mbi te gjitha kisha ne te gjithe Sllovakine jane me shume se 500. Po ashtu u ngriten ne kembe mijera apartamente luksoze pjesa me e madhe e te cilave mbeti e pashitur. Sipas shifrave te dhena nga Slachta sot ne Bratislave jane rreth 6 mije banesa ekskluzive ende bosh te cilave u shtohen 1.43 milione metra katrore ambiente per zyra qe nuk jane shfrytezuar kurre. Tashme ne Bratislave jeta kushton sa ne Vjene apo Prage. Nje oferte e jashtezakonshme ne nje vend qe nuk ka me shume se 400 mije banore. Por dikush kishte menduar te ndertonte edhe grataciela. Gjithsesi projekti mbeti ne leter per shkak te krizes ekonomike. Investitoret e huaj jane terhequr edhe nga reformat ekonomike lehtesuese te miratuara nga qeveria konservatore e Mikulas Dzurindas ne vitin 2004.

Per vende si Sllovakia formimi profesional eshte nje faktor shume vendimtar per kete eshte i bindur Jozef Uhrik president i Shoqates Sllovake te Industrise Automobilistike. Duhet te jemi gjithmone luftarake dhe elementi kryesor jane njerezit tregon ai. Uhrik ne kohen e regjimit komunist ishte drejtor i pergjithshem i nje uzine qe prodhonte pjese per makina traktore e robote. Ne vitit 1991 bashke me nje koleg gjerman u be drejtori i pare i stabilimenteve te reja te Volkswagen-it ne Bratislave qe me nje numer punetoresh prej 7500 vetash jane kthyer ne kompanite me te rendesishme te vendit. Sipas tij vendimi per ta bere prodhimin e makinave bazen e zhvillimit ekonomik te vendit ka qene ai i duhuri. Ne Sllovaki kane investuar edhe dy kompani te tjera gjigante Kia dhe PSA Peugeot dhe vendi bashke me Republiken Ceke eshte bere nje superfuqi per sa i perket prodhimit te makinave ne nivel boteror. Uhrik tregon me krenari se ne vitin 2005 fabrika e Volkswagen-it ne Bratislave kishte punetoret me te kualifikuar nga te gjitha filialet e kesaj kompanie 52 per qind e personelit ishte e diplomuar. Punetoret sllovake jane teknikisht me te pergatitur me te sakte dhe me te duruar. Por edhe pse pagat e tyre jane me te uleta grevat ne keto zona jane nje fenomen i rralle. Nje punetor i specializuar fiton rreth 700 euro ndersa dy e treta e tyre fitojne 500 ose me pak shifer kjo qe eshte akoma me e ulet ne zonat lindore te vendit. Numri i larte i te papuneve qe akoma regjistrohet ne ato zona perfaqeson sipas specialisteve nje prej problemeve me urgjente per tu zgjidhur. Per kete arsye ata jane te bindur se eshte e domosdoshme ndertimi i autostrades nga qytetit Kosice ne lindje te vendit qe kohet e fundit ka ndalur punimet. Po ashtu bota e ekonomise shpreson shume qe qeveria e re konservatore e drejtuar nga Iveta Radicova te coje para reformat te ule taksat te luftoje korrupsionin dhe mbi te gjitha te sjelle risi ne sektoret e drejtesise e te arsimit. Por pertej projekteve te medha te Bratislaves se re ne realitetin e perditshem jo te gjithe sllovaket jane te bindur se jane ne mesin e nje ndryshimi epokal. Sipas Zuzana Kusa-s kerkuese ne Institutin e Sociologjise ne Akademine Sllovake te Shkencave problemi i Bratislaves eshte se nuk ka strehim per njerezit normale dhe per ata me rroga te uleta. Nga viti 2002 deri ne 2008 cmimet e shtepive per meter katror jane trefishuar. Sipas nje studimi te bere prej saj ne vitin 2009 me te rinj te zonave te ndryshme te vendit u arrit ne perfundimin se rreth gjysma e tyre donin te ndryshonin qytet 1 e treta donte te largohej jashte vendit dhe vetem 2 per qind preferonin te jetonin ne kryeqytet per faktin se ishte shume i shtrenjte. Te rinjte jetojne me shume sakrifi ca. Jeta ketu kushton sa ne kryeqytetet e medha europiane. Eumlshte nje shoqeri e padrejte tregon Zuza.