Demokraci beduine apo teokraci islame Nevoja e kushtetutes se re per Libine
Shoqeria libiane eshte nje shoqeri fisnore fiset e se ciles duhet te merren parasysh si ne Kushtetuten e re ashtu edhe ne qeveri ne baze te madhesise se tyre. Sipas vleresimeve te analistit politik Hans Peter Mattes nga Instituti gjerman i Studimeve Globale ne Hamburg aktualisht Libia ka rreth 130 fise dhe familje te medha. Klanet familjare jetojne me shume ne qytetet e medha fiset nga ana tjeter jane te vendosura ne zonat me pak te populluara te vendit.
Keshilla rajonale apo parti politike
Bildunterschrift Groszligansicht des Bildes mit der Bildunterschrift Gezimi i fitores ndaj Gadafit
Ne menyre qe keto fise te marrin pjese sipas madhesise se tyre ne vendimet politike te vendit ne te ardhmen Mattes mbron ne nje interviste me edicionin online te gazetes ditore Die Welt idene e demokracise beduine direkte. Ajo do te kishte pak gjera te perbashketa me modelet e demokracise te praktikuar ne Evrope por do te merrte ne konsiderate strukturen fisnore te Libise. Pjesemarrja demokratike mund te organizohej nepermjet keshillave rajonale ndersa ne Evrope ajo eshte e garantuar nga partite e ndryshme.
Ne anen tjeter Tilmann Roder nga Instituti Max Planck per ligjin e huaj publik dhe ligjin nderkombetar ne Heidelberg sheh ne Libi edhe mundesite e nje demokracie partiake. Ne nje interviste ne Radion Mitteldeutsche Rundfunk ai thekson se krijimi i partive mund te zgjase disa vite.
Perzierje te ideve perendimore te demokracise dhe te traditave arabe
Koncepti i nje demokracise beduine te drejtperdrejte me kujton me teper Loja xhirgen afgane mbledhjen e madhe ne te cilen anetaret e fiseve te ndryshme sqarojne ceshtje te rendesishme kombetare dhe etnike te perbashketa. Kalimin e modelit gjerman apo europian te demokracise ne Libi Hardy Ostry qe kryeson sektorin per Afriken ne fondacionin Konrad-Adenauer e konsideron te pakuptimte.160
Bildunterschrift Groszligansicht des Bildes mit der Bildunterschrift Pllakat i Muamar al Gadafit e shpuar nga plumbat
E imagjinueshme megjithate do te ishte nje forme e perzier ku idete perendimore te demokracise dhe traditat arabe te qendronin perkrah njera-tjetres. Nje veshtrim ne vendet e tjera ne tranzicion te Afrikes Veriore tregon se kjo eshte e mundur per shembull ne Tunizi. Ne kete rast sipas mendimit te Tilmann Roder edhe parimet si liria fetare per jo-muslimanet apo barazia e gruas mund te integrohen ne kushtetute.
Ndihma e eksperteve ligjore nga Gjermania e mundur160
Keshilli kombetar kalimtar planifikon qe pas disa muajsh te mbahen zgjedhjet ne Libi. Anetaret e zgjedhur me pas do mbledhin nje asamble e cila te pergatise nje kushtetute moderne per Libine.
Ne qofte se ketu jane te deshiruara fjalet dhe veprat Gjermania do te jete nje adrese e mir. Ne Tunizi dhe Egjipt juristet gjermane ndihmojne per te hartuar nje kushtetute te re. Nga Libia deri tani nuk ka ardhur ndonje kerkese thote Hardy Ostry. Ekspertiza dhe pervoja gjithsesi eshte ne dispozicion. Se fundi eskpertet gjermane te kushtetutes kane ndihmuar ne zhvillimin e ligjit tatimor kroat. Nga motive ne sherbim te vetvetes juristet gjermane kane ndihmuar edhe ne zhvillimin e ligjit te patentimit ne Kine.
Kontraste midis Lindjes dhe Perendimit
Bildunterschrift Groszligansicht des Bildes mit der Bildunterschrift Kreu i Keshillit Kombetar Kalimtar Mustafa Abdul Xhalil
Rruga drejt nje kushtetute te re te Libise sipas mendimit te Hans Peter Mattes mund te jete e gjate. Sipas tij eshte shume e rendesishme te parandalohet skenari me i keq nje ndarje e vendit. Ne kushtetute duhet gjetur nje kompromis midis perendimit laik te Libise dhe lindjes shume te islamizuar.
Sa me shume te zgjase gjetja e ketij kompromisi aq me shume mund te demtohet stabiliteti i vendit. Marreveshja ndermjet fiseve dhe pjesemarrja e tyre ne zhvillimin e politikave publike jane themelet e Kushtetutes se re te Libise.
Libia nje teokraci e re
Kreu i Keshillit Kombetar Kalimtar Mustafa Xhalil flet per nje kthim ne islam. Skeptiket perendimore kane frike tashme se Libia mund te behet nje shtet islamik.
Por eksperti i Libise Hanspeter Mattes nuk sheh rrezikun e nje shteti te stilit teokratik iranian. Shoqeria libiane eshte gjithsesi konservatore fetare prandaj ne menyre te pashmangshme disa komponente fetare duhet te gjendjen edhe ne kushtetute si ne ligjin e marteses edhe ne te drejten familjare. shte e rendesishme qe kushtetuta te garantoje nevojat e popullit per liri dhe veterealizim.
Autor Matthias von Hellfeld/Angjelina Verbica
Redaktoi Lindita Arapi