Demokracia, çelësi i mbijetesës
Ylber LILI
Pas shpërbërjes së Jugosllavisë dhe mëvetësisë së Maqedonisë, në zemër të Ballkanit Perëndimor, me shumë entuziazëm dhe patetizëm, flitej gjithkund për “oazën e paqes”. Por, si me shkop magjik, entuziazmi u fik dhe rrëfenja nuk ishte asgjë më shumë sesa një përrallë e pabesueshme. Telashet zunë vend qendror në kërthizën e gadishullit gjaknxehtë, në IRJM. Afërmendsh që në shtete të sajuara dhe të ngritura artificialisht vlimi i krizave politike, i pakënaqësive popullore dhe fërkimet ndëretnike janë të pashmangshme. Etnikisht ...e përzier dhe ideologjikisht e frustruar, ish-Republika Jugosllave e Maqedonisë u formatua si shtet në përpjekje për të restauruar identitetin e rrejshëm. Mirëpo, qasja e Kiro Gligorovit ishte e gabuar. Atij i mungonte vetëdija për realitetin e ri historik dhe për asnjë moment nuk arriti ta bindte veten se, me mëvetësimin e Maqedonisë, nuk mund të funksiononte bursa serbo-jugosllave.
Gligorovi e ndërtoi konceptin e shtetit mbi dy shtylla, ku në njërën u stampua modeli i Titos, ndërsa në tjetrën u var portreti i Millosheviçit. Ai nuk mori në konsideratë proceset demokratike, as përbërjen etnike, kapacitetet politike, kulturore, historike dhe ekonomike të shqiptarëve. Edhe pse 1/3 e popullsisë së Maqedonisë përbëhej nga shqiptarët etnikë, Gligorovi institucionalizoi elementin sllav, për rrjedhojë, eliminoi nga agjenda peshën dhe kapacitetet reale të shqiptarëve. E njëjta metodologji po ndodh edhe me qeverinë aktuale. Shikuar vertikalisht dhe horizontalisht shteti maqedonas nuk funksionon konform rregullave demokratike në një shtet multietnik, por sipas manireve dhe preferencave sllave.
Maqedonia si pjellë e përpjekjeve për të parandaluar fërkimet ndërballkanike ende ndodhet në shpërgënj, ashtu e brishtë, me brinjë dhe kocka të pangjitura mirë në trup, pafundësisht anemike dhe skajshmërish e paaftë për t’u rritur në kopshtin demokratik. Nga ky këndvështrim, asgjë nuk duhet marrë shumë seriozisht, përfshirë edhe ndodhitë më të fundit. Janë vetë maqedonasit që duan të qelbosen në pelena. Ata me një kokëfortësi lajthitëse refuzojnë të rriten dhe të veshin kostumin demokratik, përkundrazi, dukshëm ata parapëlqejnë nusërim në Beograd dhe Moskë duke u larguar tej mase nga strukturat euroatlantike.
Megjithëse jemi në një kontekst të ri historik, për vëzhgues seriozë dhe dinjitozë, për ekspertë kurajozë, intelektualë dhe elitarë të guximshëm, Maqedonia po kalon momentet më delikate qysh prej formimit të shtetit të pavarur. Madje nëse i referohemi situatës aktuale politike, Maqedonia mund të konsiderohet një dështim i paralajmëruar. Natyrisht, restaurimi i metodologjisë gligoroviane dhe promovimi i nacionalizmit klerikal, forcojnë linjën e logjikës maqedonase: një copë vend me “dy shtete”. D.m.th një shtet vetëm për maqedonasit dhe një tjetër shtet kundër shqiptarëve.
Në botën demokratike nuk ekziston asnjë shtet me koncept të tillë, që në mënyrë kaq të hapur shpërfill kërkesat kruciale të 1/3-ës së popullatës. Për pasojë, e keqja e këtij shteti nuk vjen kurrsesi nga shqiptarët, por nga vetë maqedonasit. Në këtë kontekst, askush nuk mund të më bindë se pa demokraci mund të shërohet ky shtet nga plagët e vjetra dhe të reja.
Aktualisht siç po rrjedhin ngjarjet është vështirë për të besuar në vullnetin e kastës politike maqedonase për ndërtimin shtetit demokratik. Kush ka një barrë mend në kokë e ka kuptuar paradigmën e Gruevskit dhe hijes së tij Ivanovit, e cila është forcimi i mendësisë antidemokratike nga njëra anë dhe logjika përjashtuese e etnitetit shqiptar nga ana tjetër. Pra, me gjithë vërejtjen serioze të komunitetit ndërkombëtar, elitat maqedonase vazhdojnë avazin e tyre, duke shkelur në mënyrë flagrante parimet demokratike.
