Dhora Leka, kompozitore q e bri historia
Me Dhora Lekn dhe krijimtarin e saj n fushn e muziks, posarisht at t kngs, ka ndodhur dika e pangjashme n krejt historin e muziks botrore: kngt dhe melodit e kompozuara prej saj kndoheshin tej e mban Shqipris e m gjer, ndrsa autorja e tyre pr gati 50 vjet, gjat diktaturs komuniste nuk u prmend fare, thuajse nuk ekzistonte. Ende sht e pashpjegueshme se si Dhora Leka, nj partizane e re, pa prvoj muzikore shkollore dhe profesionale, n vitet 1940-1944 ia doli t krijoj prmes kngve antifashiste, jo vetm pjesn m t ndritur t krijimtaris s saj muzikore, por njkohsisht t ndikonte me peshn e ksaj krijimtarie n popull, duke ndezur dhe frymzuar prsri (ashtu si dikur kngt patriotike t Rilindjes Kombtare), ndjenjat e nj populli t tr pr liri, gjat Lufts II Botrore.
N bisedat q kam pasur rastin t zhvilloj me "tetkn" (si i thrrisnim zj. Dhora, un dhe Arian Avrazi, djali i Gaqo Avrazit, dirigjentit t kngve t saj gjat lufts lirimtare), ajo prsri, megjithse pas lirimit t vendit, e deri sa u nda nga jeta, kishte pasur kohn e mjaftueshme, nuk kishte gjetur nj shpjegim shterues, se si mbrriti ti krijoj ato superkng, ndrkoh q vet kujtonte m s shumti, si dika t jashtzakonshme dhe shum rrqethse, jo kohn dhe mnyrn se si i krijoi ato, por t kundrtn, jehonn dhe emocionin q kngt krijonin, kur mijra trupa dhe zra lufttarsh e lufttaresh, gati-gati i deklamonin ato, gjysm t folura dhe gjysm t knduara, gjat ditve e netve, n sulm mbi armikun apo mbi kurmin e shokve t vrar, deri n lirimin e vendit
Kngt e Dhora Leks jan etapa e fundit e repertorit muzikor patriotik shqiptar ku prfshihen kngt pr liri dhe pavarsi (1878-1912), ato t luftrave lirimtare, si ato t Vlors m 1920 dhe m s fundi kngt antifashiste 1939-1944. Ajo vet besonte se ishte vetm nj prcjellse n melodin e asaj fryme popullore pr liri, pasi kngt, n nj lloj kuptimi, gati-gati u krijuan vet, por ajo diti ti lindte ato si duhej.
N kt kuptim, kngt e Dhors jan fmijt e saj. Jeta e privoi q t kishte familje dhe fmij, por a nuk jan vlerat artistike q ajo muzikalisht krijoi edhe nj arsye m shum pr t kuptuar dashurin dhe vlerat q ajo mbarte? Krijimtaria e Dhora Leks nuk kufizohet vetm te kngt, pasi ajo, pas prfundimit t studimeve n konservatorin "ajkovski" n Mosk, n mes t viteve 1950, u perfeksionua muzikalisht dhe u shumua n lloje. Njrn prej ktyre veprave, opern e saj t par, patm knaqsin q s bashku me stafin e TOB-it ta vinim n sken n vitin 1999. Vepra t tjera muzikore, vokale dhe instrumentale ajo i shkroi gjat jets s saj. Por, asgj nuk sht e ngjashme me at periudh krijuese kur kompozitorja e par e muziks shqiptare nuk e dinte q arma e saj e vrtet n luftn pr lirim nuk ishte pushka, por knga. Pr kt arsye, Dhora Leka do t mbetet n muzikn e shekullit XX si kompozitorja m e njohur e kngve patriotike, q me fuqin e artit t saj do t pohonte vlerat q mbart lufta e drejt e nj populli pr liri dhe dinjitet.
(Shqip)
N bisedat q kam pasur rastin t zhvilloj me "tetkn" (si i thrrisnim zj. Dhora, un dhe Arian Avrazi, djali i Gaqo Avrazit, dirigjentit t kngve t saj gjat lufts lirimtare), ajo prsri, megjithse pas lirimit t vendit, e deri sa u nda nga jeta, kishte pasur kohn e mjaftueshme, nuk kishte gjetur nj shpjegim shterues, se si mbrriti ti krijoj ato superkng, ndrkoh q vet kujtonte m s shumti, si dika t jashtzakonshme dhe shum rrqethse, jo kohn dhe mnyrn se si i krijoi ato, por t kundrtn, jehonn dhe emocionin q kngt krijonin, kur mijra trupa dhe zra lufttarsh e lufttaresh, gati-gati i deklamonin ato, gjysm t folura dhe gjysm t knduara, gjat ditve e netve, n sulm mbi armikun apo mbi kurmin e shokve t vrar, deri n lirimin e vendit
Kngt e Dhora Leks jan etapa e fundit e repertorit muzikor patriotik shqiptar ku prfshihen kngt pr liri dhe pavarsi (1878-1912), ato t luftrave lirimtare, si ato t Vlors m 1920 dhe m s fundi kngt antifashiste 1939-1944. Ajo vet besonte se ishte vetm nj prcjellse n melodin e asaj fryme popullore pr liri, pasi kngt, n nj lloj kuptimi, gati-gati u krijuan vet, por ajo diti ti lindte ato si duhej.
N kt kuptim, kngt e Dhors jan fmijt e saj. Jeta e privoi q t kishte familje dhe fmij, por a nuk jan vlerat artistike q ajo muzikalisht krijoi edhe nj arsye m shum pr t kuptuar dashurin dhe vlerat q ajo mbarte? Krijimtaria e Dhora Leks nuk kufizohet vetm te kngt, pasi ajo, pas prfundimit t studimeve n konservatorin "ajkovski" n Mosk, n mes t viteve 1950, u perfeksionua muzikalisht dhe u shumua n lloje. Njrn prej ktyre veprave, opern e saj t par, patm knaqsin q s bashku me stafin e TOB-it ta vinim n sken n vitin 1999. Vepra t tjera muzikore, vokale dhe instrumentale ajo i shkroi gjat jets s saj. Por, asgj nuk sht e ngjashme me at periudh krijuese kur kompozitorja e par e muziks shqiptare nuk e dinte q arma e saj e vrtet n luftn pr lirim nuk ishte pushka, por knga. Pr kt arsye, Dhora Leka do t mbetet n muzikn e shekullit XX si kompozitorja m e njohur e kngve patriotike, q me fuqin e artit t saj do t pohonte vlerat q mbart lufta e drejt e nj populli pr liri dhe dinjitet.
(Shqip)