Dy intervista
Dritero Agolli
Shkrimtaret shqiptare te fiksuar pas diktatures
Nga nje sondazh ne librarite me te medha ne Tirane letersia shqiptare lexohet shume me pak se letersia e huaj e perkthyer ne gjuhen shqipe. Cilat jane sipas jush shkaqet e nje raporti te tille
Shkrimtaret shqiptare nuk i prekin me plaget e jetes tragjedite dhe kontradiktat e theksuara te shoqerise sone. Shkrimtaret tane kane libidon e modernizimit e mendojne se nese nuk jane perfaqesues te kesaj deshire sic e bejne disa shkrimtare te Europes atehere nuk do te quhen novatore nuk do te lakohen si njerez te shquar e kesisoj kthehen ne imitatore. Duke qene jashte realitetit shqiptar ate realitet qe edhe lexuesi do ta shohe jo si ne fotografi por permes artit shkrimtaret tane behen shume abstrakte. Ka shume shkrimtare te Europes qe pasqyrojne jeten e tyre e vecanerisht shkrimtaret amerikane. Te ne kane ende kompleksin se po te shkruajne per jeten do te quhen konservatore te prapambetur arkaike. Prandaj asnje tragjedi e vendit nuk gjendet ne keto libra dhe nuk ka asnje perpjekje per te thene nje te vertete qe do ta ndihmonte shoqerine te rregulloje jeten. Letersia nuk ka fuqine e rregullave por ajo influencon ndikon tek ata qe drejtojne shoqerine qe te vene pak mend ne koke. Letersia jone eshte jashte realitetit shqiptar prandaj edhe nuk lexohet.
Shpesh problemi eshte kerkuar te lexuesi shqiptar...
Nuk eshte problem i lexuesit. Po te kete vepra qe e ngacmojne ai do ti lexoje patjeter. Kemi shembuj per kete eshte rasti i vajzes se vogel 7-vjecare nga Kukesi nje ngjarje qe vetem duke e treguar te prek. Po te jete letersi nje realitet i tille dhe te ngrihet ne art atehere nuk do te mbetet njeri pa e lexuar nje fakt te tille. Ne shohim filmat amerikane qe shfaqin ngjarje qe i tronditin njerezit shohim nobelistet si Orhan Pamuk qe sjellin pjese te verteta nga nje jete tragjike por me rrugedalje sic ka bere me Stambollin shohim Heminguein me ngjarje qe i ka nxjerre nga jeta. Ndaj shkrimtaret shqiptare duhet te drejtohen nga jeta. Me thoni nje liber qe eshte shkruar ne keto 20 vitet per kete jete qe jetojme ne. Sot ke njerez qe ndajne detin e bllokojne gjithe plazhin. Jane ngacmime qe mund te krijojne prototipa letrare shume te pershtatshem. Por problemi qendron edhe te mediat. Sot recensioni per nje liber quhet reklame nderkohe qe flitet gjithe diten per politikane. Nese nje liber nuk popullarizohet nuk vjen te lexuesi. Sigurisht qe kjo duhet te ndodhe per librat qe kane vlera sepse sot ne vendin tone ka me shume libra se lexues. Mua me vijne nga dhjetera libra ne dite por nuk mund te shkruhet per te gjithe ata. Eshte nje fatkeqesi e dyfishte ajo e shkrimtareve qe nuk e drejtojne vemendjen ndaj jetes dhe merren me abstrakte te jetes. Nuk ka me vlere letersia nese merresh gjithnje me te kaluaren.
Doni te thoni qe shkrimtaret shqiptare jane kapur pas diktatures
Nuk them te mos shkruhet me per diktaturen por jo gjithe kohen pas saj. Kane kaluar 20 vjet eshte gjysma e diktatures dhe cfare eshte bere gjate kesaj kohe Pse bota u ka kushtuar kaq shume vemendje funksionareve qe bejne lloj-lloj marifetesh Pak padrino ka ne vendin tone Perse nuk shkruhet per keto Sepse kete e quajne si nje letersi te kaluar.