Askund në botën demokratike nuk ndodh që në etni të komandojnë të tjerat! Natyrisht pushteti absolut i Gruevskit kulmon ngaqë partneri i tij shqiptar vazhdon të qëndrojë në pushtet pa parime dhe me interesa jo etnike dhe apolitike. Themi kështu ngaqë interesat etnike të shqiptarëve shpërfillën zëshëm dhe kanë marrë trajta tallëse, fyese dhe poshtëruese. Nëse “integristët” do të kishin një cikë interesim etnik, natyrshëm shqiptarët do të kishin gjuhën e tyre zyrtare, simbolet, banka, kulturë dhe arsim të zhvilluar, ekonomi të shëndoshë, përfaqësim të drejtë në administratë publike dhe shtetërore, ndikim në diplomaci, financë, peshë në vendimmarrje, autoritet në marrëdhëniet me fqinjët, dinjitet dhe moral etj.
Në këtë rast shtrohet pyetja çfarë kërkon një parti shqiptare në një qeveri antidemokratike, antiperëndimore dhe antishqiptare? Kësaj pyetje në vazhdimësi i kemi dhënë përgjigje, ndoshta ka mbetur pa thënë se “integristët” qëmoti e kanë humbur logjikën, ata siç duket do të vazhdojnë të mbeten rrogëtarë në oborrin e Gruevskit, edhe sikur bota të përmbyset.
Gjithçka që thamë më sipër na krijon një ndjesi tjetër. Shumëçka nuk duhet marrë me shumë nerv dhe seriozisht. Qeveritarët dhe shtetarët maqedonas nuk tregojnë minimumin e seriozitetit, ata hiqen si fëmijë të llastuar duke ushtruar arrogancë ndaj shqiptarëve, ndërkohë që ndaj shteteve të tjera fqinjë përulen dhe … Në këtë kontekst qëndrimet dhe veprimet e qeveritarëve dhe shtetarëve maqedonas nuk arrijnë të fshehin urrejtjen e tyre irracionale ndaj Shqipërisë dhe Kosovës.
Po t’i hedhim një vështrim të shpejtë deklaratave të zyrtarëve maqedonas pas vendimit të prerë të Presidentit Sejdiu, i cili i tha JO ”kafesë” së Ivanovit në podrumet e Ohrit, do të konstatojmë se ata janë qesharakë. Në fakt veprimet e qeverisë aktuale janë më shumë qesharake e histerike sesa brengosëse. Ata e amplifikojnë deri në histeri periudhën e antikitetit, mbjellin si luleshtrydhe, kryqe, vendosin buste dhe ikona, uzurpojnë figura historike të shqiptarëve etj.
Pra, në Maqedoni ndodh gjithçka përveç demokracisë, barazisë dhe shtetit ligjor. Prandaj le ta kthejmë pllakën e gramafonit dhe të vijmë në konstatime se sulmet ndaj demokracisë, instalimi i diktaturës, promovimi i nacionalizmit klerikan, poshtërimi që u bëhet shqiptarëve, tallja me dinjitetin e tyre, ripozicionimi maqedonas në kampin serb dhe rus, anashkalimi i Kosovës, refuzimi për të përshëndetur hyrjen e Shqipërisë në NATO, blerja e helikopterëve rusë, refuzimi i këshillave dhe i sugjerimeve ndërkombëtare për të zgjedhur çështjen e emrit, janë rrjedhojë e mos seriozitetit politik ngaqë vetë shteti nuk është serioz, aq më shumë kur kemi të bëjmë me elita aventureske.
Në vijë të kësaj logjike nuk duhet marrë më yrysh aq më pak seriozisht vizita e z. Ahmeti në Bruksel, as deklaratat e tij se do vazhdojnë të vegjetojnë në qeveri, as justifikimet për mospranimin zyrtar të presidentit të Kosovës nga ana e “kukullës” së Gruevskit, as deklaratat shterpe të rrogëtarëve shqiptarë në qeveri, as marifetet e pamfleteve anonimuese të ndonjë faqeziu që damkos një departament universitar për të ardhur vetë aty, as propaganda bizarre dhe shantazhet ndaj një institucioni shqiptar, USHT, as… nuk duhen marrë seriozisht, sepse përfundimisht nuk janë SERIOZE. Me një fjalë janë qesharakë!
Si përfundim, për sa kohë që elitat, qeveritarët dhe shtetarët maqedonas nuk kanë sens dhe nuk e kuptojnë seriozisht demokracinë, apo shtetin e së drejtës, ortekët bëhen të pandalshëm. Nëse flasim me gjuhën e integrimeve euroatlantike, atëherë serioziteti nis tek piketat e demokracisë. Demokracia është çelësi i mbijetesës së Maqedonisë. Pa demokraci dhe barazi nuk ka as aderime euroatlantike dhe as Maqedoni. Gjithçka tjetër që thuhet është humor i zi!
