Dielli i hirtë

Iolanda MALAMEN

Poete dhe prozatore e shquar, gazetare, eseiste e përkthyese rumune, autore e vëllimeve: Gjëndje hyjnore; Udhëtim në natyrë; Tokë nën dëborë; Një gur i bardhë mbi një gur të zi; Lulja që ec; Ëngjëlli i zbritur në rrugë; Ngadhnjimi i dantellës;Islanda e dytë (poezi); Unë, mjeshtëria e xhelatit dhe mbretëresha e pikëlluar; Shtëpia Verdi; Filipi dhe Margarita; Letër Lavuazierit, Alisa në Botën e Krimit, Antoni dhe Kavabata (prozë).
Mes viteve 1983 dhe 1997, gjatë periudhës së diktaturës rumune dhe „tejzgjatjes së saj”, në shenjë proteste, Malamen nuk pranoi të publikonte as edhe një varg.
Iolanda Malamen ka botuar gjithashtu pesë vëllime bisedash me shkrimtarë dhe artistë rumunë e të huaj. Ajo është laureate e Medaljes së Akademisë Femina për poezi (1999), meritoi Çmimin APLER për gazetari kulturore (2006). Iolanda Malamen ka fituar tetë çmime të Bashkimit të Shkrimtarëve të Rumanisë dhe Shoqatës së Shkrimtarëve të Bukureshtit për krijimtarinë e saj në poezi, prozë e publicistikë.
Punon si gazetare në një nga të përditshmet më të mëdha të Rumanisë “Zisa” (Dita).

Dielli i marsit, i hirtë, është tumori i mushkërisë së djathtë të
tim vëllai.
Një pluhur i bardhë, me erë të fortë ngrihet si një bash i vogël
nga frymëmarrja e tij
Shoh nga dritarja e sallonit një mi që kapërcen oborrin
e papastër të spitalit.

Kur isha fëmijë, i them mjekut teksa im vëlla fle në
shtratin prej metali kutullaç, kam shkruar një poezi për vdekjen.
Mjeku më hedh një vështrim prej qeni të trishtë, ledhaton fletën e
vëzhgimeve te kryet e shtratit si të ishte lule
Në poezi im vëlla rrinte shtrirë mbi një dysheme të qelqtë dhe mbante
shtrënguar në gjoks lodrën e vet të dashur: një sëmundje e mistershme.
Pasi përshkruaja me fjalë të ndjera praninë e sëmundjes në kurmin
e brishtë
Poezia mbyllej me një metaforë naive për vdekjen.

Zoti doktor, ju lutem t’i bëni derman lëngatës! Shihni, edhe mjekësia
ka ecur shumë në këta dyzet vjet, por metafora ime
s’u tund nga mushkëria e tij e djathtë...

Në sallonin me nr. 29, korridori djathtas, kati i dytë
dega e reanimacionit, dielli i hirtë i marsit ende shpërthen nga gjoksi
i tim vëllai, duke mbushur dhomën me rreze të hirta.

Plaga e bisturisë u mbyll nga një tel me gjemba, por matanë saj
ndodhet një zbrazëti e kuqërremtë ku dua të hyj, të shoh e ta kuptoj.

Ku do ta ruajmë lëmshin e hirtë të mushkërisë sate? Do të
bëjmë
një
piedestal? Do ta kyçim në një kasafortë?
Im vëlla s’ka leje të flasë, por i lejohet ta lërë veten
Ta shohë gjithkush si një peizazh me hijeshi të tejdukshme.

Do hapë sytë dhe do të kërkojë cigare
Trofetë e lëngatës do t’i kallen së shpejti mes telit me gjemba
më thotë mjeku duke flatruar duart çuditshëm.

Rend drejt metrosë me telin gjembaç të vëllait mbështjellë si një
Gjerdan perlash rreth fytit. Një i panjohur ma shkul
Dhe zhduket
në terrin e Parkut të Rinisë.
Në qiell hëna i ngjan një klloçke të majme. Nuk ngopem së pari.

Mbijetesa

Pse e ke frymën të kuqe si gjaku
dhe më avitesh, korb,
aq shumë, sa çukit pa mëshirë
në zemrën time mbijetesë?
Të thashë: eja, korb-korbzi
pikërisht tani kur gruri rrjedh me dallgë të mëndafshta
Pikërisht tani kur festoj tri rënie në mëkat
një kërcim të rrallë vdekjeprurës mbi tokë dhe një shpellë të artë?
Pikërisht tani, që jam dashuruar pas teshave
Të tejdukshme të mbretit si pas një burri me shpirt të zgjedhur?
ǒtë gjeti? S’ke paqe në qiell? U zgjua shtaza brenda teje?

Një të diel me shi kur flenë thellë
Motorët prej plumbi
Ja tek të gjeta!
Ja tek të kërkova!

I sheh kthetrat e mia? M’i sheh sytë e bymyer nga dëshira?
Sheh vizatuar në qiell një hartë plot burgje?
Të gjitha këto më sollën tek ti...
më thotë korbi me gjysmë fryme.

