E dënuara!

Para pushkatimit, një dëshmi nga burgu komunist; Ramize Gjebrea ishte duke lexuar tregimin E dënuara të shkrimtarit spanjoll V.B. Ibanez

Rafaeli ndodhej prej katrmbdhjet muajsh n nj qeli t ngusht. Pr at, universi ishte i prbr nga ato katr mure t bardh si kokalla, q ua dinte prmendsh plasaritjet dhe t arat. Dielli i tij ishte n lartsin e frngjis, ku hekurat q e kryqzonin ia coptonin pllangn e kaltr t qiellit. Qelia kishte tet hapa gjatsi, por ai zotronte pothuaj gjysmn, pr shkak t atij zinxhiri t mallkuar krcllits, unaza e t cilit i ishte futur thell n krik dhe ishte
njsh me mishin e kmbs. Ishte dnuar me vdekje.

Ndrkoh, n Madrid shfletoheshin pr t fundit her letrat e procesit t tij.

Ai kalonte n at qeli muaj e muaj, i groposur pr s gjalli, duke pritur me padurim orn q me nj goditje t vetme hanxhari do ta lironte nga t kqijat ku ndodhej. Por ajo q e acaronte m shum ishte larja e imentos q pastrohej do dit dhe pa dyshim q lagshtira filtronte nprmjet rrogozit prej xunkthi e i deprtonte atij thell n kocka. Mbi mure nuk kishte asnj gjurm pluhuri, duke i hequr t burgosurit madje shoqrin e ndonj papastrtie. Vetmia e tij ishte e plot. Nse minjt do t mundnin t hynin n qeli, ai do t kishte ngushllimin pr t ndar me ta ushqimin e tij t varfr dhe t’u fliste atyre si miq t mir t bashkvuajtjeve. Nse do t kishte gjetur ndonj merimang n ndonj qoshe, do t argtohej duke e urtsuar. Por n at varr nuk afrohej asnj qenie tjetr e gjall, prve tij.

Nj dit, nj harabel u lshua mbi hekurat e frngjis si nj fmij apkn i llastuar. Cigani i drits dhe i hapsirs uurinte, si pr t treguar habin q po shihte posht kt qenie t shkret verdhacuke, thatim, q dridhej nga t ftohtit, megjithse ishte ver, me nj tuf shamish t lidhura n tmthat dhe me nj mallot cop-cop, q i rrethonte brinjt. Nj kok me qoshe, e zbeht, si nj letr e mbllaitur, do t trembte harabelin, q rimori prap fluturimin, duke shkundur puplat, si pr t shptuar nga myku i atij varri dhe t ers s kalbur t leshit q prhapej nga frngjia e asaj qelie. E vetmja rrapllim q i sillte ndrmend jetn, ishte ajo q bnin t burgosurit e tjer n ort e shtitjes n oborrin e burgut. Ata, t paktn e shihnin t lir qiellin mbi kokat e tyre, nuk merrnin ajrin nprmjet nj frngjie, i kishin kmbt pa zinxhir dhe mund t kuvendonin sipas qejfit.

Ksisoj, edhe n burg fatkeqsia kishte shkallt e saj. Zemrimi i prjetshm i njerzve parandihej nga Rafaeli. Ai i kishte zili ata q qarkullonin n pajtos*, duke e konsideruar situatn e tyre si nj prej m t dshirueshmet; nga ana tjetr, ata kishin zili t tjert q jetonin prjashta, q gzonin lirin, por ndoshta dhe kalimtart ishin t paknaqur pr fatin e tyre dhe lakmonin kushedi far, sikur liria q sht kaq e shtrenjt nuk u mjaftonte atyre. Ata, po, e meritonin q t burgoseshin.