Pas shpërbërjes së Jugosllavisë dhe mëvetësisë së Maqedonisë, në zemër të Ballkanit Perëndimor, me shumë entuziazëm dhe patetizëm, flitej gjithkund për “oazën e paqes”. Por, si me shkop magjik, entuziazmi u fik dhe rrëfenja nuk ishte asgjë më shumë sesa një përrallë e pabesueshme. Telashet zunë vend qendror në kërthizën e gadishullit gjaknxehtë, në IRJM. Afërmendsh që në shtete të sajuara dhe të ngritura artificialisht vlimi i krizave politike, i pakënaqësive popullore dhe fërkimet ndëretnike janë të pashmangshme. Etnikisht ...e përzier dhe ideologjikisht e frustruar, ish-Republika Jugosllave e Maqedonisë u formatua si shtet në përpjekje për të restauruar identitetin e rrejshëm. Mirëpo, qasja e Kiro Gligorovit ishte e gabuar. Atij i mungonte vetëdija për realitetin e ri historik dhe për asnjë moment nuk arriti ta bindte veten se, me mëvetësimin e Maqedonisë, nuk mund të funksiononte bursa serbo-jugosllave.
Gligorovi e ndërtoi konceptin e shtetit mbi dy shtylla, ku në njërën u stampua modeli i Titos, ndërsa në tjetrën u var portreti i Millosheviçit. Ai nuk mori në konsideratë proceset demokratike, as përbërjen etnike, kapacitetet politike, kulturore, historike dhe ekonomike të shqiptarëve. Edhe pse 1/3 e popullsisë së Maqedonisë përbëhej nga shqiptarët etnikë, Gligorovi institucionalizoi elementin sllav, për rrjedhojë, eliminoi nga agjenda peshën dhe kapacitetet reale të shqiptarëve. E njëjta metodologji po ndodh edhe me qeverinë aktuale. Shikuar vertikalisht dhe horizontalisht shteti maqedonas nuk funksionon konform rregullave demokratike në një shtet multietnik, por sipas manireve dhe preferencave sllave.
Maqedonia si pjellë e përpjekjeve për të parandaluar fërkimet ndërballkanike ende ndodhet në shpërgënj, ashtu e brishtë, me brinjë dhe kocka të pangjitura mirë në trup, pafundësisht anemike dhe skajshmërish e paaftë për t’u rritur në kopshtin demokratik. Nga ky këndvështrim, asgjë nuk duhet marrë shumë seriozisht, përfshirë edhe ndodhitë më të fundit. Janë vetë maqedonasit që duan të qelbosen në pelena. Ata me një kokëfortësi lajthitëse refuzojnë të rriten dhe të veshin kostumin demokratik, përkundrazi, dukshëm ata parapëlqejnë nusërim në Beograd dhe Moskë duke u larguar tej mase nga strukturat euroatlantike.
Megjithëse jemi në një kontekst të ri historik, për vëzhgues seriozë dhe dinjitozë, për ekspertë kurajozë, intelektualë dhe elitarë të guximshëm, Maqedonia po kalon momentet më delikate qysh prej formimit të shtetit të pavarur. Madje nëse i referohemi situatës aktuale politike, Maqedonia mund të konsiderohet një dështim i paralajmëruar. Natyrisht, restaurimi i metodologjisë gligoroviane dhe promovimi i nacionalizmit klerikal, forcojnë linjën e logjikës maqedonase: një copë vend me “dy shtete”. D.m.th një shtet vetëm për maqedonasit dhe një tjetër shtet kundër shqiptarëve.
Në botën demokratike nuk ekziston asnjë shtet me koncept të tillë, që në mënyrë kaq të hapur shpërfill kërkesat kruciale të 1/3-ës së popullatës. Për pasojë, e keqja e këtij shteti nuk vjen kurrsesi nga shqiptarët, por nga vetë maqedonasit. Në këtë kontekst, askush nuk mund të më bindë se pa demokraci mund të shërohet ky shtet nga plagët e vjetra dhe të reja.
Aktualisht siç po rrjedhin ngjarjet është vështirë për të besuar në vullnetin e kastës politike maqedonase për ndërtimin shtetit demokratik. Kush ka një barrë mend në kokë e ka kuptuar paradigmën e Gruevskit dhe hijes së tij Ivanovit, e cila është forcimi i mendësisë antidemokratike nga njëra anë dhe logjika përjashtuese e etnitetit shqiptar nga ana tjetër. Pra, me gjithë vërejtjen serioze të komunitetit ndërkombëtar, elitat maqedonase vazhdojnë avazin e tyre, duke shkelur në mënyrë flagrante parimet demokratike.