Përfytyrim mbi poezinë

Kur tehu i thikës fëshfërin ndër gishta si gjethja e verdheme
statuti im shoqëror të hyn mushkërish
tym që gugát nga dridhmat
ndërsa lëkura e Kordobës tejzgjatet në pikla sa syri i pëllumbit,
duke veshur gotat me verë
duke ndryshuar përfytyrimin mbi poezinë.
ǒmall i tmerrshëm në tingullin e gotave me verë!

E ruaj statutin shoqëror si tehun e thikës
nuk e le të harbojë...

Ngrirë mbi një barelë, tutur në hungërimën e detit si në një gëzof
ai është i sapolyer, i sapoplagosur
njëherësh me kthimin e mortit nga udha.
Bërtas: Xhovani Paolo Maxhini pikturoi thjesht dështimin
dhe ca erëza të tjera estetike.
Ruaj statutin shoqëror duke shtrënguar tehun e thikës.

Pluhur e hi

Në vrullin e mëshirës isha guri që përjetonte gëzimin
e rëndomtë e të rrufeshëm
isha krijesa absolute
fëshfërima e mëngjesit mëshira ime me qafë mjellme dhe klithmë
prej miku
këpucët e mia nëpër erë
pluhur e hi u bënë të gjitha
pluhur e hi u bë pezullia ime
këmbëngulëse, e murgët
fëshfërinin fenerët siç vetëm eshtrat e mia ende mundnin
të fëshfërinin

O Zot, egërsia e natyrës me flijimet e sapoçelura
pluhur e hi u bë mëshira ime
ajo gjallon veç si një shputë
në qiellin e yjitur
në mes të kurthit

pluhur e hi u bë grahma e së ardhmes
nga kafshimi i poezisë
në çdo metër uji o Zot
engjëlli me muskuj fëmije do të qajë me mua
do të ngjërojë njëherësh me mua ujë me shkëlqim çeliku
vdekjen me shkëlqim çeliku

shpesh kam qenë guri që përjetonte gëzimin duke u trembur
duke u ngritur

pluhur e hi u bë gjethnaja
ku zbrita veshjet dhe fuqinë
pluhur e hi u bënë këmbët e qengjit
në engjëllin që më ushqente
dhe as ka zbardhur ende mirë
kur e zgjat mëshirën time si ndonjë udhë
pluhur e hi u bë zukama ime në
rrapëllimën e erës.

Fjalët

Një tog dheu sa një zemër, kështu m’u duk fjala të
cilën e shkula nga ngërthimi i dhëmbëve të tu

Ish mëngjes marsi dhe iu rrëfeja fëmijëve mbi hartë
një vend që mbante era
luftë me ndjesinë se je ti.

Pastaj qielli u bë befas oqean i kuq, vozitës. E
këqyra si të qe pikturë, për një kohë, nga dritarja e hapur, më pas
hodha mbi të një shi me guriçka.

Duart e tua, lëkura jote, njollosur nga dielli, dhëmbët e tu
prej zogu parahistorik
më lanë shenja të thella në tru, sot luftoj
t’u jap jetë sërish
t’i shndërroj në njëfarë bari ku të shkel duke lotuar nga lumturia.

Dikur të quajta Ai, tani je ti, s’ke emër tjetër.
Ti, për mua nënkupton udhëtime të pafundme në mëkat
dendësia e së folmes, ikje, kthime
hija e lënë mbi kurm nga një frut gjelbërosh, erëmirë
nënkupton një mërmërimë të dëshpëruar sendesh, teshash, ditësh
nënkupton edhe ditësimin e vdekjes përmes një kërcimi
të përkryer, dhunë dhe poema shkruar drejt-e-mbi zemër
operacione
dhe net magjike kur harkoheshe mbi shpinën time si ndonjë
strehë e gjallë, e përgjakur.
Ta dëgjoj zërin dhe njëherësh me të muzikën e vargjeve
dhe grahmën e ca trupave rrëzuar mbi çimento.

Më dhemb e më tmerron rënia e tyre.

Do të doja të të ngre në krahë me kujdes, si të ishe foshnjë
të të
flas për vuajtjet e lindjes.
Do të doja të të jap shenja mirëseardhjeje, duke fryrë në një bri
të trëndafiltë
por s’jam në gjendje të ndihem kafshë fanatike.
Mbush gojën me fjalë dhe i çliroj dhe fshij me to
parmakun
e dritares së hapur.
Një lëvizje ndreqëse, do të thoshe.
Ta dëgjoj zërin! Brenda meje rritet një ranishte lëvizëse ku
endesh
krenar, duke mbajtur në dorë një flamur akulli.

Kuvendojmë në një kafene, unë të ledhatoj supet
me një
poemë të moçme sa shekulli.
Dyndje fjalësh që goditen muresh si ndonjë ushtri insektesh.
Një etje e llahtarshme fjalësh.
Dashuria ime ka trajtën e një përroi fjalësh.
“I madh është kopshti i fjalëve”, thua, dhe një lot pluskon
në gotën
shkëlqimtare nga ku sapo ke pirë kujën time.

Përktheu Kopi Kyçyku

8 Shtator 2008