A mund te jetoje nje shkrimtar shqiptar vetem me letersine
Deri me sot asnje shkrimtar shqiptar nuk mund te mbijetoje me librat e tij. Ne pergjithesi nuk e bejne as shkrimtaret e mire ne te gjithe boten as ne Amerike e as ne France. Shkrimtaret jetojne duke bere pune te tjera si artikuj e recensione.
................................
Flutura Acka
Duhet letersi konkurruese
Ju jeni shkrimtare dhe botuese. A mund te jetojne shkrimtaret shqiptare me letersi
Eshte thuajse e pamundur qe nje shkrimtar shqiptar te jetoje me vepren e tij. Ndoshta i vetmi shkrimtar shqiptar qe mund ta arrije kete eshte Ismail Kadare por nuk besoj se mund ta arrije kete nga botimi i vepres se tij ne shqip por nga botimi i vepres se tij ne te gjithe boten. Duam apo nuk duam ne nuk kemi aq lexues. Duhen me qindra e mijera lexues qe nje shkrimtar te mund te garantoje te tille perqindje qe te mund te jetoje me vepren e tij. Kjo eshte arsyeja qe letersia shqipe per fatin e keq po vdes. Shteti nuk po nderhyn ne nje gje qe eshte shume thelbesore kultura dhe truri.
Perse letersia shqipe preferohet me pak krahasuar me letersine e huaj
Per te qene e sinqerte edhe si shkrimtare lexuesi shqiptar tani eshte nje lexues mjaft i zgjuar i maturuar i mencur qe kerkon nje letersi bashkekohore shume te forte. Ne fund te fundit ai ben seleksionimin e autoreve. Lexuesi nuk mund te pranoje dot nje letersi lokaliste ne nje kohe kur ai vete eshte nje lexues qe mendon krejt ndryshe nga ty. Keshtu qe nje perqindje e tregut te dobet te letersise shqipe eshte edhe ngerc i autoreve shqiptare. Duhet nje letersi shume e mire te konkurrosh ne nje treg kaq te hapur. Ndoshta ne nuk jemi akoma te pergatitur si shkrimtare por megjithate ka shume faktore qe ndikojne ne zbehjen e letersise shqipe.
Si botuese keni zgjedhur letersine e huaj...
Ky eshte profili qe une kam zgjedhur cdo botues ka profilin e vet. Edhe une kam botuar shume letersi shqipe. Ka edhe shume botues te tjere qe kane bere nje pune mjaft te mire ne kete drejtim. Sigurisht qe ka edhe autore shqiptare qe shiten shume mire por une nuk u besoj dot shifrave qe jane me mijera shitje.
Ne te gjithe kete situate sa e rendesishme eshte ajo qe i ofrohet lexuesit
Kjo ka pjesen e vet por per autoret shqiptare behet me pak publicitet. Ka edhe raste kur kane qene vete autoret qe e kane renduar tregun sepse nuk kane dhene letersine qe lexuesi ka kerkuar. Une personalisht si autore por edhe si botuese mund te them qe letersia shqipe edhe shitet librat e mi shiten por une nuk mund te them qe jam nje autore qe jetoj me letersi.
Atehere nje shkrimtar shqiptar duhet te mendohet mire per te bere letersi
Nje shkrimtar i pergjegjshem shkruan dhe nuk i intereson aspak tregu. Kavafisit nuk i interesoi fare tregu kur bente vetem 37 kopje. Nje shkrimtar ben detyren e tij. Mendoj se ceshtja e tregut eshte edhe ne varesi te situatave ndoshta ne jemi ne nje situate qe nuk eshte edhe shume e favorshme per letersine shqipe. E vetmja gje qe do ta mendoja si nje zgjidhje te pakten per ate pjese qe quhen autore te mire bashkekohore shqiptare eshte nderhyrja qe mund te beje shteti. Ne te gjithe boten ka grante per shkrimtare te maturuar qe i njeh lexuesi. Vetem ne Shqiperi nuk njihet shkrimtari si profesion.