Rafaeli ishte m fatkeqi nga t gjith. Me nj vrull dshprimi kishte tentuar t arratisej, duke grmuar nj nnkalim, prandaj tani mbikqyrja i rndonte atij m shum dhe vazhdonte ta ndrydhte. Kishte dashur t zvarritej duke knduar me nj z monoton psalmet q ia kishte mkuar nna e tij, prej t cilave kujtesa i ruante vetm pak fragmente. Por rojet e kishin detyruar t heshtte. Ai krkonte ndonjher t luante rolin e t mendurit. Prap heshtje... Krkonin ta ruanin t paprekur q t ishte i shndetshm nga mendt dhe nga trupi, me qllim q xhelati t mos kishte t bnte me nj t smur. I mendur! Jo, ai nuk donte t mendej. Por burgu, palvizshmria, t ushqyerit e pamjaftueshm dhe jo i shndetshm ia bnin ekzistencn t padurueshme. Kishte halucinacione, natn kur i mbyllte syt e bezdiste llamba q ndrionte gjithmon rregullisht, me t ciln nuk arriti t msohej pr katrmbdhjet muaj. Shpesh e mundonte nj ide, nj ide e uditshme: armiqt e tij, sigurisht t panjohur, krkonin ta vrisnin, i kishin ngjizur, besonte, dhe pshtjellimin e stomakut, q i shkaktonte at ngrth, duke e torturuar. Ditn mendonte pa pushim t kaluarn e tij, por me kujtime t mangta, q i dukeshin sikur i sillnin ndrmend historirat e dikujt tjetr. Kujtonte kthimin e tij n fshatin e lindjes, mbas burgut t par, pr grushtet dhe plagt q kishte shprndar gjat nj grindjeje, fama e tij n t gjith krahinn, lukunia e klientve n hotelin e pazarit q ishin entuziast pr bmat e tij: “Sa tip brutal!” Ai, Rafaeli! Vajza m e bukur e fshatit pranoi t bhej gruaja e tij, m shum nga frika se sa pr dashuri. Kshilltart e bashkis e mallkonin, e emronin roje fushe dhe e inkurajonin brutalitetin e tij, sepse ai u shrbente me pushk n dor gjat fushatave t zgjedhjeve. Ai mbretronte pa penges n t gjith krahinn, i krcnonte t tjert, ata t partis q kishin humbur, t cilt m n fund, t lodhur nga t psuarit e telasheve, vun dor te nj tjetr trimosh dhe ia kundrvun Rafaelit. Pr Zotin! Nderi profesional ishte n loj, i duheshin trhequr vesht ktij individi q u vidhte bukn. I zuri pusi, i drgoi nj plumb q e plagosi pr vdekje dhe pr ta ndaluar q t zvarritej dhe t brtiste, e qllonte me tytn e pushks. Gjra q ndodhin shpesh midis burrave. Rezultati: burgu, ku gjeti miqt e tij t vjetr, pastaj procesi. T gjith ata q dikur e kishin pasur frik, dshmuan kundr tij pr t’u hakmarr karshi friks q ai u kishte kallur. M n fund, erdhi dhe vendimi i tmerrshm, i ndjekur nga kta katrmbdhjet muaj t mallkuar q po kalonte n pritje t vdekjes, e cila do t vinte nga Madridi, por pa dyshim q do t udhtonte me karroc, pra do t vonohej.

Rafaelit nuk i mungonte guximi. Mendonte pr Juan Portela, pr Franisko Esteban, i quajtur “trimi”, pr paladint, t cilve u kndoheshin bmat e famshme npr romanca e q e kishin entuziazmuar gjithmon dhe ndihej i aft t prballonte ashtu si ata momentin suprem. Por ngandonjher ohej natn nga nj dridhje e beft, si t ishte i shtyr nga nj sust e fsheht dhe zinxhiri q mbante n kmb i ritingllonte krcnueshm. Brtiste si nj fmij dhe shpejt pendohej pr paburrrin e tij dhe prpiqej m kot t’i mbyste rnkimet. Ishte dikush tjetr brenda tij q ulrinte, nj i panjohur q kishte frik dhe vajtonte pa z. E nuk qetsohej, vese pasi t pinte nj gjysm duzine tasash nga ai lngu thers i zier prej ibanozi dhe fiku, q n burg e quanin kafe. Rafaelit t dikurshm q krkonte vdekjen, pr t’i dhn fund nj her e sa m shpejt, nuk i mbetej gj tjetr vese qefini. I riu q ishte tjetrsuar n at varr, mendonte me tmerr q katrmbdhjet muaj tashm kishin kaluar dhe q detyrimisht fundi ishte i afrt. Ai, megjithat, do t’i nnshtrohej vullnetarisht akoma dhe pr katrmbdhjet muaj t tjer asaj jete t tmerrshme. Kishte frik, ndjente q momenti fatal ishte i afrt, e shihte kudo, n fytyrat kurioze q shfaqeshin n sportelin e qelis; nga prezenca e priftit, q vinte pr ta vizituar do pasdite, sikur ai varr i molepsur t ishte vendi m i prshtatshm pr t llomotitur e pr t tymosur ndonj cigare. Shenj e keqe, shum e keqe. Pyetjet e vizitorit ishin gjithmon e m shqetsuese: A ishte Rafaeli nj i krishter i mir? “Po, padre”. Ai i respektonte priftrinjt dhe gjithmon kishte treguar kujdes pr ta. S’kishte ’t thoje pr familjen e tij, t gjith ata ishin n mal pr t mbrojtur mbretin legjitim, sepse kshtu kishte urdhruar prifti i fshatit. E pr t provuar besimin e tij, rrmonte npr rreckat q mbulonin gjoksin, nj pako t lyrosur me nuska dhe varse. Mandej, famullitari i fliste pr Krishtin, ndonse ishte bir i Zotit dhe ai ishte gjendur n nj situat t ngjashme me t tijn. Ky krahasim e entuziazmonte djalin e varfr. Tamam si bir i Zotit. far nderi!... Por, megjithse i mikluar nga njjtsimi i fateve t tyre, ai dshironte q kjo t realizohej mundsisht sa m von q t ishte e mundur.

Dhe erdhi dita, n t ciln lajmi i tmerrshm shprtheu si nj rrufe, do gj kishte marr fund n Madrid. Vdekja ksaj here vinte me shpejtsi t madhe, nprmjet telegrafit. Kur nj funksionar i burgut i tha q gruaja e tij me voglushin q kishte lindur gjat kohs kur ai kishte qen n burg, sillej rreth burgut dhe q krkonte ta shihte, ai e kuptoi q s’kishte as m t voglin dyshim. Pastaj ajo kishte ln fshatin, q do t thoshte se shtja ishte e shpejt dhe e pashmangshme. E kshilluan q t krkonte