Askund në botën demokratike nuk ndodh që në etni të komandojnë të tjerat! Natyrisht pushteti absolut i Gruevskit kulmon ngaqë partneri i tij shqiptar vazhdon të qëndrojë në pushtet pa parime dhe me interesa jo etnike dhe apolitike. Themi kështu ngaqë interesat etnike të shqiptarëve shpërfillën zëshëm dhe kanë marrë trajta tallëse, fyese dhe poshtëruese. Nëse “integristët” do të kishin një cikë interesim etnik, natyrshëm shqiptarët do të kishin gjuhën e tyre zyrtare, simbolet, banka, kulturë dhe arsim të zhvilluar, ekonomi të shëndoshë, përfaqësim të drejtë në administratë publike dhe shtetërore, ndikim në diplomaci, financë, peshë në vendimmarrje, autoritet në marrëdhëniet me fqinjët, dinjitet dhe moral etj.
Në këtë rast shtrohet pyetja çfarë kërkon një parti shqiptare në një qeveri antidemokratike, antiperëndimore dhe antishqiptare? Kësaj pyetje në vazhdimësi i kemi dhënë përgjigje, ndoshta ka mbetur pa thënë se “integristët” qëmoti e kanë humbur logjikën, ata siç duket do të vazhdojnë të mbeten rrogëtarë në oborrin e Gruevskit, edhe sikur bota të përmbyset.
Gjithçka që thamë më sipër na krijon një ndjesi tjetër. Shumëçka nuk duhet marrë me shumë nerv dhe seriozisht. Qeveritarët dhe shtetarët maqedonas nuk tregojnë minimumin e seriozitetit, ata hiqen si fëmijë të llastuar duke ushtruar arrogancë ndaj shqiptarëve, ndërkohë që ndaj shteteve të tjera fqinjë përulen dhe … Në këtë kontekst qëndrimet dhe veprimet e qeveritarëve dhe shtetarëve maqedonas nuk arrijnë të fshehin urrejtjen e tyre irracionale ndaj Shqipërisë dhe Kosovës.
Po t’i hedhim një vështrim të shpejtë deklaratave të zyrtarëve maqedonas pas vendimit të prerë të Presidentit Sejdiu, i cili i tha JO ”kafesë” së Ivanovit në podrumet e Ohrit, do të konstatojmë se ata janë qesharakë. Në fakt veprimet e qeverisë aktuale janë më shumë qesharake e histerike sesa brengosëse. Ata e amplifikojnë deri në histeri periudhën e antikitetit, mbjellin si luleshtrydhe, kryqe, vendosin buste dhe ikona, uzurpojnë figura historike të shqiptarëve etj.
Pra, në Maqedoni ndodh gjithçka përveç demokracisë, barazisë dhe shtetit ligjor. Prandaj le ta kthejmë pllakën e gramafonit dhe të vijmë në konstatime se sulmet ndaj demokracisë, instalimi i diktaturës, promovimi i nacionalizmit klerikan, poshtërimi që u bëhet shqiptarëve, tallja me dinjitetin e tyre, ripozicionimi maqedonas në kampin serb dhe rus, anashkalimi i Kosovës, refuzimi për të përshëndetur hyrjen e Shqipërisë në NATO, blerja e helikopterëve rusë, refuzimi i këshillave dhe i sugjerimeve ndërkombëtare për të zgjedhur çështjen e emrit, janë rrjedhojë e mos seriozitetit politik ngaqë vetë shteti nuk është serioz, aq më shumë kur kemi të bëjmë me elita aventureske.
Në vijë të kësaj logjike nuk duhet marrë më yrysh aq më pak seriozisht vizita e z. Ahmeti në Bruksel, as deklaratat e tij se do vazhdojnë të vegjetojnë në qeveri, as justifikimet për mospranimin zyrtar të presidentit të Kosovës nga ana e “kukullës” së Gruevskit, as deklaratat shterpe të rrogëtarëve shqiptarë në qeveri, as marifetet e pamfleteve anonimuese të ndonjë faqeziu që damkos një departament universitar për të ardhur vetë aty, as propaganda bizarre dhe shantazhet ndaj një institucioni shqiptar, USHT, as… nuk duhen marrë seriozisht, sepse përfundimisht nuk janë SERIOZE. Me një fjalë janë qesharakë!
Si përfundim, për sa kohë që elitat, qeveritarët dhe shtetarët maqedonas nuk kanë sens dhe nuk e kuptojnë seriozisht demokracinë, apo shtetin e së drejtës, ortekët bëhen të pandalshëm. Nëse flasim me gjuhën e integrimeve euroatlantike, atëherë serioziteti nis tek piketat e demokracisë. Demokracia është çelësi i mbijetesës së Maqedonisë. Pa demokraci dhe barazi nuk ka as aderime euroatlantike dhe as Maqedoni. Gjithçka tjetër që thuhet është humor i zi!