Shqip
Shkrimtaret shqiptare te fiksuar pas diktatures
Nga nje sondazh ne librarite me te medha ne Tirane letersia shqiptare lexohet shume me pak se letersia e huaj e perkthyer ne gjuhen shqipe. Cilat jane sipas jush shkaqet e nje raporti te tille
Shkrimtaret shqiptare nuk i prekin me plaget e jetes tragjedite dhe kontradiktat e theksuara te shoqerise sone. Shkrimtaret tane kane libidon e modernizimit e mendojne se nese nuk jane perfaqesues te kesaj deshire sic e bejne disa shkrimtare te Europes atehere nuk do te quhen novatore nuk do te lakohen si njerez te shquar e kesisoj kthehen ne imitatore. Duke qene jashte realitetit shqiptar ate realitet qe edhe lexuesi do ta shohe jo si ne fotografi por permes artit shkrimtaret tane behen shume abstrakte. Ka shume shkrimtare te Europes qe pasqyrojne jeten e tyre e vecanerisht shkrimtaret amerikane. Te ne kane ende kompleksin se po te shkruajne per jeten do te quhen konservatore te prapambetur arkaike. Prandaj asnje tragjedi e vendit nuk gjendet ne keto libra dhe nuk ka asnje perpjekje per te thene nje te vertete qe do ta ndihmonte shoqerine te rregulloje jeten. Letersia nuk ka fuqine e rregullave por ajo influencon ndikon tek ata qe drejtojne shoqerine qe te vene pak mend ne koke. Letersia jone eshte jashte realitetit shqiptar prandaj edhe nuk lexohet.
Shpesh problemi eshte kerkuar te lexuesi shqiptar...
Nuk eshte problem i lexuesit. Po te kete vepra qe e ngacmojne ai do ti lexoje patjeter. Kemi shembuj per kete eshte rasti i vajzes se vogel 7-vjecare nga Kukesi nje ngjarje qe vetem duke e treguar te prek. Po te jete letersi nje realitet i tille dhe te ngrihet ne art atehere nuk do te mbetet njeri pa e lexuar nje fakt te tille. Ne shohim filmat amerikane qe shfaqin ngjarje qe i tronditin njerezit shohim nobelistet si Orhan Pamuk qe sjellin pjese te verteta nga nje jete tragjike por me rrugedalje sic ka bere me Stambollin shohim Heminguein me ngjarje qe i ka nxjerre nga jeta. Ndaj shkrimtaret shqiptare duhet te drejtohen nga jeta. Me thoni nje liber qe eshte shkruar ne keto 20 vitet per kete jete qe jetojme ne. Sot ke njerez qe ndajne detin e bllokojne gjithe plazhin. Jane ngacmime qe mund te krijojne prototipa letrare shume te pershtatshem. Por problemi qendron edhe te mediat. Sot recensioni per nje liber quhet reklame nderkohe qe flitet gjithe diten per politikane. Nese nje liber nuk popullarizohet nuk vjen te lexuesi. Sigurisht qe kjo duhet te ndodhe per librat qe kane vlera sepse sot ne vendin tone ka me shume libra se lexues. Mua me vijne nga dhjetera libra ne dite por nuk mund te shkruhet per te gjithe ata. Eshte nje fatkeqesi e dyfishte ajo e shkrimtareve qe nuk e drejtojne vemendjen ndaj jetes dhe merren me abstrakte te jetes. Nuk ka me vlere letersia nese merresh gjithnje me te kaluaren.
Doni te thoni qe shkrimtaret shqiptare jane kapur pas diktatures
Nuk them te mos shkruhet me per diktaturen por jo gjithe kohen pas saj. Kane kaluar 20 vjet eshte gjysma e diktatures dhe cfare eshte bere gjate kesaj kohe Pse bota u ka kushtuar kaq shume vemendje funksionareve qe bejne lloj-lloj marifetesh Pak padrino ka ne vendin tone Perse nuk shkruhet per keto Sepse kete e quajne si nje letersi te kaluar.
A mund te jetoje nje shkrimtar shqiptar vetem me letersine
Deri me sot asnje shkrimtar shqiptar nuk mund te mbijetoje me librat e tij. Ne pergjithesi nuk e bejne as shkrimtaret e mire ne te gjithe boten as ne Amerike e as ne France. Shkrimtaret jetojne duke bere pune te tjera si artikuj e recensione.
................................
Flutura Acka
Duhet letersi konkurruese
Ju jeni shkrimtare dhe botuese. A mund te jetojne shkrimtaret shqiptare me letersi
Eshte thuajse e pamundur qe nje shkrimtar shqiptar te jetoje me vepren e tij. Ndoshta i vetmi shkrimtar shqiptar qe mund ta arrije kete eshte Ismail Kadare por nuk besoj se mund ta arrije kete nga botimi i vepres se tij ne shqip por nga botimi i vepres se tij ne te gjithe boten. Duam apo nuk duam ne nuk kemi aq lexues. Duhen me qindra e mijera lexues qe nje shkrimtar te mund te garantoje te tille perqindje qe te mund te jetoje me vepren e tij. Kjo eshte arsyeja qe letersia shqipe per fatin e keq po vdes. Shteti nuk po nderhyn ne nje gje qe eshte shume thelbesore kultura dhe truri.
Perse letersia shqipe preferohet me pak krahasuar me letersine e huaj
Per te qene e sinqerte edhe si shkrimtare lexuesi shqiptar tani eshte nje lexues mjaft i zgjuar i maturuar i mencur qe kerkon nje letersi bashkekohore shume te forte. Ne fund te fundit ai ben seleksionimin e autoreve. Lexuesi nuk mund te pranoje dot nje letersi lokaliste ne nje kohe kur ai vete eshte nje lexues qe mendon krejt ndryshe nga ty. Keshtu qe nje perqindje e tregut te dobet te letersise shqipe eshte edhe ngerc i autoreve shqiptare. Duhet nje letersi shume e mire te konkurrosh ne nje treg kaq te hapur. Ndoshta ne nuk jemi akoma te pergatitur si shkrimtare por megjithate ka shume faktore qe ndikojne ne zbehjen e letersise shqipe.
Si botuese keni zgjedhur letersine e huaj...
Ky eshte profili qe une kam zgjedhur cdo botues ka profilin e vet. Edhe une kam botuar shume letersi shqipe. Ka edhe shume botues te tjere qe kane bere nje pune mjaft te mire ne kete drejtim. Sigurisht qe ka edhe autore shqiptare qe shiten shume mire por une nuk u besoj dot shifrave qe jane me mijera shitje.
Ne te gjithe kete situate sa e rendesishme eshte ajo qe i ofrohet lexuesit
Kjo ka pjesen e vet por per autoret shqiptare behet me pak publicitet. Ka edhe raste kur kane qene vete autoret qe e kane renduar tregun sepse nuk kane dhene letersine qe lexuesi ka kerkuar. Une personalisht si autore por edhe si botuese mund te them qe letersia shqipe edhe shitet librat e mi shiten por une nuk mund te them qe jam nje autore qe jetoj me letersi.
Atehere nje shkrimtar shqiptar duhet te mendohet mire per te bere letersi
Nje shkrimtar i pergjegjshem shkruan dhe nuk i intereson aspak tregu. Kavafisit nuk i interesoi fare tregu kur bente vetem 37 kopje. Nje shkrimtar ben detyren e tij. Mendoj se ceshtja e tregut eshte edhe ne varesi te situatave ndoshta ne jemi ne nje situate qe nuk eshte edhe shume e favorshme per letersine shqipe. E vetmja gje qe do ta mendoja si nje zgjidhje te pakten per ate pjese qe quhen autore te mire bashkekohore shqiptare eshte nderhyrja qe mund te beje shteti. Ne te gjithe boten ka grante per shkrimtare te maturuar qe i njeh lexuesi. Vetem ne Shqiperi nuk njihet shkrimtari si profesion.
Shqip